ჯულია ლოკტევის „ჩემი არასასურველი მეგობრები: მოსკოვის უკანასკნელი ჰაერი“ – შედევრი ფაშიზმისკენ მიმავალ რუსეთზე

ავტორი: ემი ტაუბინი 2025 წლის 25 აგვისტო ეს სტატია გამოქვეყნდა „The Film Comment Letter“-ის 2025 წლის 22 აგვისტოს გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. ბიულეტენის მისაღებად დარეგისტრირდით აქ. „ჩემი არასასურველი მეგობრები: ნაწილი პირველი – უკანასკნელი ჰაერი მოსკოვში“ (ჯულია ლოკტევი, 2024) ჯულია ლოკტევის ფილმის „ჩემი არასასურველი მეგობრები: ნაწილი პირველი – უკანასკნელი ჰაერი მოსკოვში“ პრეს-ჩვენებიდან გამოსვლისას მომესმა კრიტიკოსის ნათქვამი: „ბევრია გასააზრებელი.“ „დიახ, ასეა,“ ვუპასუხე მე მკვახედ, „მაგრამ ამან ხელი არ უნდა შეგიშალოთ იმაში, რომ გააცნობიეროთ, ეს შედევრია.“ ინტიმური და ეპიკური „ჩემი არასასურველი მეგობრები: ნაწილი პირველი“ ასახავს პუტინის რუსეთის ფაშიზმისკენ დაცემას 2021 წლის ბოლო თვეებში, შემდეგ კი დემოკრატიის უკანასკნელი ნარჩენების განადგურებას, რაც დაემთხვა რეჟიმის სრულმასშტაბიან სამხედრო შეჭრას უკრაინაში 2022 წლის თებერვალში. ლოკტევის ხუთნახევარი საათიანი დოკუმენტური ფილმის ყურადღების ცენტრშია ოპოზიციონერი ჟურნალისტების მცირე ჯგუფი, რომელთა უმეტესობა ტელეკომპანია „დოჟდის“ (TV Rain) თანამშრომელია – რუსეთში უკანასკნელი დამოუკიდებელი ვიდეოარხი. 2010 წელს, ახალგაზრდებზე ორიენტირებულ ნიშურ საკაბელო არხად დაარსებული, თავისი 12-წლიანი არსებობის უმეტესი ნაწილი ის ძირითადად ახალგაზრდა რეპორტიორებით, პროდიუსერებითა და ტექნიკოსებით იყო დაკომპლექტებული, რომელთაგან ბევრი ქალი იყო. 2021 წლისთვის ის საკაბელო ქსელიდან გათიშეს და რეკლამის დამკვეთებიც დაკარგა, მაგრამ სააბონენტო ვებგვერდის სახით განაგრძო არსებობა. როდესაც ლოკტევმა, ამერიკელმა კინორეჟისორმა, რომელიც ოჯახთან ერთად საბჭოთა კავშირიდან 1978 წელს ემიგრაციაში წავიდა, წაიკითხა, რომ „დოჟდს“ და მის ყველა ჟურნალისტს „უცხოელ აგენტებად“ გამოცხადება მოეთხოვებოდათ, მან დაუკავშირდა ანა ნემზერს, „დოჟდის“ ერთ-ერთ წამყვან წამყვანს, რათა ეთქვა, რომ შესაძლოა, ფილმი გადაეღოთ ჟურნალისტების მდგომარეობაზე, რომლებიც „განსხვავებულებად“ იქცნენ უბრალოდ პუტინის რეჟიმისადმი ოპოზიციის გაშუქების გამო. როდესაც ლოკტევის დოკუმენტური ფილმი პირველად ვნახე ნიუ-იორკის კინოფესტივალზე 2024 წლის ოქტომბერში, ნაკლებად სავარაუდო ჩანდა, მიუხედავად დემოკრატიისადმი უკვე არსებული საფრთხეებისა, რომ აშშ-ც ფაშისტურ სახელმწიფოდ იქცეოდა. სულ რაღაც 10 თვის შემდეგ, აღარ ვარ ისეთი ოპტიმისტური და ზედმეტად წინასწარმეტყველური „ჩემი არასასურველი მეგობრები“ ახლა ზაფხულის რეალური საშინელებათა ფილმს ჰგავს. ძირითადად, ვერიტეს სტილის დოკუმენტური ფილმი (გაუხმოვანებელი, მოლაპარაკე თავების გარეშე), „ჩემი არასასურველი მეგობრები: ნაწილი პირველი“ იყოფა ორ სექციად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფა თავებად – სულ ხუთი თავია. თითოეული თავი იწყება და მთავრდება მოკლე განმარტებებით, რომლებიც აწესრიგებენ სცენას და გვეუბნებიან, საით მივდივართ. ამრიგად, პირველი თავის ბოლოს, რომელსაც „უცხოელი აგენტების ცხოვრება“ ჰქვია და მოიცავს 2021 წლის შემოდგომას, გვეუბნებიან, რომ 2022 წლის ზამთრისთვის, ყველა შეხვედრილი პერსონაჟი იძულებული გახდა მოსკოვიდან გაქცეულიყო და ახლა დევნილობაში ცხოვრობს. ეს არის ბრეხტული დრამატული სტრატეგია, რომლის მიზანია ამბის დასკვნის ადრევე გამოვლენა, რათა ყურადღება გავამახვილოთ არა იმაზე, თუ რა მოხდება შემდეგ, არამედ იმაზე, თუ როგორ ხდება ეს. ლოკტევმა გადაიღო, დააპროდიუსერა, გადაიღო (კამერით) და მონტაჟში თანარეჟისორობა გაუწია (მაიკლ ტეილორთან ერთად) ფილმს. ნემზერი, რომელიც ლოკტევის და ჩვენი გზამკვლევია პირველი სამი თავის განმავლობაში, თანარეჟისორად არის მითითებული. ლოკტევმა მთელი ფილმი iPhone-ით გადაიღო და მისი შეზღუდვები უპირატესობებად აქცია. ამან აიძულა იგი გადაეღო მხოლოდ ახლო ხედები, ხოლო მისმა დახვეწილმა მონტაჟმა გააქრო ნებისმიერი არასტაბილური, ხელის რყევის კადრები, რამაც შეიძლება ყურადღება მიექცია რეჟისორისთვის, როგორც კედელზე მყოფი ბუზისთვის. მაშინაც კი, როდესაც მისი სუბიექტები პირდაპირ ესაუბრებიან მას, ჩვენ გვავიწყდება, რომ კამერა მათსა და ჩვენს შორის დგას. ეფექტი ის არის, რომ ვგრძნობთ, თითქოს იქ ვართ: ტელეკომპანია „დოჟდის“ გააფთრებულ სტუდიაში, სადაც საახალწლო ზეიმისთვის მზადება ერწყმის პოლიციის მიერ გაზის გამოყენებით დაშლილი და დაპატიმრებული მომიტინგეების რეპორტაჟებს; თითქმის ცარიელ ოფისში „მემორიალისა“, არასამთავრობო ორგანიზაციის, რომელიც ინახავს ადამიანის უფლებების დარღვევის ისტორიას მეფის რუსეთიდან ბოლშევიკური რევოლუციის გავლით დღემდე, რომელიც დახურულია და რუსეთის უარყოფითი გამოსახულებით „ბავშვების დათრგუნვაში“ არის ბრალდებული (ნაცნობად ჟღერს?); და ხალხმრავალ ბინებში, სადაც ოჯახები, მეგობრები და ცხოველები იკრიბებიან საჭმელად, სასმელად და სტრატეგიის შესამუშავებლად. 198-წუთიანი, სამთავიანი პირველი სექციის, სახელწოდებით „დათრგუნვა“ (Crackdown), ტონი ძალიან განსხვავდება 125-წუთიანი, ორთავიანი მეორე სექციის, სახელწოდებით „ომის პირველი კვირა“ (First Week of War), ტონისგან. „დათრგუნვაში“ ყველა თითქმის ისტერიის ზღვარზე მოქმედებს, ველური სიცილი ძლივს შეკავებულ ცრემლებს ერწყმის. ირონია გადარჩენის საშუალებაა, მაგალითად, როდესაც ნემზერი, მთავრობის „სიბინძურეზე“ საუბრისას, ხუმრობს, რომ „მესამე რაიხშიც ჰქონდათ კანონები“. ეს არ არის მხოლოდ სარკაზმი ან ცინიზმი. ეს არის იმის ხედვის შენარჩუნება, თუ როგორ უნდა იყოს საქმეები, იმის სრული აღიარებით, თუ როგორ არის სინამდვილეში. ეს არის ფარი კოგნიტური დისონანსის წინააღმდეგ – არ აღიარო, რამდენად ცუდადაა საქმე, რათა უარი თქვა იმის აღიარებაზე, რომ ისინი გარდაუვლად გაუარესდება. „დათრგუნვა“ შავი კომედიაა. „ომის პირველი კვირა“ საშინელებათა-თრილერია. ამ ორ სექციას შორის დაახლოებით ექვსი კვირის შუალედია, რომლის განმავლობაშიც ნემზერი ქმართან და შვილთან ერთად ტოვებს ქვეყანას, რასაც ის ერთკვირიან სამუშაო შვებულებად მიიჩნევდა საზღვარგარეთ, მაგრამ ეს მუდმივ გადასახლებაში გადაიქცევა. ლოკტევის ყურადღება გადადის ქსენია მირონოვაზე, ტელეკომპანია „დოჟდის“