ესტონური კინო ახალი თაობის რეჟისორებით იცვლის სახეს: ანა ჰინტსი, ივან პავლიუჩკოვი, ტონის პილი, მეელ პალიალე და სხვები

ავტორი: მართა ბალაგა „ბურთი თქვენს მოედანზეა, ესტონეთო“, – განაცხადა კონან ო’ბრაიენმა ოსკარების ცერემონიაზე მას შემდეგ, რაც ლატვიამ საკუთარი ქანდაკება ფილმისთვის „დინება“ (Flow) მოიპოვა. ახლა კი ესტონელი რეჟისორების ახალი ტალღა მოდის, რათა თავისი ადგილი დაიმკვიდროს. „ბევრი სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი ფილმის პრემიერა 2026 წლისთვის არის დაგეგმილი, რაც თაობათა ცვლის განცდას ქმნის“, – ამბობს სიგრიდ სააგი ესტონეთის კინოინსტიტუტიდან. „მათი ისტორიები უფრო მეტად ახალგაზრდობაზეა ორიენტირებული, რასაც წინა თაობები, ვფიქრობ, უგულებელყოფდნენ“. მათ შორისაა ივან პავლიუჩკოვის „მორტენი“, რომელიც ინტროვერტი 15 წლის მოზარდის ისტორიას მოგვითხრობს. ის უმუშევარ ბიძასთან ცხოვრობს, როდესაც დედა საზღვარგარეთ მუშაობს. „ესტონელი რეჟისორების ახალი თაობა უფრო რადიკალური და თავდაჯერებული კინემატოგრაფიული ხედვით გამოირჩევა. ბევრი მზადაა, რისკზე წავიდეს, ექსპერიმენტები ჩაატაროს ფორმითა და ჟანრით და გასცდეს ტრადიციულ ნარატივს“, – აღნიშნავს პავლიუჩკოვი. „გამოჩნდება მეტი ისტორია, რომელიც თანამედროვე ესტონურ რეალობას ეხმიანება, ახალი პერსპექტივით და მკვეთრად თანამედროვე სენსიტიურობით. განსაკუთრებით მიხარია, რომ იზრდება გახსნილობა ისეთი ისტორიების მიმართ, რომლებიც რუსი-ესტონელების გამოცდილებას და სხვა პერსპექტივებს ასახავს, რომლებიც ეროვნულ კინოში ნაკლებად იყო წარმოდგენილი“. ამავდროულად, ახალბედა რეჟისორები „მტკიცედ ერთგულნი არიან“ მხატვრული მთლიანობის, ეძებენ „ალტერნატიულ საპროდუსერო გზებს, როდესაც ტრადიციული დაფინანსების სტრუქტურები სრულად არ უჭერენ მხარს მათ იდეებს“. ივარ მურდიც ახალგაზრდა გმირებზე ამახვილებს ყურადღებას ფილმში „დედიკოს ბიჭი“ (Mommy’s Boy) [ადრე „სიცი“ (Sissy)], რომელიც ალკოჰოლიკი მარტოხელა დედის შვილზეა. „ესტონელმა ავტორებმა ნამდვილად დაიწყეს საკუთარი ხმის პოვნა. ადრე უფრო ხშირი იყო ესტონური მეინსტრიმული ფილმებისთვის ჰოლივუდის იმიტაცია, როგორც ვიზუალურად, ისე განწყობით, მაგრამ ჩვენი ახალი ფილმები მართლაც უნიკალურია“, – აღნიშნავს ის. „ავტორისეულმა კინომ ნამდვილად დაიწყო აყვავება. ჩვენს თხრობაში შესანიშნავი ნაზავია, რომელიც ასახავს ჩვენს ადგილს, როგორც გეოგრაფიულად, ისე ისტორიულად. ჩვენ საკუთარი ნაჭუჭიდან გამოვდივართ“. მურდი ამტკიცებს, რომ ასეთი ახალაღმოჩენილი თავდაჯერებულობა აშკარაა ანა ჰინტის სანდენსის ჰიტში „კვამლის საუნის დების ამხანაგობა“ (Smoke Sauna Sisterhood) – „შესანიშნავი ფემინისტური სურათი, რომელსაც შეუძლია შეკუმშოს რაღაც ძალიან ესტონური და გამოიყენოს იგი ჩვენს ფართო სამყაროს გასაცნობად“ – ან რაინერ სარნეტის „უხილავი ბრძოლა“ (The Invisible Fight), რომელიც კუნგ-ფუსა და აღმოსავლეთ მართლმადიდებელ ბერებს აერთიანებს. „ეს არის ელეგანტური ფილმები, რომლებსაც ესმით: თუ რამე მნიშვნელოვანია ავტორისთვის, მას რეალური შანსი აქვს, მნიშვნელოვანი იყოს აუდიტორიისთვის, როგორც სამშობლოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ. გულს ვერ გააყალბებ, და ჩვენ ის გვაქვს“. როგორც ადრე Variety-მ იტყობინებოდა, ჰინტსი უკვე მუშაობს ბოდი ჰორორ მიუზიკლზე „შავი ბეწვიანი მხეცი“ (Black Hairy Beast), რომელიც აღწერილია როგორც „სასიყვარულო ისტორია. კლანჭებით“. „ჩვენი ყველაზე დიდი გამოწვევაა ფინანსური სტაბილურობის მიღწევა და სოციალური შეღავათების უზრუნველყოფა, როგორიცაა ჯანმრთელობის დაზღვევა. ავტორთა უფლებების დაცვა და ავტორისეული კინოს უსაფრთხოება კვლავაც არსებითია, რათა მომავალშიც შევძლოთ ესტონურ კინოზე საუბარი. ესტონეთი პატარაა, მაგრამ მას არაჩვეულებრივი რაოდენობის ნიჭი აქვს. მთავარი კითხვაა, როგორ აღვზარდოთ და დავიცვათ ეს ნიჭი დროთა განმავლობაში“, – ხაზს უსვამს ის. ოსკარ ლეჰემაა, ფილმის „მოხუცი კაცის ფილმი“ (The Old Man Movie) ავტორი, ავითარებს „დაბადებას“ (Birth): ბოდი ჰორორს, რომელშიც წყვილი ესტონეთის ტყის სიღრმეში მიემგზავრება ნაყოფიერების უკანდახევის (retreat) მოსანახულებლად, რაც ოკულტურ კოშმარად იქცევა. „ფილმი იკვლევს მშობლობის შიშს, სხეულის ავტონომიას და ძალაუფლების ბალანსს ინტიმურ ურთიერთობებში. ასევე მოუთმენლად ველოდები ორსულობის ყველაზე შემზარავი საშინელებათა სცენების შექმნას“, – ამბობს ის ხუმრობით. ახალი რეჟისორები ასახავენ „მიმდინარე ეპოქის (zeitgeist) შეშფოთებებს ისე, როგორც წინა თაობებს არ შეეძლოთ“, – ამბობს ლეჰემაა. მაგალითებია ტონის პილის ახალგაზრდული დრამა „ფრენკი“ (Fränk), რომელიც 2000-იანი წლების დასაწყისს იკვლევს, და მეელ პალიალეს „მოსაწევი ქაღალდები“ (Rolling Papers) ტალინში მცხოვრებ ოცდაათიან წლებში მყოფ ადამიანებზე. ის ესტონეთის ოსკარზე წარდგენილი ფილმი იყო. „ჩვენ ვიხილავთ მეტ ასეთ პირად რეფლექსიას როგორც წარსულზე, ისე აწმყოზე, ჟანრული შერწყმის მზარდ ინტერესთან ერთად, რომელიც მიუზიკლების, საშინელებათა ფილმების, საბრძოლო ხელოვნების ფილმების და სხვა ელემენტებს აერთიანებს“, – ამატებს ის. მისი პროდიუსერი, ეველინ პენტილა, ამტკიცებს: „მე ბევრად მეტ ჟანრებით თამაშს ვხედავ იმ ფილმებში, რომლებზეც ამჟამად ვმუშაობთ. რაც მაღელვებს, ის არის, რომ თითოეული ეს ფილმი ძალიან განსხვავებულია ტონითა და ამბიციით. ძლიერ პირად ხმებთან ერთად, ეს არის ის, რასაც საერთაშორისო აუდიტორია სულ უფრო მეტად ელის ესტონეთისგან: თამამი, გასაკვირი და თავდაჯერებული ფილმები, რომლებიც საკუთარ აუდიტორიას პოულობენ“. „ვფიქრობ, ჩვენ ყველას გვინდა, თავი ავარიდოთ მოსაწყენობას ან უღიმღამობას“. ტონის პილის თქმით, რეჟისორები – და აუდიტორია – იღლება ფსიქოლოგიური რეალიზმით და ეძებს ახალ მიდგომებს. და მეტ იმედს. „ჩვენი ახალგაზრდა რეჟისორები ძირითადად თავს არიდებენ ბნელი თემების მქონე ისტორიებს და ფილმების უიმედო ნოტზე დასრულებას. არ ვამბობ, რომ მხოლოდ მხიარული ფილმები უნდა გადავიღოთ, მაგრამ მიმდინარე მსოფლიო პოლიტიკური სიტუაცია ავტორებისგან დაძაბულობის მოხსნის რაღაც ფორმას მოითხოვს“. მოკლემეტრაჟიანი ფილმებიც გზას მიუძღვებიან: ბერლინალეზე, იონას ტაული...