„ჰიდალგო“: დავიწყებული ეპიკური ვესტერნი, რომელიც არც ისე ვესტერნია

ვესტერნები სხვადასხვა ფორმით გვევლინება, კლინტ ისტვუდის არატრადიციული ვესტერნ-მიუზიკლიდან „შეღებე შენი ფურგონი“ (Paint Your Wagon) დაწყებული, ელეგიური რევიზიონისტული შედევრით „ჯესი ჯეიმსის მკვლელობა მშიშარა რობერტ ფორდის მიერ“ (The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford) დამთავრებული. შემდეგ კი არის „ჰიდალგო“ (Hidalgo), 2004 წლის უგულებელყოფილი ეპიკური ბიოგრაფიული ვესტერნი ვიგო მორტენსენის მონაწილეობით, რომლის მოქმედებაც ძირითადად ახლო აღმოსავლეთში ვითარდება. დაგაინტერესათ? ფილმი ხელმისაწვდომია Prime Video-ზე, მაგრამ სანამ „ჰიდალგოს“ სამყაროში შეაჭენებთ, ღირს მისი ფონისა და მის ირგვლივ არსებული კონტროვერსიის გაცნობა. ფილმის რეჟისორია ჯო ჯონსტონი, რომელიც ცნობილია ისეთი საოჯახო კომედიებით, როგორიცაა „ძვირფასო, ბავშვები დავაპატარავე“ (Honey, I Shrunk the Kids, 1989) და „ჯუმანჯი“ (Jumanji, 1995). მან ასევე ხელი შეუწყო ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში ყველაზე წარმატებული ფრენჩაიზის – Marvel-ის კინემატოგრაფიული სამყაროს – დაწყებას 2011 წლის ფილმით „კაპიტანი ამერიკა: პირველი შურისმაძიებელი“ (Captain America: The First Avenger). მაგრამ სანამ ის ამ გამოგონილ თანამედროვე ლეგენდას შეუდგებოდა, მან გადაწყვიტა მოეყოლა რეალური ამერიკელი შორ მანძილზე მოჯირითე ფრენკ ჰოპკინსის ისტორია. ცხენის მხედარი და კოვბოი 1865-1951 წლებში ცხოვრობდა, მაგრამ მისი ცხოვრების დეტალები, რბილად რომ ვთქვათ, ბუნდოვანია. „რინგლინგ ბრაზერსის“ (Ringling Brothers) შემსრულებელმა ჰოპკინსმა მრავალი პრეტენზია გამოთქვა თავისი ნაყოფიერი საცხენოსნო კარიერის შესახებ, მაგრამ, როგორც „ჰიდალგომ“ დაამტკიცა, ყველას არ სჯეროდა მისი ყველა ნათქვამის და სიმართლე დღემდე მიუწვდომელი რჩება. შექმნა თუ არა ამ საეჭვო პიროვნებამ და მისმა კითხვის ნიშნის ქვეშ მდგარმა ცხოვრებისეულმა ისტორიამ, სულ მცირე, კარგი ფილმი? ეს იმაზეა დამოკიდებული, ვის ჰკითხავთ. „ჰიდალგომ“ კრიტიკოსები გაყო: ზოგს ჯონსტონის მასშტაბური ეპოსი მოეწონა, ზოგი კი პირდაპირ შეურაცხყოფილი დარჩა. ასეა თუ ისე, ფილმი რჩება საინტერესო და თითქმის დავიწყებულ კურიოზად 2000-იანი წლების დასაწყისიდან, რომლის ნახვაც ნამდვილად ღირს, თუნდაც იმის გასარკვევად, თუ სად მოხვდებით ამ კრიტიკულ სპექტრში. რა თქმა უნდა, „ჰიდალგო“ 21-ე საუკუნის საუკეთესო ვესტერნად არ ჩაითვლება. მაგრამ ის არც ტრადიციული გაგებით არის ვესტერნი. სინამდვილეში, ის არც თანამედროვე, რევიზიონისტული გაგებით არის ვესტერნი. ჯო ჯონსტონის ფილმი უფრო სათავგადასავლო ფილმია და, ასე აღქმული, საკმაოდ სასიამოვნო სანახავია. XIX საუკუნის მიწურულს განვითარებული მოქმედებით, „ჰიდალგოში“ ვიგო მორტენსენი განასახიერებს ჰოპკინსს, ლეგენდარულ კოვბოისა და შორ მანძილზე მოჯირითეს, რომელიც ამტკიცებს, რომ ნახევრად ინდიელია. ჰოპკინსს ტანჯავს მოგონება იმის შესახებ, რომ მან, როგორც სამთავრობო შიკრიკმა, მიაწოდა შეტყობინება მე-7 კავალერიის პოლკს, რითაც დაიწყო ლაკოტა სიუს „დაჭრილი მუხლის ხოცვა-ჟლეტა“ (Wounded Knee Massacre). ეს დღეები წარსულს ჩაბარდა და ის ახლა ბაფალო ბილის „ველური დასავლეთის შოუში“ (Buffalo Bill's Wild West Show) გამოდის, სადაც მას მდიდარი შეიხი რიადი (ომარ შარიფი) მიმართავს და ახლო აღმოსავლეთში შორ მანძილზე დოღში იწვევს, 100 000 დოლარის პრიზისთვის. 3000 მილის სიგრძის დოღი, ცნობილი როგორც „ცეცხლის ოკეანე“ (Ocean of Fire), ნაჯდის უდაბნოს რეგიონში ტარდება და ჰოპკინსი ბედუინ და არაბ მხედრებს უპირისპირდება, რომლებიც ამაყად სხედან სუფთა სისხლის ცხენებზე. ჰოპკინსი კი თავის ერთგულ ნახევრად სუფთა სისხლის მუსტანგ „ჰიდალგოს“ ატარებს, რომელსაც სხვა მონაწილეები უწმინდურ არსებად მიიჩნევენ. დოღის განმავლობაში, ჰოპკინსი უამრავ სირთულესა და გამოწვევას აწყდება, კალიების გუნდებიდან დაწყებული, ქრთამითა და პირდაპირი საბოტაჟით დამთავრებული. ეს ყველაფერი ცოტა უცნაურ გამოცდილებას ქმნის, თუ უფრო ტრადიციულ ვესტერნს ელოდებით. მაგრამ თუ თქვენ ელოდებით სათავგადასავლო ფილმს, რომელიც რეალური ისტორიული ფაქტებს თავისუფლად ეკიდება, მაშინ კარგ დროს გაატარებთ. ვიგო მორტენსენი „ბეჭდების მბრძანებლის“ ფილმების შემდეგ იყო, როდესაც „ჰიდალგო“ გადაიღო, რაც გარკვეულწილად ყოველთვის იმედგაცრუებას გამოიწვევდა. ეს განსაკუთრებით იმიტომ, რომ მორტენსენის ფილმოგრაფიაში ეს ფილმი პიტერ ჯექსონის განთქმულ ტრილოგიასა და დევიდ კრონენბერგის შესანიშნავ „ძალადობის ისტორიას“ (A History of Violence, რომელმაც, სხვათა შორის, VHS-ის ეპოქაც დაასრულა) შორის მოექცა. ამ გაგებით, ის თითქოს განწირული იყო დავიწყებისთვის, რაც საბოლოოდ მოხდა კიდეც. „ჰიდალგოს“ პრემიერა 2004 წლის მარტში შედგა და შერეული შეფასებები დაიმსახურა. მან ასევე არავისთვის მოუტანია ფინანსური მოგება, რადგან 100 მილიონი დოლარის ბიუჯეტით 108 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა. ამას დაემატა Rotten Tomatoes-ზე კრიტიკოსების 46%-იანი შეფასება, რამაც ფილმს კარგი რეპუტაცია არ შეუქმნა. Rolling Stone-ის პიტერ ტრევერსი დიდად არ მოიხიბლა, ფილმს უწოდა „სათავგადასავლო ფილმი, რომელსაც არ შეხვედრია ისეთი კლიშე, რომელსაც ორ საათსა და თექვსმეტ წუთში, დუნდულების გამაბუჟებელ დროს, ვერ შეკაზმავდა, ვერ მოაჯდებოდა და ვერ გააჭენებდა.“ თუმცა როჯერ ებერტი, რომელმაც ადრე უმაღლესი შეფასება მიანიჭა საკამათო 1970 წლის ვესტერნს „ელ ტოპო“ (El Topo), „ჰიდალგოთი“ უკიდურესად მოიხიბლა. კრიტიკოსმა ჯო ჯონსტონის ფილმი აღწერა როგორც „გაბედული, ენერგიული და ავანტიურისტული“, აღნიშნა, რომ „მას აქვს ის სიწმინდე და სიმარტივე, რასაც დუგლას ფეირბენქსი ან ეროლ ფლინი აჩვენებდნენ.“ შემდეგ კი ჩნდება კითხვა, რამდენად რეალურია ეს ყველაფერი. ამერიკა-ისლამური ურთიერთობების საბჭოდან დაწყებული, აკადემიკოსებითა და სპეციალურად შეკრებილი მხედრების ჯგუფით, სახელწოდებით „შორ მანძილზე მოჯირითეთა გილდია“ (Long Riders' Guild), დამთავრებული, ყველა ფილმის წინააღმდეგ გამოვიდა. ამავდროულად, თავის მიმოხილვაში, ებერტი მკითხველს მოუწოდებდა: „გთხოვთ, უგულებელყოთ დამღლელი მოწუწუნეები, რომლებიც ჩივიან, რომ ფილმი რეალურ ფაქტებზე არ არის დაფუძნებული“, და დასძინა: „რა თქმა უნდა.“ ერთადერთი გზა, რათა გაიგოთ, სად დგახართ ამ საინტერესო დებატებში, არის ფილმის ნახვა.