ანდერს დანიელსენ ლის შთაგონებული როლი გრანტ ჯის „ყველას უყვარს ბილ ევანსი“-ში: ტრაგედიის ფონზე მოპოვებული სიმშვიდე

ანდერს დანიელსენ ლის შთაგონებული არჩევანია განასახიეროს ტანჯული ამერიკელი პიანისტი გრანტ ჯის ელეგანტურ ფილმში, რომელიც ტრაგედიის ფონზე მოულოდნელ სიმშვიდეს პოულობს. ბილ ევანსის ჯაზის პიანოსთვის დამახასიათებელი იყო ელეგანტურობა და მოხდენილობა, შეხების სიმსუბუქე, რომელიც სევდიანი გრძნობების სიღრმეს აჩენდა, რაც ეწინააღმდეგებოდა ქაოსითა და ტრაგედიით სავსე ცხოვრებას. ევანსის შესახებ ბიოგრაფიულ ფილმს ადვილად შეეძლო ამ უკანასკნელზე გადახრა, როგორც ამას მუსიკალური ბიოპიკები ხშირად აკეთებენ — მღელვარე ბიოგრაფიული ეპიზოდები ყოველთვის უფრო მზად არის სცენარისთვის, ვიდრე არამატერიალური შემოქმედებითი უნარი და პროცესი. ბევრად რთული ამოცანაა მხატვრის პიროვნული ტანჯვის გადმოცემა მისი საკუთარი ხელოვნების ზუსტ გასაღებში, და სწორედ ამ ხრიკს ახერხებს გრანტ ჯის მოხერხებული, თავშეკავებული, მაგრამ მშვიდად შემძვრელი „ყველას უყვარს ბილ ევანსი“ მნიშვნელოვანი სილამაზითა და გრძნობით. იმ სანდო მაქსიმის ჭეშმარიტების დამტკიცებით, რომ ბიოპიკები საუკეთესოდ მაშინ გამოდის, როდესაც აკვნიდან საფლავამდე მოყოლის ნაცვლად უფრო კონკრეტულ, შერჩევით ფოკუსს ირჩევენ, ფილმი ადაპტირებულია უელსელი ავტორის, ოუენ მარტელის 2013 წლის მოკლე რომანიდან „შესვენება“ (Intermission), რომელიც ევანსის უშუალო, შოკირებულ რეაქციას აღწერს ბილ ევანსის ტრიოს ნიჭიერი ახალგაზრდა ბასისტის, სკოტ ლაფაროს გარდაცვალებაზე 1961 წელს. თუმცა ის სპორადულად ახდენს წინსვლას პიანისტის ზედმეტად ხანმოკლე ცხოვრებაში სეისმური დანაკარგის სხვა მომენტებამდე, „ყველას უყვარს ბილ ევანსი“ პატივს სცემს თავისი წყაროს მასშტაბებს, გადმოსცემს ფსიქიკური დაავადების, ნარკოტიკების მოხმარების, ოჯახური დაძაბულობისა და მუსიკალური გენიოსის მთელ ცხოვრებას მძაფრი მწუხარებისა და შემოქმედებითი პარალიჩის რამდენიმე თვის მეშვეობით. ის, რაც შეიძლება ხელოვნურად მოჩვენებოდა, ელეგანტურად და გულწრფელად განცდილად წარმოჩინდება – არა მხოლოდ იმ არეულობის შესწავლა, რომელიც ხშირად ქმნის დიდ ხელოვნებას, არამედ სიჩუმისაც. ბერლინის კინოფესტივალზე კონკურსში წარდგენილი ფილმი განსაკუთრებით აღსანიშნავი სარეჟისორო დებიუტია ჯისთვის, ვეტერანი ბრიტანელი კინორეჟისორისთვის, რომელმაც შექმნა ისეთი მუსიკალური დოკუმენტური ფილმები, როგორიცაა „Joy Division“ და Radiohead-ის „Meeting People is Easy“, ასევე ამ უკანასკნელი ჯგუფის ღირსშესანიშნავი მუსიკალური ვიდეო „No Surprises“. მისი რეზიუმე შედარებულია ანტონ კორბიჟნის რეზიუმესთან იმ პერიოდში, როდესაც მან შექმნა „Joy Division“-ზე ორიენტირებული 2007 წლის ბიოპიკი „Control“, თუმცა თუ ის აშკარად შესაფერისი გადასვლა იყო მხატვრულ კინოში, ჯის აშკარა სიახლოვე მე-20 საუკუნის შუა პერიოდის ამერიკული ჯაზის რიტმებთან და ესთეტიკასთან ნაკლებად მოსალოდნელია. დამაჯერებლობის ეს განწყობა არ არის მცირე მიღწევა მოკრძალებული ირლანდიურ-ბრიტანული პროდუქციისთვის, უპირატესად ევროპული სამსახიობო შემადგენლობით, სადაც ირლანდიის საგრაფო კორკი უნდა განასახიერებდეს როგორც ნიუ-იორკს, ისე ფლორიდის სანაპიროს, თუმცა პირს მაკგრეილის უპირატესად მონოქრომული კინემატოგრაფიის ღრმად გაჯერებული ინდური მელნის შავები — რომელიც უხვად იყენებს უილიამ კლაქსტონისა და ლი ფრიდლანდერის მსგავსი ფოტოგრაფების ჯაზის სცენის პორტრეტებს — დიდწილად უწყობს ხელს ილუზიის შექმნას. კიდევ უფრო თამამი რისკია ნორვეგიელი მსახიობის, ანდერს დანიელსენ ლის არჩევა ჯერსიდან წამოსული ევანსის როლზე, მისი კუთხოვანი ნაკვთები ნაკლებად გამორჩეულია სქელი ორფერი სათვალეებისა და გაპრიალებული თმის ქვეშ, თუმცა ეს სულიერად სწორად მიჩნევა: იოახიმ ტრიერის ხშირი თანამშრომლის სავიზიტო ბარათია დახვეწილი, უკანდახეული მელანქოლია, რომელიც ზუსტად ერგება ევანსის აურას. ენერგიული შესავალი სცენა, რომელიც ადამ ბისკუპსკის მიერ მზარდი, რიტმული დაძაბულობითაა დამონტაჟებული, გადადის ბილ ევანსის ტრიოს 1961 წლის ივნისის შესრულებიდან, რომელიც მათი ალბომისთვის „Sunday at the Village Vanguard“ ჩაიწერა, ავტოავარიაზე, რომელმაც 25 წლის ლაფარო სულ რამდენიმე დღის შემდეგ იმსხვერპლა. მისტიკური სიჩუმე ისადგურებს, რადგან გაოგნებულ, ჩაკეტილ ევანსს მისი მოუვლელი მანჰეტენის ბინიდან მისი პატიოსანი უფროსი ძმა ჰარი (ბარი უორდი) გამოჰყავს. ჰარი დაჟინებით მოითხოვს, რომ მუსიკოსი მასთან, მის ცოლ პეტთან (კეტი მაკგრატი) და მათ მოსიყვარულე ქალიშვილ დებისთან (ტალულა კავანა) დარჩეს — ევანსის ცნობილი სტანდარტის „Waltz for Debby“ ინსპირაციასთან. ოჯახურ ცხოვრებაში იძულებითი ჩართვა, თუმცა, ვერ აძვრენს პიანისტს გაქვავებული გლოვიდან ან მისი მიმდინარე ჰეროინის მოხმარების ჩვევისგან — ამ უკანასკნელმა ასევე გამოიწვია მისი ურთიერთობის გაწყვეტა გრძელვადიან შეყვარებულ ელეინთან (ვალენ კეინი), ერთგულ, მაგრამ სუსტ თანადამოკიდებულთან. უორდი ნაზად შემძვრელ შესრულებას გვთავაზობს მფარველი, მაგრამ მძაფრად შურიანი ჰარის როლში, რომლის საკუთარი მუსიკალური ოცნებები დაჩრდილული იყო მისი ძმის ნიჭით, და რომელმაც საბოლოოდ უნდა აღიაროს თავისი გავლენის საზღვრები. ამრიგად, ის ევანსს გადასცემს მათი პენსიაზე გასული მშობლების, მერის (ლორი მეტკალფი) და ჰარი უფროსის (ბილ პულმანი) მზრუნველობას ფლორიდაში. იწყება წყვეტილი, პასიურ-აგრესიული რეაბილიტაციის პროცესი, სავსე გამოუთქმელი სირცხვილითა და საყვედურით, მაგრამ მთლიანობაში ხასიათდება ყოველდღიური მოთმინებით, მცირე საოჯახო რუტინასა და ოჯახური სიყვარულის ჟესტებზე ფოკუსირებით, რაც ერთგვარ სიმშვიდეს — თუმცა დროებითს — მოაქვს დაბნეულ მუსიკოსში. ნაზი სევდაა იმაში, რომ ევანსი ყველაზე ახლოს მშვიდობასთან მაშინ არის, როდესაც ყველაზე შორსაა თავისი მუსიკისგან, და რომ ამ მანძილის შენარჩუნება შეუძლებელია: ერთ მტკივნეულად ლამაზ სცენაში მისი მშობლები ჩუმად უსმენენ შვილს, რომელიც მეზობელ ოთახში უკრავს მას შემდეგ, რაც ფიქრობს, რომ მათ დაეძინათ, გაოგნებულნი იმ ნიჭით, რომელიც, იციან, შეიძლება მისი დაღუპვა გახდეს. მეტკალფი და პულმანი ორივე შესანიშნავად ასრულებენ თავიანთ როლებს.