კინოს გავლენა კანონმდებლობაზე: „ღირსების“ მკვლელობებიდან ბირთვულ ომამდე

„ღირსების“ მკვლელობებიდან ბირთვულ ომამდე, ზოგიერთმა ეკრანულმა ნაწარმოებმა უშუალოდ გამოიწვია საკანონმდებლო მოქმედებები – მიუხედავად იმისა, რაც ჟიურის ხელმძღვანელმა ვენდერსმა ბერლინის კინოფესტივალზე განაცხადა. კინოფესტივალები უნდა იყოს თუ არა მხოლოდ ჩვენებები და წითელი ხალიჩები? უნდა აღგვძრან თუ არა ისინი იმაზე ფიქრისკენ, თუ რა როლს თამაშობს კინო მსოფლიოში? რომანისტი არუნდჰატი როი ნამდვილად ასე ფიქრობს. მან დატოვა ბერლინის ფესტივალის ჟიური პროტესტის ნიშნად ჟიურის პრეზიდენტის, ვიმ ვენდერსის განცხადების წინააღმდეგ, რომ ფილმები „პოლიტიკისგან შორს უნდა იყვნენ“; მან ვენდერსის პოზიციას „სინდისის მიუღებელი“ უწოდა და აღნიშნა, რომ „მისი მოსმენა, რომ ხელოვნება არ უნდა იყოს პოლიტიკური, შოკისმომგვრელია.“ ვენდერსი ვარაუდობდა, რომ კინო თანაგრძნობის შექმნის საშუალებაა, მაგრამ არა პოლიტიკოსების აზრის პირდაპირი შეცვლის. თუმცა, ეს უბრალოდ სიმართლეს არ შეესაბამება. ზოგიერთმა ფილმმა – როგორც დოკუმენტურმა, ისე მხატვრულმა – არა მხოლოდ შეცვალა საზოგადოებრივი აზრი სოციალურ საკითხებზე, არამედ პირდაპირ გამოიწვია კანონმდებლობა. საპირისპირო მტკიცებულებების მიუხედავად, პოლიტიკოსებიც ადამიანები არიან. მათი შეცვლა შესაძლებელია. ზოგჯერ კი ისინი მოქმედებაზეც კი გადადიან. სებასტიან ლელიოს 2017 წლის დრამა ტრანსგენდერი ქალის შესახებ, რომელიც იბრძოდა გარდაცვლილი პარტნიორის ოჯახის მიერ მიღებისთვის, საერთაშორისო დონეზე უზარმაზარი წარმატება იყო და საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმის ოსკარი მოიგო. მაგრამ ყველაზე დიდი გავლენა მან ჩილეში მოახდინა, სადაც გადაღებები მიმდინარეობდა. ლელიო საპრეზიდენტო სასახლეში ჩილეს მაშინდელმა პრეზიდენტმა მიშელ ბაჩელეტმა მიიწვია, რომელმაც ტვიტერზე დაწერა: „პატივი იყო „ფანტასტიკური ქალის“ გუნდის მასპინძლობა აქ, ლა მონედაში, ხალხის სახლში.“ ფილმმა ხელი შეუწყო ჩილეში პოლიტიკური კლიმატის შეცვლას და გამოიწვია გენდერული იდენტობის კანონის მიღება, რომელიც ხუთი წლის განმავლობაში კონგრესში გაჩერებული იყო. 2016 წელს შარმინ ობაიდ-ჩინოიმ მეორე ოსკარი მოიპოვა ფილმისთვის „გოგონა მდინარეში: პატიების ფასი“, მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმისთვის პაკისტანში „ღირსების“ მკვლელობების შესახებ. თავის სამადლობელ სიტყვაში მან თქვა: „ამ კვირაში პაკისტანის პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ ამ ფილმის ნახვის შემდეგ შეცვლის კანონს „ღირსების“ მკვლელობებზე. ეს არის ფილმის ძალა.“ პაკისტანის მთავრობამ მიიღო კანონი, რომელიც ითვალისწინებდა ასეთი მკვლელობებისთვის უფრო მკაცრ სასჯელებს და ავსებდა იურიდიულ ხარვეზებს, რაც მკვლელებს საშუალებას აძლევდა თავიდან აეცილებინათ სასჯელი ოჯახის წევრებისგან პატიების მიღებით. კინორეჟისორებმა შარა ამინმა და ნაბაზ აჰმედმა 10 წელი გაატარეს ქურთისტანში, ქალებთან და მამაკაცებთან საუბარში ქალის გენიტალიების დასახიჩრების გავლენის შესახებ. მიღებულმა დოკუმენტურმა ფილმმა ღრმა გავლენა მოახდინა კანონმდებლებზე და 2011 წელს ქურთისტანის პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც კრძალავდა ამ პრაქტიკას. „ფილმის პარლამენტში ჩვენება ჩვენთვის დიდი გარღვევა იყო“, – განუცხადა აჰმედმა The Guardian-ს. „თქვენ არ გაინტერესებთ. თქვენ მხოლოდ თავს იჩენთ, რომ გაინტერესებთ.“ ალბათ BBC-ის ყველაზე ცნობილი სატელევიზიო პიესა, კენ ლოუჩის 1966 წლის სატელევიზიო ფილმი ქალის სიღარიბეში ჩავარდნის შესახებ, ქვეყნის შეხედულებებს უსახლკარობის თაობაზე შეეჯახა. ფილმს უდავო გავლენა ჰქონდა, თუმცა მისი გავლენა ბევრზე ნელა ვრცელდებოდა. იყო რამდენიმე დაუყოვნებელი შედეგი: ფილმმა გამოიწვია უსახლკაროთა საქველმოქმედო ორგანიზაცია Crisis-ის შექმნა მისი ჩვენებიდან სულ რამდენიმე თვეში. მაგრამ მხოლოდ 1977 წელს მიიღეს საბინაო (უსახლკარო პირთა) აქტი, რომელიც ადგენდა, რომ უსახლკარო ოჯახებს, როგორიცაა კეტის ოჯახი, ჰქონდათ უფლება ადგილობრივი საბჭოს მიერ ხელახლა დასახლებულიყვნენ. მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში ხალხი იბრძოდა სამართლიანობისთვის Post Office Horizon-ის სკანდალის შემდეგ, პოლიტიკოსების მოსქმედებაში მოსაყვანად ITV-ის ოთხნაწილიანი დრამის ჩვენება გახდა საჭირო. მაგრამ მათ ნამდვილად იმოქმედეს, მიიღეს Post Office (Horizon System) კომპენსაციის აქტი 2024 და Post Office (Horizon System) დანაშაულის აქტი 2024. მიუხედავად იმისა, რომ ის კინოთეატრებში არ გამოსულა, „მისტერ ბეითსი“ არის მძლავრი ეკრანული თხრობის ნათელი მაგალითი, რომელიც ამხელს უსამართლობას და ზეწოლას ახდენს ცვლილებების მისაღწევად. „კალმარის თამაშის“ შექმნამდე, ჰვანგ დონგ-ჰიუკმა გადაიღო 2011 წლის დრამა „გაჩუმებულნი“, გუანგჯუს ინჰვას სკოლაში ყრუ ბავშვების სექსუალური ძალადობის შესახებ სამხრეთ კორეაში. ფილმი ასახავს არა მხოლოდ დანაშაულებს, არამედ არაადეკვატურ სამართალსაც, რასაც საზოგადოებრივი აღშფოთება მოჰყვა. კორეის ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო „დოგანი კანონი“ (ფილმის კორეული სახელწოდების მიხედვით), რომელმაც გააუქმა ხანდაზმულობის ვადა 13 წლამდე ასაკის ბავშვებისა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების მიმართ სექსუალური დანაშაულებისთვის. ნიკოლას მეიერის სატელევიზიო ფილმს აშშ-ზე ბირთვული თავდასხმის შესახებ 100 მილიონზე მეტმა ადამიანმა უყურა 1983 წელს მისი ეთერში გასვლისას. ერთ-ერთი მაყურებელი პრეზიდენტი იყო. რონალდ რეიგანმა იმ ღამეს თავის დღიურში დაწერა, რომ ფილმი იყო „ძალიან ეფექტური და ძალიან დამთრგუნველი… ჩემი პირადი რეაქცია იყო, რომ ყველაფერი უნდა გაგვეკეთებინა შეკავების მიზნით და იმისათვის, რომ არასოდეს ყოფილიყო ბირთვული ომი.“ დრამამ ხელი შეუწყო რეიგანის აზრის შეცვლას აშშ-ის ბირთვულ პოლიტიკაზე და მან მიიღო უფრო დიპლომატიური მიდგომა, რამაც გამოიწვია საშუალო მანძილის ბირთვული ძალების ხელშეკრულების ხელმოწერა 1987 წელს. ანატოლ ლიტვაკმა ფრენკ კაპრასთან ერთად გადაიღო პროპაგანდისტული ფილმების სერია „რატომ ვიბრძვით“, მაგრამ მისმა 1948 წლის ფსიქოლოგიურმა დრამამ „გველების ბუდე“ იმდენივე გააკეთა აზრის შესაცვლელად, რამდენიც მისმა დოკუმენტურმა ფილმებმა. ის მოგვითხრობს ვირჯინიას სახელად ქალის ისტორიას ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში, რომელსაც არ ახსოვს, როგორ მოხვდა იქ. „გველების ბუდე“