„დამოუკიდებლობის დღე“ და პანიკა ესპანეთში: ორსონ უელსის გამოძახილი

„დამოუკიდებლობის დღე“ (Independence Day) 1996 წელს გამოსვლისას დიდი ჰიტი გახდა, რაც ნაწილობრივ მის ინოვაციურ მარკეტინგულ კამპანიას უნდა მიეწეროს. თუმცა, ერთ მომენტში ამ კამპანიამ ხანმოკლე პანიკა გამოიწვია. ორსონ უელსის 1938 წლის გადაცემის, „მსოფლიოების ომის“ (War of the Worlds) გამოძახილად, ფილმის თრეილერებმა, რომლებიც საგანგებო სიახლეებს ჰგავდა, ესპანელი მაყურებელი დაარწმუნა, რომ უცხოპლანეტელების რეალური შემოჭრა დაიწყო. 1938 წლის 30 ოქტომბერს ორსონ უელსმა დედამიწაზე არამიწიერი არსებების შემოჭრის შესახებ განაცხადა. უფრო ზუსტად, მან და მისმა „მერკური თეატრის“ (Mercury Theatre) დასმა H.G. უელსის 1898 წლის რომანის „მსოფლიოების ომი“ რადიო-ადაპტაცია გადასცეს. ის ფიქტიური საინფორმაციო შეტყობინებებით დაიწყო, რამაც მრავალი მსმენელი დაარწმუნა, რომ მარსიანელები მართლაც ჩამოფრინდნენ ჩვენს პლანეტაზე. ყოველ შემთხვევაში, ასე იუწყებოდნენ გაზეთები მეორე დღეს, თუმცა რეალური „პანიკის“ მასშტაბები დღემდე სადავოა. მას შემდეგ რამდენიმე მსგავსი შემთხვევა მოხდა, რომლებმაც ნამდვილად გამოიწვია შეშფოთება, მაგალითად, როდესაც 80-იანი წლების სატელევიზიო ფილმმა ატომური ბომბების შესახებ საზოგადოება დააშინა და დააჯერა, რომ ბირთვული განადგურება გარდაუვალი იყო. უელსის გადაცემიდან თითქმის 60 წლის შემდეგ, მსგავსი მოვლენა მოხდა, როდესაც „მე-20 საუკუნის ფოქსმა“ (20th Century Fox), როგორც მას დისნეი-ფოქსის 2019 წელს დასრულებულ გაერთიანებამდე ერქვა, როლანდ ემერიხის „დამოუკიდებლობის დღე“ გამოუშვა. ამჯერად, თუმცა, ესპანელი მაყურებელი დარწმუნდა, რომ უცხოპლანეტელებმა კონტაქტი დაამყარეს. „დამოუკიდებლობის დღე“ არ იყო მხოლოდ 1996 წლის უმსხვილესი ფილმი, მან დაიწყო სამეცნიერო ფანტასტიკური ბლოკბასტერებისა და კატასტროფის ფილმების ახალი ტალღა. მან ასევე ხელი შეუწყო ვარსკვლავ უილ სმიტის (Will Smith) კარიერის დაწყებას, შეიცავდა ბილ პულმანის (Bill Pullman) ლეგენდარულ სიტყვას, რომელმაც ფილმის სახელწოდება შეცვალა, და იმ დროისათვის ერთ-ერთი საუკეთესო მარკეტინგული კამპანიის ფონზე გამოვიდა. ესპანეთში კი, „დამოუკიდებლობის დღის“ პოპულარიზაციისთვის შექმნილმა ყალბმა საინფორმაციო გადაცემებმა ცოტა ზედმეტად კარგად იმუშავა. 1996 წლის 10 სექტემბრის „დეილი გაზეტის“ (Daily Gazette) ცნობით, ასობით ესპანელმა მაყურებელმა დარეკა ტელე და რადიოსადგურებში მას შემდეგ, რაც ნახა, თუ როგორ შეაწყვეტინა საინფორმაციო წამყვანმა გადაცემა უცხოპლანეტელების დედამიწაზე შემოჭრის შესახებ რეპორტაჟით. „ტელესინკოს“ (Telecinco) ქსელში გადაცემული ეს „რეპორტაჟები“ არსებითად „დამოუკიდებლობის დღის“ რეკლამები იყო, რომლებიც ფილმის სცენების გამოყენებით შეიქმნა. მათზე ნაჩვენები იყო თეთრი სახლის პრესკონფერენცია და ქუჩებში გაშმაგებული ნიუ-იორკელები. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა სავარაუდო საინფორმაციო შეტყობინებას ეკრანის ბოლოში ეწერა სიტყვა „რეკლამა“ (advertisement), ამან ხალხი პანიკისგან ვერ იხსნა. „დამოუკიდებლობის დღის“ წარმატების ერთ-ერთი მიზეზი ის იყო, რომ მისი ვიზუალური ეფექტები ბევრად უკეთესი იყო, ვიდრე მანამდე არსებული თითქმის ნებისმიერი სხვა ფილმის. ეს იყო დრო, როდესაც CGI ჯერ კიდევ საკმაოდ სიახლე იყო (წარმოგიდგენიათ?), და როლანდ ემერიხის ფილმმა კიდევ უფრო წინ წაიწია ვიზუალური ეფექტების (VFX) მასშტაბებით (დიახ, შეგიძლიათ „დამოუკიდებლობის დღეს“ მადლობა გადაუხადოთ და დაადანაშაულოთ მარველისა და DC-ის ფილმებში არსებული ნგრევისთვის). ამგვარად, არც ისე დაუჯერებელია, რომ ფილმის ამონარიდების საფუძველზე ადამიანები შესაძლოა მოტყუებულნი ყოფილიყვნენ, ეგონათ რა, რომ უცხოპლანეტელები ჩამოფრინდნენ. „დამოუკიდებლობის დღის“ მარკეტინგმა აშკარად იმუშავა – ფილმმა 75 მილიონი დოლარის ბიუჯეტით 817 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა. უფრო მეტიც, მან ნამდვილად გამოიწვია პანიკა ორსონ უელსის „მსოფლიოების ომის“ გადაცემის იმიტირებით, რომელიც ექვსი ათწლეულით ადრე იყო, მაშინ როდესაც ორიგინალურმა გადაცემამ რეალურად არ მოატყუა იმდენი ადამიანი, რამდენიც შესაძლოა გსმენიათ. 1938 წლის 30 ოქტომბერს და შემდგომ დღეებში მომხდარი მოვლენების დიდი ნაწილი სადავოა. 1960 წლის სასამართლო ჩვენებაში („სმიტსონიანის ჟურნალის“ [Smithsonian Magazine] მიხედვით), უელსი აცხადებდა, რომ „გადაცემის ისეთი ფორმით შექმნის იდეა ჰქონდა, რომ კრიზისი რეალურად მიმდინარე მოვლენად აღქმულიყო“. მაგრამ გადაცემის მეორე დღეს გამართულ პრესკონფერენციაზე მან საპირისპირო განაცხადა. შემდეგ, როგორც 2013 წლის „სლეიტის“ (Slate) სტატიაშია დეტალურად აღწერილი, ე.წ. „პანიკის“ რეალური მასშტაბები გადაჭარბებული იყო, გაზეთებმა კი უელსის გადაცემის ეფექტი გააზვიადეს, რათა რადიოსთვის დაერტყათ, რომელიც მაშინ საფრთხეს უქმნიდა ბეჭდური მედიის სარეკლამო შემოსავლებს. მიუხედავად ამისა, არ შეიძლება ითქვას, რომ არ არსებობს არავითარი მიზეზი იმისა, რომ ზოგიერთი მსმენელი მაინც გაოცებული დარჩა. მაგალითად, გადაცემის შემდეგ, ფედერალური კომუნიკაციების კომისიის (Federal Communications Commission) თავმჯდომარემ ფრენკ მაკნინჩმა (Frank McNinch) რადიოქსელებთან შეთანხმება დადო, რომ მხატვრული ნაწარმოებისთვის საინფორმაციო შეტყობინების ფორმატს აღარასოდეს გამოიყენებდნენ. ეს უფრო მეტად გაზვიადებულმა საგაზეთო ცნობებმა შეიძლება გამოიწვია, ვიდრე რაიმე სხვამ, მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, რადიოდრამამ „მსოფლიოების ომი“ მნიშვნელოვანი აურზაური გამოიწვია, თუნდაც არავინ ყოფილიყო რეალურად დარწმუნებული, რომ უცხოპლანეტელები ჩამოფრინდნენ. თუმცა, თავისი კინომარკეტინგული ტრიუკით, რომელიც ცოტა შორს წავიდა, „დამოუკიდებლობის დღემ“ მოახერხა ის, რაც უელსმა, როგორც ჩანს, ვერ შეძლო და ნამდვილად დაარწმუნა ხალხი, რომ დედამიწა არამიწიერების თავდასხმის ქვეშ იყო.