ემილი ბრონტეს „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ ეკრანზე: ასწლიანი ისტორია და ახალი ადაპტაცია

ემილი ბრონტე, დებთან, შარლოტასთან და ანასთან ერთად, მეცხრამეტე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ლიტერატურული ფიგურა იყო. მისი ინოვაციური რომანი „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“ კინოს ადრეული ხანიდან მოყოლებული, არაერთხელ იქნა ეკრანიზებული. 1847 წლის პუბლიკაციის პირველი ადაპტაცია 1920 წლით თარიღდება და რეჟისორ ა.ვ. ბრამბლს ეკუთვნის. მასში მთავარ როლებს მილტონ როსმერი (ჰითკლიფი) და ენ ტრევორი (ქეთრინი) ასრულებდნენ. მისი გადაღებები ძირითადად ჰაუორთში, მწერლის მშობლიურ სოფელში და მის შემოგარენში მიმდინარეობდა. უცნობია, შემორჩა თუ არა ფილმი დღემდე, ამიტომ დაკარგულ ფილმად ითვლება. შემდეგ იყო 1939 წლის რომანტიკული ისტორიული დრამა, რეჟისორ უილიამ უაილერისგან, პროდიუსერ სამუელ გოლდუინისგან, სადაც მთავარ როლებს მერლ ობერონი (ქეთრინი), ლორენს ოლივიე (ჰითკლიფი), დევიდ ნივენი (ედგარი), ფლორა რობსონი (ელენ დინი) და ჯერალდინ ფიცჯერალდი (იზაბელა ლინტონი) ასრულებდნენ. ეს ვერსია რომანის 34 თავიდან მხოლოდ 16-ს ასახავს, რითაც პერსონაჟების მეორე თაობა მთლიანად გამოტოვებულია. ხმების თანახმად, ოლივიესა და ობერონს ერთად მუშაობა სძულდათ. ლეგენდის თანახმად, როდესაც რეჟისორმა უილიამ უაილერმა განსაკუთრებით რომანტიკული სცენის შემდეგ დაიძახა „გაჩერდი!“, ობერონმა უაილერს ოლივიეს შესახებ შესძახა: „უთხარით, ნერწყვებს ნუ მაფრქვევს!“ BBC ტელევიზიის ნაკლებად ცნობილ ადაპტაციებს შორის იყო 1953 წლის ვერსია, რომლის სცენარი ნაიჯელ ნილს ეკუთვნოდა, რეჟისორი რუდოლფ კარტიე იყო, ხოლო მთავარ როლებში რიჩარდ ტოდი (ჰითკლიფი) და ივონ მიჩელი (ქეთრინი) თამაშობდნენ. ავსტრალიაში, 1959 წელს, ალან ბერკის რეჟისორობით გადაღებულ სატელევიზიო სპექტაკლში, ამ სატელევიზიო პიესის ადაპტაცია მოხდა, სადაც ლევ ლუტონი ჰითკლიფის, ხოლო დელია უილიამსი კეთი ერნშოუს როლებს ასრულებდნენ. 1962 წელს BBC-ის კიდევ ერთმა პროდუქციამ კვლავ გამოიყენა ნილის სცენარი და მას რუდოლფ კარტიე ხელმძღვანელობდა, სადაც მთავარ როლებს კლერ ბლუმი (ქეთრინი) და კით მიჩელი (ჰითკლიფი) ასრულებდნენ. ეს სურათი შემორჩენილია, თუმცა საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის. თუმცა, მათ შორის, კიდევ ერთმა სატელევიზიო ვერსიამ შესაძლოა უფრო ეფექტურად დაიპყრო მაყურებლის გულები და მეხსიერება: 1958 წლის ვერსია, რეჟისორ დანიელ პეტრისგან, სადაც ჰითკლიფის როლს თავად რიჩარდ ბარტონი, ხოლო ქეთრინ ერნშოუს როლს როზმარი ჰარისი ასრულებდნენ. 1970 წლისთვის გამოვიდა რეჟისორ რობერტ ფიუსტის ფილმი, ანა კალდერ-მარშალის (კეთი), ტიმოთი დალტონის (ჰითკლიფი), იან ოგილვის (ედგარი), ჯუდი კორნველის (ნელი) და ჰილარი დუაიერის (იზაბელა) მონაწილეობით. უფრო ცნობილი 1939 წლის ვერსიის მსგავსად, ეს ფილმიც მთლიანად გამოტოვებს რომანის ბოლო ნაწილს, განსხვავებით 1992 წლის ფილმისგან, რომლის რეჟისორი პიტერ კოსმინსკი იყო და რომელიც მოიცავს ხშირად გამოტოვებულ მეორე თაობის ამბავს, კეთის, ჰინდლისა და ჰითკლიფის შვილების შესახებ. ამ ფილმში შედგა რალფ ფაინსის დებიუტი ჰითკლიფის როლში, ხოლო მთავარ როლებს ჯულიეტ ბინოში (კეთი), საიმონ შეფერდი (ედგარ ლინტონი), სოფი უორდი (იზაბელა ლინტონი) და ჯანეტ მაკტირი (ნელი დინი) ასრულებდნენ. ფილმის თავისებურება ის არის, რომ ჯულიეტ ბინოშმა ქეთრინ ლინტონის, ქეთრინისა და ედგარის ქალიშვილის როლიც შეასრულა. ანგლოფონური ქვეყნების მიღმაც კი, კინოინდუსტრია „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ფენომენით მოიხიბლა. ლეგენდარულმა რეჟისორმა ლუის ბუნიუელმა თავისი 1954 წლის მექსიკური ნამუშევარი „ვნების უფსკრულები“ (Abismos de Pasión) ემილი ბრონტეს რომანზე დააფუძნა, ისევე როგორც ჟაკ რივეტმა თავისი 1985 წლის ფილმი „ჰიურლევენტი“ (Hurlevent). აზიაში, ქვეყანა, რომელმაც „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ ყველაზე მეტი ეკრანიზაცია შექმნა, ინდოეთი იყო, ფილმებით „არზუ“ (Arzoo, 1950), „ჰულჩული“ (Hulchul, 1951) და „დილ დია დარდ ლია“ (Dil Diya Dard Liya, 1966). 1983 წელს პაკისტანში ურდუ ენაზე გადაღებული ადაპტაცია „დეჰლიზი“ (Dehleez) გამოვიდა. ფილიპინებმა კი ორ ადაპტაციას შექმნეს: „ჰიჰინთაინ კიტა სა ლანგიტ“ (Hihintayin Kita sa Langit, 1991) და „დაპირება“ (The Promise, 2007). გვიან 80-იან წლებში იაპონიამაც კი წარმოადგინა საკუთარი ვერსია, ფილმით „არაში გა ოკა“ (Arashi ga oka), რეჟისორ იოშიშიგე იოშიდასგან, რომელიც 1988 წლის კანის კინოფესტივალზე კონკურსში მონაწილეობდა. ახალ ათასწლეულში „ქარიშხლიანი უღელტეხილის“ კიდევ სამი ადაპტაცია გამოვიდა, სანამ 2026 წლის ნანატრ ვერსიას მივადგებოდეთ. 2009 წლის ორნაწილიანი ბრიტანული ITV ტელესერიალი, რეჟისორ კოკი გიდროიკისგან, სადაც შეყვარებულების როლებს ტომ ჰარდი და შარლოტ რაილი ასრულებდნენ, რომლებიც საბოლოოდ რეალურ ცხოვრებაშიც წყვილი გახდნენ; 2011 წლის ფილმი, რეჟისორ ანდრეა არნოლდისგან, კაია სკოდელარიოს (ქეთრინ ერნშოუ) და ჯეიმს ჰაუსონის (ჰითკლიფი) მონაწილეობით; 2022 წელს ბრაიან ფერიტერმა გადაიღო ადაპტაცია, სადაც თავად შეასრულა ჰითკლიფის როლი, ჯეტ ჯანდროს (კეთი) გვერდით. ამგვარად, ემერალდ ფენელს მინიმუმ 20 ეკრანიზაციის წინააღმდეგ მოუწია გამოსვლა, სანამ გიორგიანული ეპოქის ამ ტანჯული ვნების ამბავს ახლებურად წარმოადგენდა. მან ეს კოლოსალური წამოწყება ჰოლივუდის ორი ყველაზე ნიჭიერი და საყვარელი მსახიობის – მარგო რობისა და ჯეიკობ ელორდის – მოწვევით დაიწყო. გამოსვლის თარიღამდე – რომელიც სტრატეგიულად ვალენტინობის დღისთვის შეირჩა – მთელი მედია კამპანია ორ მსახიობს შორის არსებულ წარმოუდგენელ ქიმიაზე იყო კონცენტრირებული, რაც ძალიან ჰგავს „შოუბიზნეს რომანსს“ ან „პიარ-რომანსს“, რომელსაც ხშირად პროდიუსერები ქმნიან რომანტიკული ფილმის ირგვლივ აჟიოტაჟის ასატეხად. მაგალითად, ერთ-ერთ ინტერვიუში რობიმ თქვა: „ძალიან თანადამოკიდებული ვარ ადამიანებზე, ვისთან ერთადაც ვმუშაობ და მე მგო...