ის მართლაც თავის დროზე ბევრად უსწრებდა. გასართობი ამბების თქვენი ყოველდღიური ნაკრები. „ნაცრისფერი ბაღები“, რომელიც ამ კვირაში 50 წლის წინ გამოვიდა კინოთეატრებში, ფართოდ განიხილება, როგორც ერთ-ერთი საუკეთესო დოკუმენტური ფილმი, რაც კი ოდესმე გადაღებულა. მართლაც, წლების შემდეგ მისი ხელახლა ნახვის შემდეგ, რადგან ვაგრძელებ ჩემს ოდისეას 1976 წელს გამოსული დიდებული ფილმების სამყაროში, ამ ნამუშევარმა მუდმივი გავლენა მოახდინა ყველაფერზე, დოკუმენტური ფილმებიდან რეალითი ტელევიზიამდე. თუმცა, ამ ყველაფრის მხოლოდ დადებითი თვისებებით შეფასება არ შეიძლება. ჩემი პირველი შეხება „ნაცრისფერ ბაღებთან“ თავად ფილმისგან არ ყოფილა. ამის ნაცვლად, მას გავეცანი დოკუმენტურ სატირულ შოუში „Documentary Now!“, რომელშიც ფრედ არმისენი და ბილ ჰეიდერი მონაწილეობდნენ. თუ ამ სერიალს იცნობთ, გეცოდინებათ, რომ პირველივე საკულტო დოკუმენტური ფილმი, რომელსაც ისინი დასცინოდნენ, სწორედ „ნაცრისფერი ბაღები“ იყო, პირველივე ეპიზოდში, „Sandy Passage“. ამან მომხიბლა და სწრაფად მოვიძიე ორიგინალი ფილმი. აღფრთოვანებული ვიყავი ორიგინალით, რომლის რეჟისორები ალბერტ და დევიდ მეისლსები არიან. მათ უკვე ვიცნობდი მათი ლეგენდარული საკონცერტო ფილმისა და მუსიკალური დოკუმენტური ფილმის, „Gimme Shelter“-ის წყალობით. მე, ისევე როგორც ბევრი სხვა, განცვიფრებული ვუყურებდი ამ ისტორიის გულში მყოფ ორ ქალს, ედიტ „ბიგ ედი“ იუინგ ბუვიე ბილს და მის ქალიშვილს, ედიტ „ლითლ ედი“ ბუვიე ბილს. როგორ შეიძლებოდა ასეთი გამოჩენილი ოჯახის ორ წევრს (ბიგ ედი ჯეკი კენედის დეიდა იყო, ლითლ ედი კი მისი ბიძაშვილი) ასეთ გაჭირვებაში ეცხოვრა? ოდესღაც ლამაზი სახლი, მსოფლიოს ერთ-ერთ უმდიდრეს ქალაქში, ისტ ჰემპტონში, ნიუ-იორკში, სიტყვასიტყვით ენოტებს ჰქონდათ ათვისებული. ორი ქალი, როგორც ჩანს, სასახლის ერთ ან ორ ოთახში ცხოვრობდა, ხოლო დანარჩენი ნაწილი მათ ირგვლივ ინგრეოდა. მე მოხიბლული ვიყავი. ცხადი იყო, რომ საქმე გონებრივ დაავადებასთან გვქონდა, მაგრამ ამან ხელი არ შემიშალა დაკვირვებაში, რადგან ეს უდავოდ მომხიბლავი კინოხელოვნებაა. სწორედ აქ მდგომარეობს ფილმის პრობლემაც. ფილმის აშკარა პრობლემა ის არის, რომ, დიახ, ნამდვილად, მინიმუმ ლითლ ედის ჰქონდა გარკვეული მკურნალობის გარეშე დარჩენილი ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები. ბიგ ედისთან დაკავშირებით უფრო გაურკვევლობაში ვარ, თუმცა მასაც აქვს თავისი უხერხული მომენტები. ლითლ ედი სახლის მდგომარეობას უარყოფდა და, როგორც ორიდან უმცროსს (ბიგ ედი დაახლოებით 80 წლის იყო გადაღების დროს), მას უნდა ეზრუნა სახლსა და დედაზე. სამწუხაროდ, არც ერთზე არ ზრუნავდნენ კარგად და მათი ფსიქიკური ჯანმრთელობის საკითხი არასოდეს განხილულა. იმის ნაცვლად, რომ განხილულიყო ძირეული საკითხები, თუ რატომ ცხოვრობდნენ ეს ორი ქალი ასე, ჩვენ კარნავალის შოუს ვუყურებთ. ლითლ ედი ნაჩვენებია, როგორ ავიწროებს თავის ხანდაზმულ დედას, აკეთებს უცნაურ განცხადებებს მათი ისტორიისა და ამჟამინდელი მდგომარეობის შესახებ და აშკარად ცხოვრობს წარსულში, რომელიც დიდი ხანია გაქრა და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ ოდესმე დაბრუნდეს. რეჟისორები არ აწვდიან ინფორმაციას, თუ რატომ არ ჰქონდათ ამ ორ ქალს ფული, მიუხედავად მათი ოჯახის ცნობილი სიმდიდრისა. არასოდეს არის ნამდვილად ახსნილი, თუ როგორ აღმოჩნდნენ ისინი ამ სახლში ჩარჩენილები. არაფერი. როგორც მაყურებლები, ჩვენ გაოგნებულები ვრჩებოდით ამ ორი „გიჟი“ ქალის ყურებით, რომლებიც ასე იქცეოდნენ. გასართობი ამბების თქვენი ყოველდღიური ნაკრები. „ნაცრისფერი ბაღები“ ქება-დიდებით შეხვდნენ მისი გამოსვლისას, მაგრამ მას გარკვეული წინააღმდეგობაც შეხვდა ზოგიერთი კრიტიკოსისგან, რომლებიც ჯერ კიდევ 1976 წელს მიიჩნევდნენ, რომ ის ექსპლუატაციას უწევდა ამბის ცენტრში მყოფ ორ ქალს. New York Times-ში გამოქვეყნებულ იმავდროულ მიმოხილვაში კრიტიკოსი უოლტერ გუდმანი წერდა: „მეისლსებს არ სურდათ ბილების დაცინვა, მაგრამ ფილმი მათ გროტესკულ წყვილად წარმოაჩენს. რატომ გამოფინეს ისინი ამგვარად?“ ეს კითხვა დღესაც ისმის ამ დოკუმენტური ფილმის შესახებ, თუმცა რეჟისორები წლების განმავლობაში პასუხობდნენ, რომ ბილები სრულ თანხმობაში იყვნენ ფილმთან და მოლაპარაკებებზე ოჯახის ადვოკატიც კი მუშაობდა. მათი საჭიროება მარტივი იყო: ფული. მათ ეს სჭირდებოდათ, და ეს იყო მისი შოვნის მარტივი გზა. უნდა ვთქვა, რომ ეს არ მაფიქრებინებს, თითქოს ნაკლებად ექსპლუატაციური იყოს. თუმცა, მან გაუღო კარი ბევრ რამეს, რასაც დღეს ტელევიზიით ვხედავთ. რამდენიმე თვის წინ ვწერდი რეალითი ტელევიზიაზე 2000-იანი წლების ბოლოს და იმაზე, თუ რამდენად უსიამოვნო გახდა ჩემთვის მისი ყურება ისეთი შოუებით, როგორიცაა „Hoarders“ და „Intervention“. „ნაცრისფერი ბაღების“ მსგავსად, ამ შოუების შემქმნელები პოულობენ ადამიანებს მათი ყველაზე რთულ მომენტებში და იყენებენ ამას საინტერესო ტელევიზიის შესაქმნელად, რაც საბოლოო ჯამში, ცოტა მეტია, ვიდრე ცირკის გვერდითი შოუ. რა თქმა უნდა, ადამიანებს უხდიან, როგორც ბილებს უხდიდნენ, და როგორც წესი, მცირე ყურადღება მაინც ექცევა ამ შოუებში მონაწილე ადამიანების ფსიქიკურ ჯანმრთელობას (ბილებისგან განსხვავებით), მაგრამ მისი ყურება მაინც უსიამოვნო შეგრძნებას ტოვებს. იმდენი რამ, რასაც ჩვენ ვხედავთ გარკვეული სახის „რეალითი“ შოუში, იგივე რეალობაა, რასაც „ნაცრისფერ ბაღებში“ ვხედავთ. ადამიანები, რომლებიც ფულის, დიდების ან ორივეს სასოწარკვეთილებით არიან შეპყრობილნი, მზად არიან გამოამჟღავნონ საკუთარი თავი ყველაზე დაბალ მომენტებში მის მისაღწევად. რა თქმა უნდა, ბილებს ფული სჭირდებოდათ, ბევრ ადამიანს სჭირდება, მაგრამ ნიშნავს თუ არა ეს იმას, რომ მათი დახმარების ერთადერთი გზა არის ფულის გადახდა, რათა დასცინონ და გააკრიტიკონ? მით უმეტეს, როდესაც ისინი ბუვიეების მსგავსი ოჯახიდან არიან? არ ვიცი. არასოდეს მინდა, რომ ჩემი ნათქვამი ისე ჟღერდეს, თითქოს...