ამბიციური თრილერები: ფილმები, რომლებმაც კინოჟანრი წინ წასწიეს

თრილერები, სხვა ჟანრებთან შედარებით, მაყურებლის სკამის კიდეზე დამჯდარ დაძაბულობაზე გაძლიერებული ფოკუსის გამო, კინემატოგრაფისტებს ფილმის შექმნისას გარკვეულ თავისუფლებას აძლევენ. ჟანრის მრავალფეროვნება და შიდა განსხვავებები დიდ სივრცეს ტოვებს სიუჟეტური მიდგომებისთვის, იქნება ეს გულისფანცქალა სამოქმედო ფილმი თუ ნელი ტემპის ფსიქოლოგიური კვლევა. თუმცა, ეს კრეატიულობა დღეს ვერ მიაღწევდა ასეთ დონეს, რომ არა ამბიციური თრილერების ღირსეული ისტორია, რომლებიც ჟანრის წინსვლას ემსახურებოდნენ. იქნება ეს მასშტაბური პროექტები, რომლებიც სრულ კინემატოგრაფიულ ეპოსს ქმნიან, თუ ჟანრის ექსპერიმენტული დეკონსტრუქციები, ეს უჩვეულოდ ამბიციური თრილერები შეიძლება განსხვავდებოდეს ხელმისაწვდომობითა და საერთო ხარისხით. რისკები, რომლებსაც ეს ფილმები იღებენ, შესაძლოა, ყველა მაყურებლისთვის არ იყოს მისაღები, თუმცა ის ფაქტი, რომ ისინი საერთოდ იღებენ ასეთ რისკებს, ბევრს მეტყველებს მათი კინემატოგრაფიული მრავალფეროვნების შესახებ. კულტად ქცეული ფილმის, „დონი დარკოს“ („Donnie Darko“) წარმატების შემდეგ, ყველა თვალი რეჟისორ რიჩარდ კელისკენ იყო მიმართული, რათა ენახათ, რა ტიპის ველურ, მაღალკონცეპტუალურ თრილერს შექმნიდა ის შემდეგ. უპირველეს ყოვლისა, „საუთლენდის ამბები“ („Southland Tales“) ნამდვილად ამართლებს იმ აბსტრაქტული თხრობის რეპუტაციას, რომელიც კელიმ საკუთარ თავს დაუწესა, რადგანაც იგი ყოველგვარ მოლოდინს აღემატება და ქმნის ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე უცნაურ, განსაკუთრებულად ქაოტურ თრილერულ გამოცდილებას. თავისი გადაჯაჭვული ისტორიებით, სამეცნიერო ფანტასტიკური მომავლის პერვერსიული ასახვითა და ველური შეთქმულების თხრობით, იქმნება შთაბეჭდილება, რომ მან „დონი დარკოს“ ყველაზე ველური ასპექტები უკიდურესობამდე მიიყვანა. ფილმს ჰქონდა მასშტაბური ამბიციები შეექმნა მრავალშრიანი, გამორჩეული სატირა და 2000-იანი წლების სხვადასხვა კულტურული ქვაკუთხედის კვლევა. სამწუხაროდ, ბევრმა მაყურებელმა უბრალოდ აღმოაჩინა, რომ ფილმი ძალიან ბევრ განსხვავებულ კონცეფციას აერთიანებდა, რათა რაიმე ფოკუსირებული ან კონკრეტული განცდა შეექმნა. თუმცა, მისმა წარმოუდგენლად გამორჩეულმა სტილმა მას წლების განმავლობაში განსაკუთრებული ფანბაზა შეუქმნა, რომელიც ფილმს უსამართლოდ შეფასებულად მიიჩნევს და დიდ პატივს სცემს მის ამბიციურ კინემატოგრაფიულ სტილს. მიუხედავად იმისა, რომ „მისია შეუსრულებელი“ („Mission: Impossible“) ფრენჩაიზი ველურად შთამბეჭდავი პრაქტიკული ტრიუკებისა და სცენის ელემენტების სინონიმია, ფრენჩაიზმა რეპუტაცია მხოლოდ სერიის შუა ნაწილში მოიპოვა. მართლაც, 2011 წლის „მისია შეუსრულებელი: მოჩვენებითი პროტოკოლი“ („Mission: Impossible - Ghost Protocol“) ეპოქის ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური სამოქმედო თრილერია. ლეგენდარული ანიმაციური რეჟისორის, ბრედ ბერდის ხელმძღვანელობით, „მოჩვენებითმა პროტოკოლმა“ სრულიად განსხვავებული მიდგომა აირჩია მოქმედებითი თრილერების კუთხით წინა ნაწილებთან შედარებით, რაც ხაზგასმულია ეთან ჰანტის მიერ ბურჯ ხალიფაზე ასვლის ლეგენდარული სცენით. ეს ერთი გამორჩეული სცენა არა მხოლოდ ფილმის ამბიციურ მიდგომას ასახავს, არამედ მხოლოდ მცირე ნაწილია „მოჩვენებითი პროტოკოლის“ დამაჯერებელი სცენებისა და თავბრუდამხვევი მოქმედებებისა. ფილმმა მნიშვნელოვნად ხელი შეუწყო ამ ტიპის ბლოკბასტერული სამოქმედო თრილერის მასშტაბისა და პერსპექტივის ხელახლა განსაზღვრას, რაც სუფთა ჰაერის ჩასუნთქვას ჰგავდა, როდესაც მისი თანამედროვეები სულ უფრო მეტად ზოგადი და უინტერესო ხდებოდნენ. ცოტაა თრილერების რეჟისორი, რომელმაც ასეთი გავლენიანი კარიერა შექმნა გაბედული, შეუზღუდავი ფილმების შექმნით, დევიდ ლინჩის მსგავსად. თუმცა, რეჟისორის ლეგენდარულ ფილმოგრაფიაშიც კი, „შიდა იმპერია“ („Inland Empire“) მისი ყველაზე საკამათო და ამბიციური ნამუშევარია. ფილმი მუდმივად და თანმიმდევრულად არღვევს ფსიქოლოგიური თრილერის წესებსა და კონცეფციებს, აერთიანებს სხვადასხვა ჟანრს ვიზუალური სიგიჟისა და რეალობის კავალკადაში. ნებისმიერი ფილმი, რომელიც ამდენ განსხვავებულ ჟანრს აერთიანებს, გარკვეულ წინააღმდეგობას წააწყდება (ამ ფილმს ნამდვილად შეხვდა). თუმცა, მათ, ვინც ლინჩის განსხვავებულ კინემატოგრაფიულ ხმასთან არიან შეხებაში, ამ უცნაურ, უჩვეულო ხელოვნების ნიმუშში დიდი ძალა და სილამაზე აღმოაჩინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ის შეიძლება არ იყოს ისეთი საყვარელი ან აღიარებული, როგორც „მალჰოლანდ დრაივი“ („Mulholland Drive“) ან „საშლელი თავი“ („Eraserhead“), მასშტაბური რისკები, რასაც ის იღებს, მას ლინჩის ყველაზე ამბიციურ ნამუშევრად აქცევს. შინ შეჭრის ფილმები საშინელებათა თრილერების ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გამოცდილ და დადასტურებულ კონცეფციად ითვლება, რადგან არის რაღაც ღრმად შემზარავი, მაგრამ მიმზიდველი იმაში, რომ ადამიანები საკუთარ სახლებში უსაფრთხოების ნაკლებობასა და დისკომფორტს განიცდიან. მაიკლ ჰანეკეს ბრწყინვალე სატირული თრილერი „სახალისო თამაშები“ („Funny Games“) იღებს ამ თანდაყოლილ გატაცებას, რომელიც ადამიანებს ამ კონცეფციის მიმართ აქვთ და თავდაყირა აყენებს მას, გვიჩვენებს, რომ მაყურებელმა არ უნდა იპოვნოს ასეთი სიხარული და სიამოვნება წამების და ბოროტების სადისტური ჩვენებების ყურებით. საკმარისად ამბიციურია ფილმისთვის, რომ თავისივე კონცეფციით მაყურებლის მიმართ ასეთი აქტიური მტრობა გამოიჩინოს, ექსპერიმენტული მიდგომა აირჩიოს და ზიზღი გამოხატოს მათ მიმართ, ვინც მზადაა მასთან ურთიერთობისთვის. ეს საშიში ბალანსირების აქტი უზარმაზარ შედეგს იძლევა, რადგან „სახალისო თამაშები“ 90-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე გამჭრიახი და ბრწყინვალე სატირული თრილერია. ფილმის ამერიკული რიმეიკი, რომელიც 2007 წელს გამოვიდა და ასევე ჰანეკემ გადაიღო, ანალოგიურად ეფექტური და ამბიციურია, მაგრამ ბევრად ნაკლებად ძლიერი. ბნელი კინემატოგრაფიის ზღვრამდე მისვლა, შემაშფოთებელი სექსუალური დანაშაულების მტკივნეული ასახვით, რაც შერწყმულია გრ