ავტორი: მოლი ჰასკელი, 2025 წლის 20 ოქტომბერი ეს სტატია გამოქვეყნდა The Film Comment Letter-ის 2025 წლის 17 ოქტომბრის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც შეიცავს ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. ბიულეტენის გამოსაწერად დააჭირეთ აქ. ჯეი კელი (ნოა ბაუმბახი, 2025) შემიძლია თუ არა ეს კიდევ ერთხელ გავაკეთო? შემიძლია თუ არა გადავიღო კიდევ ერთი ფილმი, ვითამაშო სხვა სპექტაკლში, დავწერო კიდევ ერთი ლექსი ან ლიბრეტო? ეს არის ხანდაზმული ხელოვანის დილემა: შეუძლია თუ არა მას იპოვოს სიტყვები, ენერგია, მოტივაცია გასაგრძელებლად? და თუ არა, შეუძლია თუ არა ხელოვანს იცხოვროს იმ პრაქტიკის გარეშე, რომელიც ასე ცენტრალურია მისი არსებობისთვის, მისივე იდენტობისთვის? თუ ის მართლა ასეთი ცენტრალურია? ჩემი დავალება იყო დამეწერა სამ ფილმზე ახლახან დასრულებული ნიუ-იორკის კინოფესტივალიდან, რომლებიც, პირდაპირ თუ ირიბად, სვამენ ამ კითხვებს — „გვიანი დიდება“, „ჯეი კელი“ და „ეს რამ ჩართულია?“. თუმცა, ნამდვილი გამოწვევა შესაძლოა ყოფილიყო იმის დადგენა, თუ რომელი ფილმები არ სვამენ ამ კითხვებს ფესტივალის პროგრამიდან. იოაკიმ ტრიერის „სენტიმენტალურ ღირებულებაში“ სტელან სკარსგარდი სასოწარკვეთილი ცდილობს კიდევ ერთი ფილმის გადაღებას, რომელიც ოჯახის ისტორიაზე იქნება და იმედოვნებს, რომ მასში მის გაუცხოებულ ქალიშვილს რენატე რეინსვე შეასრულებს. პიეტრო მარჩელოს „დუზეში“ ვალერია ბრუნი ტედესკის შეპყრობილი და ბრწყინვალე დივა ეკიდება კარიერის გაგრძელების იმედებს, მიუხედავად იმისა, რომ ავადმყოფ სხეულს ებრძვის. „ლურჯი მთვარის“ ალკოჰოლიკი ლირიკოსი ლორენც ჰარტი, რომელსაც ეთან ჰოუკი ასრულებს, კარიერის მიწურულს ტანჯვაშია მას შემდეგ, რაც რიჩარდ როჯერსმა ის ოსკარ ჰამერშტაინ II-ის გამო მიატოვა. ზოგჯერ ისეა, თითქოს ახალგაზრდა ხელოვანი და მისი ხანდაზმული მეორე „მე“ ორი სხვადასხვა ადამიანია, რომლებიც ერთმანეთს ედავებიან. სწორედ ეს ხდება ედ საქსბერგერის შემთხვევაში, ოდესღაც პოეტის, რომელსაც უილემ დეფო ასრულებს კენტ ჯონსის „გვიან დიდებაში“. ძნელი წარმოსადგენია ვინმე სხვა ამ მელანქოლიური ფილმის გააზრებული, გულწრფელი ცენტრში, რომელიც ადაპტირებულია არტურ შნიცლერის განსაცვიფრებელი ნოველის მიხედვით სემი ბარჩის მიერ (2023 წლის „მაისი დეკემბერი“-ს სცენარისტი). საქსბერგერი, რომელმაც ათწლეულების წინ გამოსცა პოეზიის ერთი წიგნი, ნიუ-იორკის დაუნთაუნის ბოჰემის შემოქმედებითი აღმავლობის პერიოდში, ახლა წერილებს ახარისხებს ფოსტალიონად და დროს ატარებს ბარებში თანამემამულე ვერცხლისფერ-თმიან მუშებთან ერთად (წარმოიდგინეთ ბუკოვსკი სწავლების გარეშე და პოეზიის უწყვეტი შექმნის გარეშე). მისი, როგორც მწერლის, ცხოვრება თითქმის დავიწყებულია, სანამ შემთხვევითი შეხვედრა მის აღორძინებას არ დაემუქრება — ან არ დაპირდება. ერთ საღამოს, მას ქუჩაში ახალგაზრდა თაყვანისმცემელი, დამწყები პოეტი მაიერსი (ედმუნდ დონოვანი) უახლოვდება. მას შემდეგ, რაც მაიერსმა საქსბერგერის წიგნი აღმოაჩინა, ის მორცხვად, მაგრამ გულწრფელად მოუწოდებს მას, შეხვდეს სხვა თაყვანისმცემლებს თავისი ახალბედა ხელოვანებისა და მწერლების წრეში, რომლებიც საკუთარ თავს „ენთუზიაზმის საზოგადოებას“ უწოდებენ. შესაძლოა, ხანდაზმულ მამაკაცს სურდეს მონაწილეობა მიიღოს მათ ერთ-ერთ საკითხავ საღამოში და დაწეროს ორიგინალური ლექსი ამ შემთხვევისთვის? (არსებობს პროგნოზირებადი ხრიკი: მაიერსს, რა თქმა უნდა, სურს, რომ საქსბერგერმა წაიკითხოს და გააკრიტიკოს — ანუ შეაქოს — მისი საკუთარი პოეტური მცდელობები.) საქსბერგერი საღამოს ყავის სახლში მიდის და მას აცნობენ მხოლოდ მამრობითი სქესის ენთუზიასტებს. მოგვიანებით, თეატრალურობის ელფერით, ჩნდება გლორია (გრეტა ლი), საშუალო ასაკის მსახიობი, რომლის როლი ჯგუფში არის... რა? თილისმა, მუზა, ხელმოკლე? თქვენ აირჩიეთ — ან შესაძლოა ეს სამივეა. წიგნშიც ის უცნაური არსებაა, რომელიც თავის პიროვნებას თითოეულ მამაკაცსა და საკუთარ მიზანს არგებს, ერთგვარი ხრეში ეროსში. უფრო თანამედროვე ირონიით, ჯგუფში შესაძლოა ნამდვილი მწერალი ქალი ყოფილიყო. ენთუზიასტები ამაყობენ იმით, რომ ერთგულნი რჩებიან მთლიანობის მოძველებული იდეისადმი. ისინი უარყოფენ ტექნოლოგიას და დასცინიან მეზობელ მაგიდასთან მყოფ კონკურენტებს, როგორც „ინფლუენსერებს“, რომლებიც თავს ინტერნეტში აპიარებენ. მათი საკუთარი მოდელი, რომელიც ოცნების მსგავსი პერიოდის კადრებსა და ფონურ მუსიკაშია წარმოდგენილი საწყისი ტიტრების დროს, ადრინდელი ბოჰემების ნაზავია: ნიუ-იორკის სკოლა, ხელოვანთა და მწერალთა ის ჭრელი კოალიცია სხვადასხვა შეხედულების, ბიტნიკები და ფორმალისტები, ყვირილი და ჩურჩული — შერწყმული უფრო ახლო წარსულთან, გვიანდელი 60-იანი და 70-იანი წლების თავისუფალ ნიუ-იორკთან, რომელიც კინოფილიით იყო აღნიშნული, რისი დასტურიც საქსბერგერის თაროზე დანახული კინოწიგნებია. (დიახ, ძვირფასო მკითხველო, იმ დროში გამომცემლები მართლაც უშვებდნენ კინოკრიტიკოსების ნაწერების ანთოლოგიებს. და ხალხი მათ კითხულობდა!) კინოკრიტიკოსის აღმავლობა აშკარად გამორჩა ენთუზიასტების ყურადღებას; ერთი მათგანი თავს კრიტიკოსად წარადგენს და შემდეგ მაშინვე ასწორებს — „ესეისტი!“ შნიცლერის ნოველაში კრიტიკოსი ამაყობს, რომ კრიტიკოსია, მაგრამ თავს განასხვავებს „მიმომხილველებისგან“. ეს მხოლოდ ერთი მკვეთრი დაკვირვებაა ავტორისა, რომლის ბოჰემური პოზერების (ვენაში, ფილმში ნიუ-იორკით ჩანაცვლებული) მსუბუქად სატირული პორტრეტი იმდენად თანამედროვეა, რომ უცნაურად გამოიყურება. (შნიცლერმა არაერთი ფილმისთვის მიაწოდა ორიგინალური ისტორიები, მათ შორის „ფართოდ დახუჭული თვალები“ და დიდებული „ლა რონდი“.) ავტორის საუკუნის დასაწყისის ვენელი კარიერისტები იმდენად მცირედით განსხვავდებიან ჩვენი 21-ე საუკუნის ნიუ-იორკელებისგან, რომ სცენარში თითქმის არაფერი იყო შესაცვლელი. ერთი გამჭრიახი თანამედროვე დამატება ის არის, რომ ეს