არტურო რიპშტაინი: კინოს ექვსი ათწლეული

ექვსი ათწლეულის განმავლობაში, არტურო რიპშტაინი მექსიკური კულტურის ტრადიციებს მკაცრი კინემატოგრაფიული კრიტიკით უპირისპირდებოდა, აანალიზებდა მის რელიგიურ, პროვინციულ და პატრიარქალურ ნორმებს. რიპშტაინმა თავისი პირველი ფილმი, ეგზისტენციალური ვესტერნი „სიკვდილის დრო“ (Time to Die), 1966 წელს, 21 წლის ასაკში გადაიღო. სცენარი ლათინოამერიკელმა ცნობილმა ავტორებმა, კარლოს ფუენტესმა და გაბრიელ გარსია მარკესმა ერთად დაწერეს. ეს იყო ადრეული, აყვავებული წლები მომავალი ლიტერატურული ვარსკვლავებისთვის, და მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი იაფად შეიქმნა შორეული გერმანული ბაზრისთვის, რომელსაც განსაკუთრებული გატაცება ჰქონდა მექსიკური ვესტერნების მიმართ, რიპშტაინის თანამშრომლების არჩევანი ადრეულ მტკიცებულებას წარმოადგენს მისი თითქმის შეუდარებელი ნიჭისა, მოეძებნა დიდი ავტორები და წყარო მასალა სამუშაოდ. მის კარიერაში მან მოახდინა ნაგიბ მაჰფუზის („დასაწყისი და დასასრული“, The Beginning and the End, 1993) და ხუან რულფოს („ბედის სამფლობელო“, The Realm of Fortune, 1986) რომანების ადაპტაცია, სხვა მნიშვნელოვან მწერლებთან ერთად. „სიკვდილის დრო“ ასევე აჩვენებს რიპშტაინის უნიკალურ უნარს, ნაცნობი კინემატოგრაფიული ტროპები კონკრეტულ, რეალურ კულტურულ გარემოში მოათავსოს; ფილმი ვესტერნად იქცა ბაზრის მოთხოვნების გამო, თუმცა მისი ჟანრული ელემენტები ხაზს უსვამს მექსიკაში მაჩიზმის რიტუალების აღწერას. ლიტერატურული დეტალებისა და თემატური მასშტაბისადმი ეს ყურადღება მის ყველა ფილმშია გავრცელებული, განსაკუთრებით კი რეალური დანაშაულის შემთხვევების მრავალრიცხოვან ადაპტაციებში, რომლებიც მან პირდაპირ გაზეთების სათაურებიდან აიღო. მიუხედავად იმისა, რომ რიპშტაინის ფილმები ხშირად შოკში აგდებდა მაყურებელს, მაკაბრული თემების არჩევისადმი მისი მიდრეკილება ნიჰილიზმში არ არის დაფუძნებული. პირიქით, მის ნამუშევრებში ჰუმანიზმის უცნაური ბრენდი იჩენს თავს, იქნება ეს ფილმებში, როგორიცაა „სიწმინდის ციხე“ (The Castle of Purity, 1972) – მისი ადრეული პორტრეტი მამაკაცისა, რომელიც თავის ოჯახს იზოლაციაში აიძულებს, რათა თავიდან აიცილოს ის, რასაც გარე სამყაროს „ბოროტებად“ მიიჩნევს, თუ მის ბოლო ნამუშევარში „პირქუში ქუჩა“ (Bleak Street, 2015), რომელიც მოგვითხრობს ორ სექს-მუშაკზე, რომელთა მცდელობა, გაქურდონ ორი პატარა ლუჩადორი, კატასტროფით სრულდება. მისი, როგორც კინორეჟისორის, მგრძნობელობის დიდი ნაწილი, განსაკუთრებით ასეთ პოტენციურად ბინძურ წყარო მასალებთან მუშაობისას, ასევე მისი მეუღლისა და თანამშრომლის, პაზ ალისია გარსიაძიეგოს მდიდარი და მეთოდური სცენარების შედეგია; ისინი ერთად მუშაობენ „ბედის სამფლობელოს“ (The Realm of Fortune) შემდეგ. ნიუ-იორკში, ბრუკლინის მუსიკის აკადემიაში გამართული რეტროსპექტივის ფონზე, რომელიც დღეს იწყება და 30 ოქტომბრამდე გაგრძელდება, მე ვესაუბრე რიპშტაინს, რომელიც ახლა 81 წლისაა, მისი ხანგრძლივი კარიერის შესახებ. მისი ანეკდოტები, ისევე როგორც მისი ფილმები, ყველაფერს გვიმხელს. „როგორც ვიცი, მამაშენი კინოპროდიუსერი იყო და ბავშვობაში სტუდიაში დაყავდი.“ „მე ვარ კინოპროდიუსერის [ალფრედო რიპშტაინი] შვილი – ის რამდენიმე წლის წინ გარდაიცვალა. ხანდახან მივყავდი სტუდიაში და ვხედავდი, როგორ იქმნებოდა ფილმები. ჩემი პირველი მოგონებები სწორედ იმ მოგზაურობებიდან მოდის. აბსოლუტურად მოხიბლული ვიყავი იმ სამყაროთი. როდესაც პატარა ვიყავი, თუ ვინმე მეკითხებოდა, როგორი იყო თვითმფრინავი, ვპასუხობდი: „თვითმფრინავი გრძელი მილია ფრთებით, შიგნით კი პროჟექტორებს, კაბელებს, კამერებსა და რეჟისორის სკამებს იპოვით.“ თუ ნავზე მეკითხებოდნენ, იგივეს ვამბობდი. კამერის, რამდენიმე პროჟექტორის და მიმოფანტული კაბელების გარემოცვა ჩემთვის აკვიატება იყო.“ „ხშირად გიკავშირებენ ლუის ბუნიუელს. პირველად მას სწორედ ამ ადრეული სტუდიური ვიზიტების დროს შეხვდით?“ „ბუნიუელი მამაჩემის ძალიან კარგი მეგობარი იყო, რადგან ორივეს ძალიან უყვარდა იარაღი. მათ ჰქონდათ პისტოლეტები, თოფები, შაშხანები – სასროლეთზე დადიოდნენ. მე მას პატარა ბიჭი ვიყავი, როცა შევხვდი. ის უბრალოდ ღრმა ხმის მქონე კაცი იყო. როდესაც 15 წლის ვიყავი, მშობლებმა მისი ფილმის „ნაზარინი“ (Nazarín, 1959) სანახავად წამიყვანეს. ეს ჩემთვის გამოცხადება იყო. ეს იყო შოკი. მივხვდი, რომ არსებობდა სხვა კინო და ფილმების გადაღების სხვა გზა. ბუნიუელის სახლში მივედი და ზარი დავრეკე. მან კარი გააღო და მკითხა, ვინ ვიყავი. მაშინ, პროდიუსერის შვილობა იმას ნიშნავდა, რომ უეჭველად სულელი იყავი. ჩემი ყველა თანატოლი, პროდიუსერების შვილები, უსაქმურები და იდიოტები იყვნენ, რომლებსაც მხოლოდ ფულის შოვნა უნდოდათ. ბუნიუელს ვუთხარი, რომ კინორეჟისორობა მინდოდა და მან კარი ცხვირწინ მომიჯახუნა. თუმცა, რამდენიმე წუთის შემდეგ, მან დამთანხმდა, შემეშვი – ალბათ მამაჩემთან მეგობრობის გამო. მას პატარა პროექტორი ჰქონდა სასადილო ოთახში, სადაც ფილმს უყურებდა. მითხრა, დავმჯდარიყავი და მოკლემეტრაჟიანი ფილმის ჩართვა დაიწყო. ეს იყო „ანდალუსიური ძაღლი“ (Un chien Andalou, 1929). მე 15 წლისამ ვუყურე „ანდალუსიურ ძაღლს“ და შეშინებულ მდგომარეობაში აღმოვჩნდი. როდესაც ფილმი დასრულდა, ბუნიუელმა მკითხა: „გინდა რეჟისორი გახდე?“ მე ვუპასუხე: „დიახ, მინდა რეჟისორი ვიყო, ზუსტად ასეთი.“ ასე რომ, მან ფილმი ისევ ჩართო! სწორედ მაშინ დაიწყო ჩემი უსაზღვრო აღფრთოვანება ბუნიუელის მიმართ.“ „როგორ განვითარდა თქვენი ურთიერთობა ამის შემდეგ?“ „როდესაც 18 წლის ვიყავი, ბუნიუელმა დაიწყო ფილმის „გამანადგურებელი ანგელოზი“ (The Exterminating Angel, 1962) გადაღება და მე ვკითხე, შემეძლო თუ არა გადაღებებზე დასწრება. ის დათანხმდა, მაგრამ ყოველდღე არ მიშვებდა. მე ყო...