ფრანგი კინოლეგენდა ბერლინალესთან 50-წლიან ურთიერთობაზე, იმაზე, თუ როგორ ჩამოაყალიბეს მისი ოსტატობა გერმანელმა თეატრის რეჟისორებმა და რატომ აღნიშნავდა ფესტივალი ყოველთვის მის იმ მხარეს, რომელსაც სამყარო იშვიათად ხედავს. ავტორი: სკოტ როქსბორო ევროპის ბიუროს ხელმძღვანელი ფრანგი სამსახიობო ხატის, იზაბელ იუპერის კარიერაში, რომელიც 50 წელზე მეტს და 120-ზე მეტ ფილმს მოიცავს, შეუძლებელია ერთი კონკრეტული ხაზის გავლება. თუკი მის პერსონაჟებს — რეპრესირებულ მუსიკის პროფესორს ფილმიდან „პიანისტი ქალი“ (2001), გაუპატიურების მსხვერპლს „ელში“ (2016), ვნებიან მონაზონთა წინამძღვარს ფილმში „მონაზონი“ (2013), ან „8 ქალის“ (2002) თავშეკავებულ მარტოხელა დეიდას — შორის რაიმე კავშირი არსებობს, ეს არის იუპერის უსაზღვრო უნარი, დაარღვიოს მოლოდინები. თუმცა, იუპერის ყველაზე ერთგული თაყვანისმცემლებიც კი შოკირებულნი დარჩებიან „სისხლიანი გრაფინია“-ს ნახვისას. მის უახლეს ფილმში, რომელიც ოთხმოცი წლის ავანგარდისტმა ულრიკე ოტინგერმა (Joan of Arc of Mongolia, Ticket of No Return) გადაიღო, იუპერი ლეგენდარულ ვამპირ ელიზაბეტ ბატორის, უნგრელ არისტოკრატს, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ქალწულების სისხლით იკვებებოდა, ექსტრავაგანტულად განასახიერებს. ეს პერსონაჟი, რომელიც XVII საუკუნის რეალურ სერიულ მკვლელ გრაფინიაზეა დაფუძნებული, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში არტ-ჰაუს საშინელებათა ფილმების განუყოფელი ნაწილი იყო, ჯული დელპის მიერ გადაღებული ფილმიდან „გრაფინია“ (2009), სადაც ის თავად ასრულებს ბატორის როლს, ნიკოლას ვინდინგ რეფნის „ნეონის დემონამდე“ (2016), რომლის კანიბალი სუპერმოდელებიც პირდაპირ სავარაუდო სისხლით ბანაობის მოყვარული ბატორის მიერ არიან შთაგონებულნი. „სისხლიანი გრაფინია“ მაინც სულ სხვა რამ არის. ეს ფილმი ანტი-არტ-ჰაუს ნაგვის კინოს ზეიმია. ვენის ქვეშ, არხებში განვითარებულ გახსნით სცენაში, იუპერი წითელში გამოწყობილი ბარჟით მოცურავს, ისე გამოიყურება, როგორც H.R. Giger-ის რეჟისორობით გადაღებული 80-იანი წლების როკ ვიდეო. იუპერის შესრულება გრაფინიას როლში აღფრთოვანებით გადაჭარბებულია; ის არა იმდენად „დეკორაციებს ღეჭავს“, არამედ ღრმად კბენს და სისხლისგან ცლის. აშკარაა, რომ ის ამით დიდ სიამოვნებას იღებს. „ჩემთვის ასეთი, ასეთი უჩვეულო როლის შეთავაზება ხშირად არ ხდება“, – ამბობს იუპერი The Hollywood Reporter-თან საუბარში, „სისხლიანი გრაფინიას“ ბერლინის კინოფესტივალზე მსოფლიო პრემიერის წინ. „როცა ეს ხდება, სასიამოვნოა, ეს ერთგვარი პატარა ფრჩხილია [ჩემს კინოკარიერაში], ისევე როგორც ფილმები, რომლებიც ფრანსუა [ოზონთან] გადავიღე: „ჩემი დანაშაული“ (2023) და „8 ქალი“ (2002) [ორი კრიმინალური კომედია]. „სისხლიანი გრაფინია“ სასიამოვნო კავშირია „8 ქალთან“, რადგან ისიც ბერლინში წარვადგინეთ.“ იუპერის ისტორია ბერლინის კინოფესტივალთან შორეულ წარსულში იწყება. მისი პირველი მხატვრული ფილმის, „ბარი გზაჯვარედინზე“ (1971) პრემიერა იქ შედგა, მაშინ როდესაც აღმოსავლეთ და დასავლეთ ბერლინს შორის ჯერ კიდევ კედელი იყო და ბერლინალე ზაფხულის მოვლენა გახლდათ. „იყო თუ არა „ბარი გზაჯვარედინზე“ პირველი? გულწრფელად რომ ვთქვა, არ მახსოვს, იმდენად ბევრი იყო“, – ამბობს ის. ჯამში, იუპერმა ბერლინში ათზე მეტი ფილმი წარადგინა, მათ შორის „სისხლიანი გრაფინია“, ფესტივალის ყველა სექციაში. მისი ბერლინალეს შესრულებების მიმოხილვა კარიერის ალტერნატიული ქრონოლოგიის აღმოჩენას ჰგავს – როლები, რომლებიც გვახსენებს იუპერის საოცარ დიაპაზონს, როგორც შემსრულებლის, რაც გადახვევებსა და კონტრაპუნქტებს ქმნის მის ღრმა ფილმოგრაფიაში არსებული უკეთ ცნობილი პროვოკაციებისთვის. „8 ქალი“, რომელიც კონკურსში 2002 წელს აჩვენეს და ანსამბლურმა შემადგენლობამ ვერცხლის დათვი მოიპოვა (ფრანსუა ოზონის კანფეტისფერ-ფერადი, აგათა კრისტის სტილის მკვლელობის მიუზიკლი ფრანგი სამსახიობო დივების ნამდვილი ვინ-ვინ სიაა, მათ შორის კატრინ დენევი, ფანი არდანი და ემანუელ ბეარი იუპერთან ერთად), დიდწილად გამოუყენებელი კომიკური გენიოსის დემონსტრირებაა იუპერის თავშეკავებული იმიჯის უკან. თუ მიხაელ ჰანეკეს „პიანისტი ქალი“ იუპერს ეროტიკული რეპრესიის სახედ აქცევდა გლობალურ წარმოსახვაში, „8 ქალმა“ მას საშუალება მისცა, ეს ნევროზი სიცილის იარაღად ექცია. შეზღუდული, სიყვარულდაკარგული დეიდის როლში ის მერყეობს სისუსტესა და ფარსს შორის, საბოლოოდ კი სიმღერითა (და ცეკვით) იფეთქებს თავის მუსიკალურ ნომერში, რომელიც საკუთარ ნერვულ აშლილობას ეხება. ბერლინმა მიიღო ფილმის ექსტრავაგანტულობა და იუპერის შესრულებამ მიანიშნა, რომ სერიოზულობა, რომელსაც მაყურებელი ამპარტავნებად აღიქვამდა, ოდნავი ცვლილებით, შესაძლოა, მკვეთრ ბურლესკში გადასულიყო. ორი წლის შემდეგ, იუპერი კვლავ კომედიურ რეჟიმში დაბრუნდა დევიდ ო. რასელის ფილმით „მე მიყვარს ჰაქაბები“, რომელიც სპეციალური ჩვენების სახით იყო წარმოდგენილი. ანგლო-ამერიკელი კრიტიკოსები გაყოფილი იყვნენ – ერთ-ერთი რეცენზია ცნობილად კითხულობდა, იყო თუ არა ფილმი „უცნაური“ გენიალურობა თუ ესპრესო-მოხმარებით გამოწვეული გადატვირთვა – მაგრამ იუპერის ეპიზოდურ როლზე, როგორც მწეველი ფრანგი ფილოსოფოსის, რომელიც „სექსუალურ ნიჰილიზმს“ სთავაზობს ძალიან მსურველ ახალგაზრდა ეკოლოგს, რომელსაც ჯეისონ შვარცმანი თამაშობს, მცირე უთანხმოება იყო. ეს არის მოხერხებული ავტოპაროდიის ნიმუში: ევროპული არტ-ჰაუს კინოს ყველაზე ცნობილი ცერებრალური და სერიოზული შემსრულებელი ევროპული ინტელექტუალიზმის უემოციო კარიკატურას ქმნის. „ყოველთვის, როცა კარგ კომედიაში მონაწილეობის შესაძლებლობა მაქვს, ამას ვაკეთებ“, – ამბობს ის. „„ჰაქაბები“ ზუსტად იმიტომ მომწონს, რომ ის ძალიან სასაცილოა, მაგრამ ასევე ძალიან შინაარსიანი. და დევიდ ო. რასელი შესანიშნავი რეჟისორია. ამიტომაც გამოვიყენე ეს შესაძლებლობა.“ მია ჰანსენ-ლოვეს „მომავალი მოვლენები“, რომლის პრემიერა 2016 წელს ბერლინის კონკურსში შედგა და საუკეთესო...