ავტორი: ელა ბიტენკური, 2025 წლის 22 ივლისი ეს სტატია გამოქვეყნდა „The Film Comment Letter“-ის 2025 წლის 18 ივლისის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. ბიულეტენის მისაღებად დარეგისტრირდით აქ. „მატარებლები“ (Maciej Drygas, 2024). კარლოვი ვარის 59-ე საერთაშორისო კინოფესტივალი მაჩეი დრიგასის შთამბეჭდავი საარქივო ეპოსით, „მატარებლები“ (2024) გაიხსნა, რომელიც პროგრამა „ჰორიზონტებში“ იყო წარმოდგენილი. ეს პროგრამა წლის ფესტივალის წრის გამორჩეულ პრემიერებს უსვამს ხაზს. დრიგასის ფილმმა, ისევე როგორც აღმოსავლეთ ევროპის სხვა ვეტერანი რეჟისორების, მაგალითად, სერგეი ლოზნიცას ნამუშევრებმა, ღრმა რეზონანსი ჰპოვა კარლოვი ვარში, როგორც რეგიონის ტურბულენტური ისტორიის შეხსენებამ. „მატარებლები“ მსოფლიოს 46 სხვადასხვა არქივს ეყრდნობა, რათა მე-20 საუკუნის სიცოცხლისა და სიკვდილის კოლექტიური პორტრეტი შექმნას. რკინიგზის გამოგონება, რომელმაც დროში და სივრცეში მოგზაურობა შესაძლებელი გახადა, მძაფრად პარალელშია კინოს საკუთარ ტრანსპორტულ ძალასთან, მაგრამ თავის არსში „მატარებლები“ ​​სევდიანი ასახვაა თანამედროვე ისტორიის შეუბრალებელი მსვლელობისა, როგორც ტექნოლოგიებით გაადვილებული ხოცვა-ჟლეტის. ფილმის დროითი შეკუმშვა – ის 81 წუთში მე-19 საუკუნის ბოლოდან 1940-იანი წლების შუა პერიოდს მოიცავს – აძლიერებს იმ შეგრძნებას, რომ როგორც კი ჯარისკაცები პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ შინ ბრუნდებიან და ქალაქები აღდგება, მეორე მსოფლიო ომი იწყება. თითოეული ომის შემდგომ, მატარებლებს ჩამოჰყავს დანაწევრებული სხეულები, გვამები და მშიერი ობლები: ევროპის აგრესიის სპირალის მწარე შედეგი. ფილმის პირქუში გზავნილი პოლიტიკური კონფლიქტების შესახებ, რომლებიც იფარება, გადაუჭრელი რჩება და მხოლოდ ხელახლა იფეთქებს, მთელ პროგრამაში გაჟღერდა. პაველ იურაჩეკის ახალი ტალღის პასტიში „ყოველი ახალგაზრდა მამაკაცი“ (Every Young Man, 1966) კომუნისტური ეპოქის სამხედრო წვრთნების დროს ახალგაზრდების ჯგუფს მიჰყვება. ამ მსუბუქ კომედიაში დოგმატიკა ქმნის ახალ კლასს, არა განმანათლებელი საბჭოთა ადამიანების, არამედ უიღბლო და მუდმივი უსაქმურების. ახალგაზრდები სამსახურის ერთფეროვნებას არღვევენ სექსზე ფანტაზიით, შინაურ ცხოველებთან თამაშითა და არმიის სამზარეულოში ხუმრობით. დაბალი მორალი და ანტიმილიტარისტული განწყობა ერთნაირად მოქმედებს როგორც ჯარისკაცებზე, ასევე სამოქალაქო პირებზე – ერთ-ერთი ხმაურიანი ომის სიმულაცია სოფლელის ყვირილით მთავრდება: „შეწყვიტეთ, იდიოტებო!“ იურაჩეკმა ფილმი გადაიღო „მცირე ნორმალიზაციის“ პერიოდამდე მცირე ხნით ადრე, რომელსაც ახასიათებდა წმენდები და ცენზურის განახლება 1968 წლის ჩეხოსლოვაკიაში საბჭოთა შეჭრისა და მისგან გამოწვეული პოლიტიკური ჩართულობიდან საზოგადოების უკან დახევის შემდეგ. ამ უკანასკნელ ასპექტში, ფილმმა მძაფრი რეზონანსი ჰპოვა KVIFF-ის ახალ ფილმებთან, რომლებშიც ახალგაზრდა გმირებს სურთ პოლიტიკურად ჩაერთონ, მაგრამ შფოთიანად უკან იხევენ თავიანთ პირად ცხოვრებაში, რაც აჩენს კითხვებს შესაბამისობასა და თანამონაწილეობას შორის არსებულ მყიფე ზღვარზე, ერთის მხრივ, და საკუთარ თავზე ზრუნვას შორის, მეორეს მხრივ. პაულა დიურინოვას ექსპერიმენტულ დოკუმენტურ ფილმში „სამოქმედო ნივთი“ (Action Item, 2025), რომელიც „პროქსიმა“ კონკურსში მონაწილეობს ახალბედა კინორეჟისორებისთვის, ახალგაზრდა ქალი ყვება თავის გამოცდილებას ბერლინში პროტესტებში მონაწილეობის შესახებ (ორაზროვანია, რის წინააღმდეგაა პროტესტები, მაგრამ შავ-თეთრ ქეფიეებში გამოწყობილი მომიტინგეების კადრები მიგვანიშნებს, რომ ეს პროპალესტინური დემონსტრაციებია, სასტიკად ჩახშობილი პოლიციის მიერ). ერთ დღეს ის ხვდება, რომ ველოსიპედით მოძრაობდა მოტეხილი კოჭით. მწვავე ფიზიკურ ტკივილზე მისი დაგვიანებული რეაქცია უბიძგებს მას გადააფასოს, თუ რამდენად იყო მისი ყოველდღიური არსებობა აღსავსე ისეთი დიდი შფოთვით, რამაც ფსიქოსომატური გაყუჩება გამოიწვია. ფილმის ფრაგმენტული ვიზუალური ენა, რომელიც პირველი პირის თხრობას აერთიანებს ბერლინის ურბანული პეიზაჟის გრილად ობიექტურ კადრებთან, გამოხატავს პერსონაჟის დეზორიენტაციას, რადგან ის მრავალრიცხოვან საგანგებო სიტუაციებს შორის არის მოქცეული, ეკონომიკური არასტაბილურობიდან დაწყებული აქტივისტების წინააღმდეგ რეპრესიებამდე. მოგვიანებით სცენებში ნაჩვენებია, თუ როგორ კითხულობს ახალგაზრდა ქალი თავის დღიურის ჩანაწერებს გადაწვასთან დაკავშირებით მეგობრების ჯგუფთან ერთად, რომლებიც შემდეგ მსგავს გამოცდილებას უზიარებენ ერთმანეთს და საბოლოოდ ერთგვარ მედიტაციის თავშესაფარში მიდიან. მატასი (Šarūnas Zenkevičius), ლიეტუველი გიდი გაბრიელე ურბონაიტეს მახვილგონივრულ თანამედროვე დრამაში „რემონტი“ (Renovation, 2025), ასევე ვერ ამჩნევს მოტეხილ ფეხს, როდესაც ახალგაზრდა პოეტ ილონასთან (Žygimantė Elena Jakštaitė) ერთად ქარიშხლიან რომანტიკულ და საშინაო ცხოვრებას ეწევა. ილონას აწუხებს ქორწინება და დედობა, ასევე მშობლების მოლოდინი კარიერული წარმატების მიმართ. ამასობაში, მატასს მამა აიძულებს გადარჩენის კურსზე წავიდეს, რასაც ის აბსურდულად მილიტარისტულად მიიჩნევს, მაგრამ ეშინია, რომ მისი მამაკაცურობა საფრთხეშია. მისი დათრგუნული ტკივილი მხოლოდ ერთი ნიშანია იმისა, რომ მისი პირადი „მცირე ნორმალიზაცია“ – მცდელობა მოერგოს და თავი გაიტანოს – უფრო ღრმა შფოთვას ნიღბავს. წყვილის ინტიმური სცენები უკრაინაში მიმდინარე ომის ამბებითაა ჩარჩოში მოქცეული. ამასობაში ილონა უმეგობრდება უკრაინელ ლტოლვილს, რომელიც მის შენობაზე მუშაობს და რომელსაც მეზობლები უნდობლობას უცხადებენ. (აპარტამენტების კომპლექსის შესასვლელზე ფაშისტური „Z“ სიმბოლოც კი არის დახატული). ფილმის სათაური ბნელ ირონიულ მნიშვნელობას იძენს: ისევე როგორც ილონას შენობის ნაჩქარევი რემონტი არის ესთეტიკური ბანდაჟი უფრო ღრმა სტრუქტურულ პრობლემებზე, ასევე ძველი პოლიტიკური კონფლიქტები მწიფდება შედარებითი სტაბილურობის ფასადის მიღმა. ფესტივალის მთავარ „ბროლის...“