კანის კინოფესტივალი: ოლივერ ლაქსის „სირატი“ და ეგოს ტრანსცენდენცია

ჯორდან კრონკი 2025 წლის 23 მაისი ეს სტატია გამოქვეყნდა „ფილმ ქომენთ ლეთერის“ 2025 წლის 21 მაისის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც კინოკრიტიკასა და სტატიებს აერთიანებს. ბიულეტენის მისაღებად დარეგისტრირდით აქ. „სირატი“ (ოლივერ ლაქსი, 2025) ოლივერ ლაქსის მეოთხე სრულმეტრაჟიანი ფილმი, „სირატი“, ფრანგული წარმოშობის გალისიელი რეჟისორის პირველი ნამუშევარია, რომლის პრემიერაც კანის კინოფესტივალის საკონკურსო პროგრამაში შედგა და 2025 წლის ფესტივალის პირველი კვირის გამორჩეული მოვლენა გახდა. ეს არის უნიკალური ნამუშევარი, რომელიც კინოს უნარს, აღძრას და მოიცვას გრძნობები, სრულად იყენებს; ფილმი არის ელემენტარული და ემოციური კინონამუშევარი ხელოვანისგან, რომელიც ცნობილია მედიუმის მეტაფიზიკური ძალების სრული სპექტრის გამოყენებით. ისლამურ კულტურაში „სირატი“ არის თხელი ხიდი, რომელიც, გადმოცემით, ჯოჯოხეთზე გადის სამოთხისკენ მიმავალ გზაზე; ფილმის მოქმედებაც მაროკოს საჰარის უდაბნოს „განსაწმენდელ“ სივრცეში ვითარდება, სადაც ესპანელი მამა (სერხი ლოპესი) და მისი პატარა ვაჟი (ბრუნო ნუნიესი) ეძებენ ბიჭის გაუჩინარებულ დას, რომელიც, შესაძლოა, მოგზაურ რეივერთა ჯგუფს შეუერთდა. ფილმის დასაწყისში, მოხეტიალე თავისუფალი წვეულებების მოყვარულები ცისკენ აწყობენ გიგანტურ დინამიკებს, რათა დღის ნარკოტიკებით გაჯერებული საცეკვაო დღესასწაულისთვის მოემზადონ, რასაც ლაქსი და ცნობილი ესპანელი ოპერატორი მაურო ჰერცე 16 მმ-იან ფირზე იღებენ ტრანსის გამომწვევი ტექნოსა და შეუზღუდავი ბახანალიის გაგრძელებულ სცენებში. როდესაც ჭორი ვრცელდება, რომ გოგონა შესაძლოა მომავალ რეივზე იყოს, მამა-შვილი ჯგუფის გადაკეთებული ქემპერ-ვენების ქარავანს უერთდებიან, რომელსაც ჯერ სამხედრო ჩასაფრება, შემდეგ კი გამოუთქმელი ტრაგედია აფერხებს, რაც მოულოდნელად ცვლის ამბის ტონსა და ტრაექტორიას. რეივ ცხოვრების სტილის საშიშროებები და ბნელი ქვეტექსტები მატულობს, ისევე როგორც ფილმში მოსალოდნელი აპოკალიფსის განცდა. თუ ფილმი „შეშლილი მაქსის“ არტ-ჰაუს ვერსიას ჰგავს, მისი „გზა უფსკრულისკენ“ კონცეფცია უფრო მეტად „შიშის ანაზღაურებას“ (The Wages of Fear, 1953) ემსგავსება, რომელიც დახვეწილად გადადის ბედნიერი, კიდურებდაკარგული მოცეკვავეების გამოსახულებებიდან რადიო გადაცემებზე ომისა და გეოპოლიტიკური დაძაბულობის შესახებ, შემდეგ კი ნამდვილ ნაღმების ველზე. თავისი ერთდროული პირველყოფილი და ექსტატიკური განცდით, „სირატი“ ეხება ნერვს, რომელსაც კინო იშვიათად ეხება — ერთიანობას, რომელშიც სხეული და სული ჰოლისტური ძალით ერთიანდება. პრემიერიდან რამდენიმე დღეში ლაქსს შევხვდი, რათა ფილმის უნიკალური რიტმები და ეგოს კინემატოგრაფიის საშუალებით ტრანსცენდენციის შესაძლებლობა განგვეხილა. შესაძლოა, დავიწყოთ ფილმის სათაურით და იმით, თუ როგორ მოახდინა ისლამურმა იდეებმა და ტრადიციებმა სულ უფრო მზარდი გავლენა თქვენს კინოშემოქმედებაზე. ცხადია, ჩემს რწმენას დიდი კავშირი აქვს იმასთან, თუ როგორ ვიღებ ფილმებს. როგორც ცხოვრებას ჩემი რწმენის მეშვეობით ვხვდები, ყოველთვის არის „ბადე“. ამის წყალობით, მაქვს შესაძლებლობა გადავიღო ასეთი თავხედური ფილმები, იქნება ეს ნამდვილი ხანძრების გადაღება [2019 წლის „ცეცხლი მოვა“] თუ, როგორც ამ ფილმში, ხალხის ჯგუფთან ერთად უდაბნოში მოგზაურობა. ვცდილობ არ დავთვალო ჩემი კინოპრაქტიკა და არ მივცე უფლება ჩემს კინემატოგრაფიულ გადაწყვეტილებებს, რომ ჩემი ეგომ განსაზღვროს ისინი. ჩემი პრაქტიკა საშუალებას მაძლევს გადავლახო ჩემი ეგო. ამ ფილმით გამოვხატავ იმას, თუ როგორ ვხედავ ცხოვრებას. „სირატის“ პირდაპირი მნიშვნელობა არის „გზა“. ცხოვრება არის გზა, რომელსაც აქვს მოსახვევები; მას ორივე მხარეს აქვს ჩიხები. ცხოვრება შეგძრავს; ის კარზე არ აკაკუნებს. ის უეცრად ჩნდება, შეგძრავს და გეკითხება: „ვინ ხარ შენ?“ რამდენად იცნობდით რეივ კულტურას ფილმის გადაღებამდე? მე მუშათა შვილი ვარ, და შედეგად, ბევრი სიბრაზე მაქვს ჩემში. ენერგიის გადაცემა მჭირდება, ხომ იცით? და მიყვარს ცეკვა; ცეკვა მჭირდება. ფილმის ერთ-ერთი შთაგონება ნიცშესგან მოდის: „მხოლოდ ისეთ ღმერთს დავიჯერებდი, რომელსაც ცეკვა შეეძლო.“ მეორე კი რუმისგან: „იცეკვე ისე, თითქოს არავინ გიყურებს.“ ფილმის კონცეპტუალიზაცია ცეკვის კულტურის ირგვლივ დაიწყეთ, თუ მამა-შვილის ამბით? დავიწყეთ უდაბნოში მოძრავი სატვირთო მანქანებით. ეს იყო ის გამოსახულება, რაც თავში მქონდა. 2011 წელს დავწერე სინოფსისი ერთგვარი გიჟური სატვირთო რბოლის შესახებ. იცით მულტფილმი „გიჟური რბოლები“ (Los autos locos, 1968-69)? ამისთვის კასტინგიც კი ჩავატარე, მართლაც უცნაური ხალხით მაროკოში. ეს გიჟური პროექტი იყო. მაგრამ ძალიან მინდოდა გადამეღო ფილმი სატვირთო მანქანებით. როდესაც „მიმოზებს“ (Mimosas, 2016) ვიღებდი, ფიჭვნარში ვცხოვრობდი და იქ რეივი მოეწყო. სწორედ ამ დროს დავუკავშირდი ხელახლა რეივ კულტურას და ისევ დავიწყე რეივებზე სიარული. ასე რომ, დავიწყე სცენარის წერა ცეკვის შესახებ და ეს გამოსახულებები მუსიკასთან ერთად დაიწყო განვითარება. ვგრძნობ, რომ ფილმი ჩემი თავის დიალექტიკის ანარეკლია. მე ტრადიციული ადამიანი ვარ. ვასრულებ ყურანს. ვთვრები ყურანით. ეს ნამდვილად ჯანსაღია ჩემთვის. მაგრამ ამავდროულად, მომწონს ტექნო. ასე რომ, ამ ფილმში გამოვხატავ ადამიანის მგრძნობელობას კაცობრიობის უკანასკნელ დღეებში — ცდილობს ენდოს საკუთარ თავს და აქვს ინსტრუმენტები, მაგრამ ასევე აქვს ზედმეტი ეგო ამის გასაკეთებლად. მე იქიდან ვიწყებ, რომ ჩვენ — ყველა ჩვენგანი — გატეხილები ვართ. რეივერებმა ეს იციან. საბოლოოდ, ეს არის დასახიჩრებული ადამიანების საზოგადოება, და ეს ბიჭი, ეს აუტსაიდერი, შეეცდება...