ავტორი: ჯონ ლოპესი „ბრძოლა ბრძოლის შემდეგ“, პოლ ტომას ანდერსონი, თომას პინჩონი, „ვაინლენდი“ – ადაპტირებული სცენარი. ხშირად მას მეორე ხარისხოვან ნამუშევრად მიიჩნევენ: ოსკარის ბიულეტენში დამატებითი კატეგორია, უპირატესობა თქვენს ფსონების აუზში. აკადემიის დანარჩენი წევრებისგან განსხვავებით, სცენარისტებს ჯილდოს მოპოვების ორი შანსი აქვთ: ერთი ორიგინალური სცენარისთვის, ერთი ადაპტაციისთვის. თუ თქვენ არ შეგწირავთ თქვენი კარიერა სცენარისტობის სასტიკ ღმერთებს, „ადაპტაცია“ შეიძლება ნაკლებად... შთამბეჭდავად მოგეჩვენოთ. განა უფრო ადვილი არ არის გქონდეს კარგად მოგებული ავტობანი, რომელიც გიხელმძღვანელებს, ვიდრე გზა გაიკაფო მოუთვინიერებელი ამბის უდაბნოში? განა არ შეიძლება უბრალოდ „ამოჭრა-ჩასმა“? გვჭირდება ამისთვის მთელი სხვა კატეგორია? აქ გავჩერდები, სანამ WGA ჩემს ბარათს გააუქმებს. ყველა მოქმედმა სცენარისტმა იცის, რომ ეს სიმართლე არ არის. მაგრამ როდესაც საზოგადოება ადაპტირებულ სცენარებზე ფიქრობს, თუ საერთოდ ფიქრობს, ისინი სავარაუდოდ წარმოიდგენენ ჩარლი კაუფმანს, რომელიც საკუთარ თავს სუზან ორლეანის „ორქიდეის ქურდში“ ათავსებს და მას „ადაპტაციას“ უწოდებს. რისთვისაც მან ოსკარი მოიგო! მაგრამ პოლ ტომას ანდერსონის წყალობით — რომელიც სავარაუდოდ უამრავ ოსკარს მოიგებს თომას პინჩონის „ვაინლენდის“ ადაპტაციისთვის, „ბრძოლა ბრძოლის შემდეგ“ — ჩვენ გვაქვს შემთხვევის შესწავლა, რომელიც ზუსტად გვიჩვენებს, თუ რატომ იმსახურებს ეს ხელოვნების ფორმა საკუთარ კონკურენტულ ასპარეზს. დავიწყებ აშკარა ფაქტით: ყველაზე თხელი რომანიც კი მკვრივია. უბრალოდ ძალიან ბევრი კარგი მასალაა! სწორედ ამიტომ ამჯობინებდნენ ადრეული სტუდიების ხელმძღვანელები მოკლე მოთხრობებსა და სუპერპოპულარულ ნაწარმოებებს კლასიკურ „კარების დამჭერ“ რომანებზე, როგორიცაა „ომი და მშვიდობა“. მიუხედავად იმისა, რომ რომანის ნებისმიერი სიგრძის დაწერა შეიძლება (და ტოლსტოიმ სცადა), იმის ცოდნით, რომ მკითხველი შეაჩერებს და დაიწყებს კითხვას სურვილისამებრ, ფილმში თქვენ გაქვთ მტკივნეულად შეზღუდული დრო, სანამ აუდიტორიას წასვლა არ მოუნდება. ისეთმა წიგნმაც კი, როგორიცაა პატრიცია ჰაისმიტის „ნიჭიერი მისტერ რიპლი“, ანტონი მინგელას თითქმის ოთხსაათიანი უხეში მონტაჟი გამოიწვია, ასევე Netflix-ის შოუ, ოსტატი სცენარისტის სტივენ ზაილიანის მიერ, რომელიც ორჯერ მეტი ხანგრძლივობისა იყო. უფრო კონკრეტულად: სცენარები სიტყვებს სრულიად განსხვავებული მიზნით იყენებენ, ვიდრე რომანები, სტატიები ან მოთხრობები. ეს ფორმები შინაგან სამყაროზეა ორიენტირებული: მთხრობელები (ყოვლისმცოდნე, პირველი პირი ან სხვა) ყველაფერს გვიყვებიან. პერსონაჟი, სიუჟეტი. ფოთლების მშვენიერი აღწერა. კინოში, ხმოვანი თხრობა ხშირად ზარმაც ან არაეფექტურად მიიჩნევა. ეს ყოველთვის სამართლიანი არ არის, მაგრამ ის პროფესიული გაგებიდან მოდის, რომ „თხრობა“ არ მუშაობს ერთნაირად, როდესაც მას ეკრანზე ისმენთ. როგორც ყველა სცენარისტის პროფესორი ეუბნება თავის სტუდენტებს პირველ დღეს, ფილმი ვიზუალური მედიუმია: ჩვენ ვუყურებთ, როგორც ვუაიერები, რეჟისორის კადრის მეშვეობით. ამ კადრის შევსება — მოქმედებით, პროცესით, რაიმე სახალისოთი — თქვენი საქმეა. სცენარი არის საინჟინრო გეგმა, საგზაო რუკა; და საწყისი მასალა არ არის რაიმე სუფთა რუკა. ნედლი რომანის პროფესიონალი კინოჯგუფისთვის გადაცემა იგივე იქნება, რაც ავტობუსით სავსე ტურისტებისთვის შექსპირის სრული ნაწარმოებების მიცემა ლონდონში გასაყვანად. მაგრამ „ბრძოლა ბრძოლის შემდეგ“-ის შემთხვევაში, ჩვენ არ ვსაუბრობთ ნებისმიერ წიგნზე. „ვაინლენდი“ პინჩონის ნაწარმოებია. თომას პინჩონი, რომელიც უდიდეს თანამედროვე ამერიკელ რომანისტად ითვლება, თუ არა უდიდესად, წერს წიგნებს, რომლებსაც ჰოლივუდი დიდი ხანია პირდაპირ ადაპტაციისთვის შეუფერებლად მიიჩნევს. ისინი ხშირად გიგანტურია — 400 გვერდიანი „ვაინლენდი“ შედარებით მოკლეა — და ისეთივე მკვრივი, როგორც ორგანული ქიმიის სახელმძღვანელო. ერთ წინადადებაში ის კონტინენტებს გადაკვეთს და პერსონაჟების მთელ არმიებს იყენებს, რაც გააკოტრებდა ნებისმიერ სტუდიას, რომელიც მისი მასშტაბის თუნდაც მცირე ნაწილის გადმოცემას ეცდებოდა. როდესაც ხალხი გაკვირვებულია, რომ „ბრძოლა ბრძოლის შემდეგ“ 100 მილიონ დოლარზე მეტი დაჯდა, მე ვეუბნები მათ, წაიკითხონ „გრავიტაციის ცისარტყელა“. ანდერსონმა მოგვცა აუდიოვიზუალური პინჩონის გამოხდილი დოზა ხელმისაწვდომ ფასად. სინამდვილეში, მან ეს ორჯერ გააკეთა! თუ დაგავიწყდათ, ანდერსონის პირველი მცდელობა, გაუმკლავებოდა პინჩონისეულ „თეთრ ვეშაპს“, იყო ჰიპი-სტოუნერული დეტექტივი „თანდაყოლილი მანკიერება“. მიუხედავად იმისა, რომ მე ორივე, პინჩონის ამავე სახელწოდების წიგნის და ფილმის დიდი მოყვარული ვარ, პირველი ვიქნები, ვინც ვაღიარებ, რომ ის ისე არ დაუკავშირდა აუდიტორიას, როგორც „ბრძოლა ბრძოლის შემდეგ“ — და ნამდვილად არ წასულა ოსკარის დომინირებისკენ. თუ წაკითხული გაქვთ წიგნი, იცით, რომ „თანდაყოლილი მანკიერება“ იმდენად პირდაპირი ადაპტაციაა, რამდენადაც ფანბოის შეეძლო ეოცნება: სიუჟეტი და პერსონაჟები ზედმიწევნით ერთგული იყო ორიგინალის, ხოლო დიალოგების ვრცელი ნაწილები სიტყვასიტყვით იყო გადმოტანილი, პინჩონის საფირმო გიჟურ სახელებამდეც კი. წერილობითი სიტყვის მიღმა, ანდერსონმა ასევე გადმოსცა ის ეპოქა, 60-იანი წლების ბოლო – 70-იანი წლების დასაწყისის ლოს-ანჯელესი, სადაც ის დაიბადა და გაიზარდა, უმაღლესი კინემატოგრაფიული სიზუსტით. მან შესანიშნავად გადმოსცა მენსონის ეპოქის ლოს-ანჯელესის განწყობა და „ცაიგაისტი“, როდესაც პინჩონი, გავრცელებული ინფორმაციით, მანჰეტენ-ბიჩის ბუნგალოში იკეტებოდა „გრავიტაციის ცისარტყელას“ დასაწერად. (ავტორი, სავარაუდოდ, კამეოს ასრულებს, რასაც ანდერსონი უარყოფს. ამან ხელი არ შეუშალა პინჩონის თაყვანისმცემელთა ლეგიონს, საკუთარი შეთქმულების თეორიები შეექმნათ.) ანდერსონმა ფილმი ასევე შექმნა, როგორც პატივისცემა მისი კინემატოგრაფიული მენტორისა და გმირის, რეჟისორისადმი, რო