ავტორი: ელისა სუ, რეჟისორები, ინტერვიუები, სანდენსი 5 თებერვალი, 2026 აანიკუბიჯიგანი [წინაპარი/დიდი ბაბუა/დიდი შვილიშვილი], ადამ ხალილი, სანდენსის კინოფესტივალი 2026, ზაკ ხალილი. 1990 წელს ფედერალური კანონი მიიღეს, რომელიც ითვალისწინებდა აბორიგენული ადამიანის ნეშტებისა და წმინდა ნივთების თავიანთ კანონიერ თემებში დაბრუნებას. სამ ათეულ წელზე მეტი ხნის შემდეგ, ამ წინაპართა უმეტესობა კვლავ ელოდება – შეფუთული, კატალოგიზებული და შენახული მუზეუმების სარდაფებში და უნივერსიტეტების არქივებში. ფილმში „აანიკუბიჯიგანი“, კინორეჟისორები ადამ და ზაკ ხალილები ყურადღებას ამ დაუსრულებელ საქმეზე ამახვილებენ, თვალყურს ადევნებენ ხანგრძლივ, ხშირად მტკივნეულ ძალისხმევას, რომ წინაპრები სათანადო დაკრძალვისთვის სახლში დააბრუნონ. ფილმის ცენტრშია მიჩიგანის ტომის სპეციალისტთა ჯგუფი, რომლებიც ამ საქმეს ყოველდღიურად აკეთებენ, აკონტროლებენ ინსტიტუტებს, რომლებიც აშენებულია იმისთვის, რომ შეინარჩუნონ ის, რაც არასოდეს ეკუთვნოდათ მათ. ხალილის ძმებისთვის — ოჯიბვე კინორეჟისორებისთვის სო სენტ მერისდან — ეს პროექტი ცვლას ნიშნავს. ისინი, ვინც ცნობილი არიან კოლექტივ „New Red Order“-თან მუშაობით, რომელთა ინსტალაციები და მოკლემეტრაჟიანი ფილმები ხშირად კონცეპტუალურისკენ მიისწრაფვის, მიხვდნენ, რომ „აანიკუბიჯიგანს“ განსხვავებული დანიშნულება უნდა ჰქონოდა. მათ მიზნად დაისახეს შეექმნათ ფილმი, რომელიც იარსებებდა როგორც საკლასო ოთახებში და მუზეუმებში, ასევე ფესტივალებზე: ფილმი, რომელიც ნათლად აჩვენებს, თუ როგორ გამოიყურება რეპატრიაცია სინამდვილეში, მისი ემოციური წონის ან ისტორიული ძალადობის შემცირების გარეშე. ამ პროცესში, ფილმი ასევე სვამს რთულ კითხვებს თავად დოკუმენტური ფორმის შესახებ და იმ ინსტიტუტების შესახებ, რომლებიც აცხადებენ, რომ ისტორიას ინახავენ, თუმცა ზიანს აგრძელებენ. ამ მიდგომამ რეზონანსი გამოიწვია. „აანიკუბიჯიგანმა“ მაყურებლის ჯილდო მოიპოვა სანდენსის კინოფესტივალზე, სადაც მისი პრემიერა NEXT სექციაში შედგა. მე ვესაუბრე ადამს და ზაკს ჯილდოს გამოცხადებამდე ცოტა ხნით ადრე. კინორეჟისორი: მომიყევით დოკუმენტური ფილმის წარმოშობის შესახებ, რომელზეც რვა წელი მუშაობდით. ადამ ხალილი: ჩვენი დედა ღრმად იყო ჩართული რეპატრიაციის სამუშაოებში და ასევე ხელმძღვანელობდა ახალგაზრდების საგანმანათლებლო აქტივობებს სიუს ტომისთვის. ჩვენს საზოგადოებაში იყო უხუცესი, სესილ პავლატი, MACPRA-ის [მიჩიგანის ანიშინაბეკ კულტურული დაცვისა და რეპატრიაციის ალიანსი] ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომელიც ასევე იყო მენტორი და კულტურული ცოდნის მცველი. კოლინ როუზ მედისინი, რომელიც ფილმში ჩვენი ტომის რეპატრიაციის სპეციალისტია, ბავშვობის მეგობარი იყო. სესილმა კოლინი თავის მფარველობაში აიყვანა და პენსიაზე გასვლისას ესტაფეტა გადასცა. 2013 წელს, ნიუ-იორკში რამდენიმე წელი ვცხოვრობდი, როდესაც კოლინმა მოულოდნელად დამირეკა და მითხრა, რომ ის სხვა ტომის უხუცესთან ერთად მიჩიგანიდან ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმისკენ მიემართებოდა. ისინი 10 საათის სავალზე იყვნენ და ჩვენი დახმარება ითხოვეს. მე ვუთხარი: „დახმარება რაში?“ მივხვდი, რომ ეს ის იყო – ჩვენ ნამდვილად ვაპირებდით რეპატრიაციას. ზაკი და მე ყოველთვის გვესმოდა, რას მოიცავდა რეპატრიაციის სამუშაო, მაგრამ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ჩვენ თვითონ ვიყავით ამაში ჩართული: მოუხერხებელი, უხერხული შეხვედრები ინსტიტუტებთან და მათ წარმომადგენლებთან. „აი თქვენი სუვენირების ჩანთა, AMNH მაისური და, სხვათა შორის, აქ არის კონტრაქტი ქონების გადასაცემად.“ შემდეგ მოვიდა სიურრეალისტური, თითქმის აბსურდული ნაწილი – პლასტმასის ურიკის გაგორება უზარმაზარი დინოზავრის ჩონჩხების ქვეშ, ორმოცდაათი წინაპარი, მრავალ ყუთში შეფუთული, და მათი ყვითელი ტაქსის უკან ჩატვირთვა. კინორეჟისორი: როგორც ჩანს, ეს ძალიან საბედისწერო დღე იყო. ზაკ ხალილი: ამ ფილმზე ფოკუსირების გადაწყვეტილება გაიზარდა INAATE/SE-ის, ჩვენი პირველი ფილმის, მსოფლიოში გაშვებისა და იმის გაცნობიერების გამოცდილებიდან, რომ ჩვენი აუდიტორიის დიდი ნაწილი მუზეუმებსა და უნივერსიტეტებში იყო. ჩვენ შევძელით ფილმის გაზიარება ტომის თემებისთვის მნიშვნელოვანი გზით, რაც წარმოუდგენლად დაჯილდოვებადი იყო. მაგრამ ამ უფრო ფართო, ინსტიტუციური აუდიტორიის მიღწევა უფრო მწარე-ტკბილი იყო. ზოგჯერ, გვეგონა, რომ რაღაცას ვთმობდით ჩვენს კულტურაზე სანაცვლოდ ბევრი არაფრის მიღების გარეშე. ეს სამუშაო კვლავ ასეთი აღმართიანი ბრძოლაა ტომის რეპატრიაციის სპეციალისტებისთვის, რადგან ფართო საზოგადოებამ არ იცის, რომ ჩვენი წინაპრები კვლავ ამ ინსტიტუტებში არიან. კინორეჟისორი: ამ მუზეუმის, როგორც აუდიტორიის, განცდამ ხომ არ მოახდინა გავლენა ფილმის სტრუქტურაზე ან ვიზუალურ ენაზე? ის უფრო პირდაპირია, ვიდრე თქვენი ზოგიერთი მოკლე, უფრო ექსპერიმენტული ნამუშევარი. ადამ ხალილი: ნამდვილად. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც განვიხილავთ ჩვენს ნამუშევრებს „New Red Order“-თან, რომელიც ბევრად უფრო უპატივცემულო და ირონიულია. ამ ფილმთან დაკავშირებული იყო ერთგვარი ტვირთი. ტვირთი ზედმეტად ძლიერი სიტყვაა – მაგრამ მოვალეობის გრძნობა, ალბათ. ჩვენი ნამუშევრები, გარკვეულწილად, საკმაოდ შორს გადავიდა ჩვენი საზოგადოებიდან, თუმცა ის კვლავ იქ არის დაფუძნებული. ჩვენ ეს ფილმი განვიხილეთ, როგორც შესაძლებლობა, რაღაც დაგვებრუნებინა – იმ ადამიანებისთვის, ვინც დაგვეხმარა გაზრდაში და ჩამოგვაყალიბა ისეთ კრიტიკულ მოაზროვნეებად, როგორებიც ვართ – და ეს ისე გაგვეკეთებინა, რომ მას რაიმე რეალური სარგებლობა ჰქონოდა. INAATE/SE-სთან ერთად, იყო ბევრი ნედლი, პანკ-სიბრაზე და მწუხარება, რასაც მაშინ განვიცდიდით – ძლიერი სურვილი, გამოგვეცხადებინა აბორიგენული ყოფნა, რომელიც უფრო კომპ...