იშვიათი ლიმფომის დიაგნოზმა გიორგი გაგოშიძეს აიძულა, შეეწყვიტა ფილმზე მუშაობა, რომელიც სსრკ-ის დაშლის ეკონომიკურ ფაქტორებს იკვლევდა – მანამ, სანამ მან სამედიცინო ტერმინოლოგიაში ახალი აზრი არ იპოვა. 2022 წლის შემოდგომაზე, გიორგი გაგოშიძე საბჭოთა კავშირის დაშლის შესახებ დოკუმენტურ ფილმს იღებდა, როდესაც მან საკუთარი „სისტემური კოლაფსი“ განიცადა. თბილისში გადაღებებიდან ბერლინში დაბრუნების შემდეგ, სადაც 42 წლის ქართველი ხელოვანი ცხოვრობს, მას სუნთქვის გაძნელება დაეწყო. რენტგენმა აჩვენა, რომ ორივე ფილტვი წყლით ჰქონდა სავსე. მას უთხრეს, რომ თუ სიცოცხლის შენარჩუნება უნდოდა, დაუყოვნებლივ ტაქსით წასულიყო გერმანიის დედაქალაქის „შარიტეს“ საავადმყოფოში. გაგოშიძეს T-უჯრედოვანი ლიმფომა დაუდგინეს – სისხლის კიბოს იშვიათი, აგრესიული და სწრაფად მზარდი ფორმა, რომელიც მოწინავე, მაგრამ განკურნებად სტადიაში იყო. ქიმიოთერაპიის მკაცრი კოქტეილი, რასაც იზოლაციაში გატარებული რვათვიანი საავადმყოფოში ყოფნა მოჰყვა, მისი გადარჩენის ერთადერთი შანსი იყო. „ყველაფერი უბრალოდ ჩამოინგრა“, – იხსენებს ის. „ხელოვნების სამყარო კი ძალიან დაუნდობელია. მას შეუძლია უფრო სწრაფად გადაგყლაპოს, ვიდრე კიბოს.“ თუმცა, ამ კვირაში, დიაგნოზიდან თითქმის სამი წლის შემდეგ, გაგოშიძის დოკუმენტური ფილმის, „დამპყრობელი მასპინძლის წინააღმდეგ“ (Graft Versus Host) პრემიერა ბერლინის კინოფესტივალზე გაიმართება. მიუხედავად იმისა, რომ სულ რაღაც 31 წუთი გრძელდება, ფილმი სავსეა იდეებით, აერთიანებს საარქივო კადრებს, პირად რეფლექსიებსა და „წვრილმანი“ (DIY) კომპიუტერულ გრაფიკას, რაც მოგვაგონებს ინგლისელ დოკუმენტალისტს ადამ კერტისს ან გერმანელ ვიდეო ესეისტს ჰიტო შტაიერლს, ვისთანაც გაგოშიძე ბერლინის ხელოვნების უნივერსიტეტში სწავლობდა. ვიზუალურად ქაოტური, მისი ისტორიული ხედვა საოცრად ნათელია. ვინაიდან კიბომ ფიზიკურად გაუმოძრავა, მისმა დიაგნოზმა გონებაც გაუხსნა, რომ ახლებურად გაეგო აღმოსავლეთ ბლოკში მის სიცოცხლეში მომხდარი მოვლენები. „ჩემი მკურნალობის გეგმა საკმაოდ ზუსტად ასახავდა საბჭოთა კავშირის დაშლას და მის შემდგომ გარდამავალ გეგმას“, – ამბობს ის. გაგოშიძის მშობლიურ ქალაქში, ორი გერმანიის 1989 წლის შემდგომი ეკონომიკური რეინტეგრაცია ხშირად განიხილება, როგორც სოციალისტური აღმოსავლეთის ანექსია კაპიტალისტური დასავლეთის მიერ – ამ თემაზე ერთ-ერთი აღიარებული წიგნის სათაურია „დაპყრობა“ (The Takeover). მაგრამ საქართველოდან, ერთი სისტემიდან მეორეზე გადასვლა უფრო რთულად გამოიყურება. 1973 წელს, საქართველოს კომუნისტური პარტიის პირველმა მდივანმა ედუარდ შევარდნაძემ ეკონომიკური ექსპერიმენტი წამოიწყო დასავლეთ საქართველოს სოფელ აბაშაში, სადაც ფერმერებს უფლება მიეცათ, შეენარჩუნებინათ მოსავლის ნამეტი პროდუქტის ნაწილი ან გაეყიდათ პირადი მოგებისთვის. „ვინაიდან ეკონომიკა ეცემოდა, კომუნისტური პარტია სამუშაო ძალის სტიმულირების გზებს ეძებდა და გადაწყვიტა, შეზღუდული საკუთრების ფორმა შემოეღო“, – ამბობს გაგოშიძე. აბაშის ექსპერიმენტი წარმატებული აღმოჩნდა: სოფლის სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია გაიზარდა და სურსათის დეფიციტი მოაგვარა, რამაც ადმინისტრაციული რეფორმები გამოიწვია მთელ საქართველოში და გააძლიერა შევარდნაძის რეფორმისტული იმიჯი, რომელიც მოგვიანებით მიხეილ გორბაჩოვის დროს საგარეო საქმეთა მინისტრი გახდა. როდესაც გაგოშიძემ საქართველოში აბაშას შესახებ ინტერვიუები ჩაატარა, მან აღმოაჩინა, რომ არა მხოლოდ ოფიციალური პირები, არამედ მისი საკუთარი ნათესავებიც კი კვლავ ნოსტალგიით იყვნენ აღსავსე ქვეყნის ყოფილი სტატუსის მიმართ, როგორც აღმოსავლეთ ბლოკის ეკონომიკური ავანგარდი. თუმცა, ამავე დროს, მისი თქმით, „აბაშამ გზა გაუხსნა საბჭოთა კავშირის დაშლას“ უკანონო საწარმოების ახალი სახეობის შექმნით, რომლებსაც სახელმწიფო დაწესებულებებზე წვდომა ჰქონდათ. ცნობილი როგორც „ცეხავიკები“, ეს იატაკქვეშა მეწარმეები ქმნიდნენ ჩრდილოვან ეკონომიკურ სისტემას, რომელიც კორუფციაზე იყო დაფუძნებული. ეს ნიშნავდა, რომ როდესაც საბჭოთა სისტემა დაინგრა, მისი რეფორმირება ეტაპობრივად ვერ მოხერხდა, არამედ პირდაპირ კაპიტალიზმის „ტურბო-დატვირთულ“ ვარიანტში გადაიზარდა. „როდესაც საბჭოთა კავშირი დაინგრა, ყველაფერი დაინგრა“, – იხსენებს ის. „მახსოვს, ერთ დღეს დედამ სუპერმარკეტში წამიყვანა და იქ ყველა აუცილებელი პროდუქტი იყო. მეორედ რომ წამიყვანა, მომუშავე ხალხს უნდა ვეხვეწებოდით, რომ რამე საჭმელი მოეცათ, რადგან თაროები ცარიელი იყო. შემდეგ კი სახლში დავბრუნდით და არ იყო გაზი, არ იყო ცხელი წყალი, არაფერი.“ ფილმში „დამპყრობელი მასპინძლის წინააღმდეგ“, გაგოშიძე ამ მომენტს საკუთარი რადიოთერაპიის კურსს ადარებს. „ახალი იმუნური სისტემის მასპინძელში შეყვანა მხოლოდ მაშინ არის სიცოცხლისუნარიანი, როდესაც კიბოს უჯრედები წარმატებით არის დათრგუნული“, – ამბობს ის, „ისევე როგორც გარდამავალ პერიოდს სჭირდებოდა სრული პრივატიზაცია შემოთავაზებული ახალი ეკონომიკური სისტემის ფუნქციონირებისთვის.“ მისი მკურნალობა სამ ეტაპად მიმდინარეობდა, და კიბოს უჯრედების განადგურება მის სისტემაში უფრო მარტივი ნაწილი იყო. უფრო რთული პროცედურა იყო ახალი იმუნური სისტემის შეყვანა – ძვლის ტვინის გადანერგვით – და მისი სხეულის ადაპტაცია ამ სისტემასთან. გაგოშიძემ ძვლის ტვინის გადანერგვა მამისგან მიიღო, რაც ნიშნავდა, რომ ქსოვილის ტიპი მხოლოდ ნახევრად ემთხვეოდა მისას და გამოიწვია დაავადება, რომლისგანაც ფილმის სახელი მომდინარეობს – „დამპყრობელი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადება“ ან GvHD, სადაც ახლად გადანერგილი იმუნური სისტემა იწყებს ბრძოლას მიმღების ორგანიზმთან. „ეს სხეულში მუდმივ სამოქალაქო ომს ჰგავს“, – ამბობს ის. მედიკამენტები გადამწყვეტი იყო ბრძოლის შესაჩერებლად. „მედიკამენტის როლი იყო, ჩემი ახალი იმუნური სისტემა „თავბრუდამხვევი“ ყოფილიყო, რომ არ მომკვდარიყო. მაგრამ პოსტსაბჭოთა ქვეყნებს არ ჰქონდათ არანაირი მედიკამენტი სისტემის თავის თავთან ბრძოლის შესაჩერებლად: ჩვენ გვქონდა იმ...