იაპონური კინოს რენესანსი: რეკორდული წელი და ძლიერი წარმოდგენა ბერლინალეზე

ნამან რამაჩანდრანის მიერ. იაპონია წლების განმავლობაში ყველაზე ძლიერად წარდგება ბერლინის კინოფესტივალზე, შვიდი ფილმით, რომლებიც მოიცავს საკონკურსო, ფორუმის, პანორამასა და კლასიკის სექციებს. ეს მრავალფეროვნება ასახავს ქვეყნის რეკორდულ კინოთეატრების წელს 2025-ში და მიანიშნებს იმაზე, რასაც პროდიუსერები იაპონური კინოს ნამდვილ რენესანსად აღწერენ. ბერლინალეს 76-ე პროგრამაში შედის იოშიტოში შინომიას სადებიუტო ანიმაციური ფილმი „ახალი გარიჟრაჟი“ („A New Dawn“), რომელიც „ოქროს დათვისთვის“ იბრძოლებს; იუსუკე ივასაკის სოციალურად კრიტიკული სუპერმარკეტის საშინელებათა ფილმი „ნებისმიერი მარტი“ („AnyMart“) ფორუმის სექციაში; ტაკუია უჩიამას იდენტობის ძიებაზე ორიენტირებული „დაბუჟებული“ („Numb“) პანორამაში; და ნაო იოშიგაის მედიტაციური დოკუმენტური ფილმი „მასაიუმე“ („Masayume“) ფორუმში. ბერლინალეს კლასიკის სექცია წარმოადგენს შოჰეი იმამურას 1966 წლის სატირის „პორნოგრაფების“ („The Pornographers“) და იოშიაკი კავაჯირის გავლენიანი 1993 წლის ანიმე „ნინძას გრაგნილის“ („Ninja Scroll“) აღდგენილ ვერსიებს, ხოლო ანიმაციური სრულმეტრაჟიანი ფილმი „ბუხრის ქალაქი: გაყინული დროში“ („Chimney Town: Frozen in Time“) ჰიროტა იუსუკეს რეჟისორობით, Generation სექციაშია წარმოდგენილი. იაპონელი კინორეჟისორი ჰიკარი მთავარი საკონკურსო ჟიურის წევრია, ხოლო იაპონური პროდუქციის მონაწილეობით შექმნილი ფილმები მოიცავს ედვინის „აღარ დაძინებას“ („Sleep No More“) Special Midnight განყოფილებაში და ანოჩა სუვიჩაკორნპონგის „ნარატივს“ („Narrative“) Forum Expanded-ში. ბერლინის კინოფესტივალზე იაპონიის ამგვარი წარდგენა ქვეყნისთვის რეკორდული კინოთეატრების წლის შემდეგ ხდება. იაპონიის კინოსალარო შემოსავლებმა 2025 წელს 274.45 მილიარდ იენს (1.79 მილიარდ აშშ დოლარს) მიაღწია, რაც 2024 წელთან შედარებით 32%-ით მეტია და აჭარბებს 2019 წლის წინა პიკს, 261.18 მილიარდ იენს, იაპონიის კინოპროდიუსერთა ასოციაციის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით. მაყურებელთა რაოდენობა 30.7%-ით გაიზარდა და 188.76 მილიონ გაყიდულ ბილეთს მიაღწია – ეს ისტორიაში მეორე ყველაზე მაღალი დასწრების მაჩვენებელია. ეს ზრდა ძირითადად ადგილობრივმა ნაწარმოებებმა განაპირობა, რომელთა შორის ლიდერობდა ანიმე ბლოკბასტერი „დემონების გამანადგურებელი: კიმიეცუ ნო იაიბა — ფილმი: უსასრულობის ციხესიმაგრე — ნაწილი 1“ („Demon Slayer: Kimetsu No Yaiba — The Movie: Infinity Castle — Part 1“), რომელმაც 255 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა, და კაბუკის დრამა „კოკუჰო“ („Kokuho“), რომელმაც 127 მილიონი დოლარი შეაგროვა და გახდა ყველაზე შემოსავლიანი იაპონური ლაივ-ექშენ ფილმი ადგილობრივად, რასაც ოსკარის ნომინაცია მოჰყვა. მას მოჰყვა „დეტექტივი კონანი: ცალთვალა უკანა ხედი“ („Detective Conan: One-Eyed Flashback“) 95.8 მილიონი დოლარით, ხოლო „ხერხიანი კაცი — ფილმი: რეზეს არკა“ („Chainsaw Man — The Movie: Reze Arc“) 67.8 მილიონი დოლარით. ბერლინალეზე წარდგენა ასევე უკავშირდება იაპონური კინოს მზარდ საერთაშორისო აღიარებას სხვადასხვა კინოფესტივალზე. ტაცუია მარკოს „ძვირფასი უცნობი“ („Dear Stranger“), რომლის პროდიუსერია ეისეი შუ, მოწონება დაიმსახურა გასულ წელს პუსანის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, სადაც ის შეფასდა, როგორც „აზიური კინოსთვის ახალი შესაძლებლობების წარმომჩენი“. ფილმი სიყვარულის, იდენტობისა და დანაშაულის თემებს იკვლევს ტრანსნაციონალურ აზიურ საშუალო კლასში. ჩიე ჰაიაკავას მომწიფების დრამამ „რენუარი“ („Renoir“), რომლის პროდიუსერია ეიკო მიძუნო-გრეი, ასევე დიდი რეზონანსი გამოიწვია კანის და სხვა ფესტივალებზე წარმატების შემდეგ. მიძუნო-გრეი ფილმის რეზონანსს იაპონურისთვის დამახასიათებელ თვისებებს მიაწერს. „სინატიფე, ორაზროვნება, ყველაფრის არ ახსნის არჩევანი – ეს ძალიან იაპონურია, მაგრამ ასევე წარმოადგენს ნდობის აქტს მაყურებლის მიმართ“, – ამბობს ის. – „რენუარმა“ ენდო თავის მაყურებელს, და თავის მხრივ, მაყურებელი მზად იყო ენდობოდნენ მას.“ პროდიუსერები მიმდინარე რენესანსის საფუძვლად იაპონიის გამორჩეულ მინი-თეატრების კულტურას ასახელებენ. „1980-იანი წლებიდან 2000-იან წლებამდე იაპონიამ განიცადა „მინი-თეატრების ბუმი“, რა დროსაც ადგილობრივ მაყურებელს დიდი რაოდენობით მაღალი ხარისხის საერთაშორისო ფილმები წარედგინა“, – განმარტავს შუ. „ამ გარემომ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა დღევანდელი კინორეჟისორებისა და კინომაყურებლების აღზრდაში.“ ამჟამად, იაპონიაში ყოველწლიურად 600-ზე მეტი ფილმი გამოდის, რომელთა დაახლოებით 40% მინი-თეატრების ფილმებია. „მათ შორის არის მრავალი გამორჩეული ნამუშევარი, რომელიც ჯერ კიდევ არ არის საკმარისად ნანახი საზღვარგარეთ“, – აღნიშნავს შუ. მიძუნო-გრეი ხაზს უსვამს თავად იაპონიიდან მომდინარე მრავალფეროვანი პერსპექტივების მნიშვნელობას. „ეს ფილმები არ მიზნად ისახავს „იაპონიის ექსპორტს“; ნაცვლად ამისა, ისინი დაფუძნებულია ძალიან პირადულ და სპეციფიკურ გამოხატვის ფორმებზე“, – ამბობს ის. „მათი პირადი, კონკრეტული ისტორიები ხშირად მოთხრობილია ისეთი პერსპექტივებით, რომლებიც განსხვავდება დასავლური თვალსაზრისისგან, რამაც შეიძლება ისინი განსაკუთრებით საინტერესო გახადოს უცხოელი მაყურებლისთვის.“ „დემონების გამანადგურებლის“ და სხვა ანიმე ფილმების წარმატება ასახავს იაპონიის ანიმაციური ინდუსტრიის უფრო ფართო სიძლიერეს, რომელმაც 2024 წელს რეკორდულ 25.25 მილიარდ დოლარს მიაღწია, იაპონური ანიმაციის ასოციაციის მონაცემებით. საზღვარგარეთის შემოსავლები წლიურად 26%-ით გაიზარდა და 14.27 მილიარდ დოლარს მიაღწია, რაც ახლა აჭარბებს ადგილობრივ შემოსავლებს და წარმოადგენს ანიმე ბაზრის მთლიანი ღირებულების 56%-ს. ფილმ „კოკუჰოს“ პროდიუსერი ჩიეკო მურატა, რომლის ფილმმაც სალაროებში მოლოდინს გადააჭარბა, აღნიშნავს მაყურებლის გემოვნების მომწიფებას. „მე გულწრფელად არ წარმომედგინა, რომ „კოკუჰო“ ასეთი წარმატებული იქნებოდა სალაროების მხრივ“, – ამბობს ის. „კოკუჰო“ არ არის ადვილად მისაწვდომი ფილმი მათთვის, ვისაც არ წაუკითხავს ორიგინალი რომანი ან არ იცნობს კაბუკის, მაგრამ ვფიქრობდი, რომ ახალგაზრდა მაყურებელმა წინა ათწლეულების მაღალი ხარისხის ანიმაციური ფილმების წყალობით უკვე მომწიფებული თვალი შეიძინა.“ იაპონია რჩება ქვეყნად, სადაც ტრადიციული მედიის მოხმარების სტილი შენარჩუნებულია. „იაპონია ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ქვეყნებს შორის, სადაც წიგნის მაღაზიები კვლავ არსებობს, მიუხედავად...