ნეო-ნუარი: ჟანრის აღორძინება და საკულტო შედევრები

1950-იანი წლების ბოლოს კლასიკური ნუარის ფილმებმა კინოეკრანებიდან გაქრობა დაიწყეს, მაგრამ მალევე ჟანრი ჩრდილებიდან განახლებული, მოდერნიზებული სახით – ნეო-ნუარის სახელით დაბრუნდა. მისი პოპულარიზაცია მოახდინეს ისეთმა ჰიტებმა, როგორიცაა ოსკაროსანი კლასიკა „ჩინური კვარტალი“ (Chinatown), „საუბარი“ (The Conversation) ჯინ ჰეკმანის მონაწილეობით და „სხეულის სიცხე“ (Body Heat). ნეო-ნუარის ჟანრი ინარჩუნებს კლასიკური ნუარისთვის დამახასიათებელ მოტივებს, როგორიცაა ცინიკური ანტიგმირები, ფატალური ქალები და კიაროსკუროს ესთეტიკა, ამავდროულად, უფრო ღრმად იკვლევს ადამიანის ფსიქიკის სირთულეებს, საეჭვო მორალს და სტილისტურ ექსპერიმენტებს. ნეო-ნუარს ელეგანტური კრიმინალური დრამიდან შედევრამდე ის მსახიობური შესრულება ამაღლებს, რომელიც ბუნებრივად, სახიფათოდ და ემოციურად დაუმუშავებლად აღიქმება. საუკეთესო შემთხვევაში, ნეო-ნუარის ჟანრი მხოლოდ დანაშაულსა და იდუმალებით მოცულ საიდუმლოებებზე არ არის; ის ასევე ეხება იდენტობას, კორუფციას, აკვიატებას და კონტროლსა და ქაოსს შორის არსებულ მყიფე ზღვარს. საკულტო ნეო-ნუარის ფილმები, მათ შორის დევიდ ლინჩის „ლურჯი ხავერდი“ (Blue Velvet), მარტინ სკორსეზეს „ტაქსის მძღოლი“ (Taxi Driver) და „დრაივი“ (Drive) რაიან გოსლინგის მონაწილეობით, მაყურებელს დიდხანს რჩება გონებაში, რადგან მსახიობთა შესრულება წარმოუდგენლად რეალურია და ძალდაუტანებლად ითრევს მაყურებელს სამყაროში, სადაც ნდობა წარმავალია და ყოველ არჩევანს თავისი შედეგები მოჰყვება. „ადამიანი, რომელიც იქ არ იყო“ (The Man Who Wasn't There) არის კოენების ძმების (ჯოელ კოენი და ითან კოენი) მიერ გადაღებული ნეო-ნუარის ჟანრის ფილმი, რომელიც მოგვითხრობს სანტა როზას (კალიფორნია) წყნარ დალაქზე, ედ კრეინზე, რომელსაც ბილი ბობ თორნტონი განასახიერებს. ის ცოლის უფროსს, რომელიც ასევე მისი საყვარელია, ფულის გამო აშანტაჟებს საკუთარი მაღაზიის გასახსნელად, მაგრამ ის, რაც იდეალურ გეგმად ჩანს, სამწუხაროდ, საშინლად მცდარი აღმოჩნდება. ფილმის მკაცრი შავ-თეთრი კინემატოგრაფია 1940-იანი წლების კრიმინალური დრამების განსაცვიფრებელი ანარეკლია და თანამედროვე ტონთან ერთად, ის როგორც კლასიკურ ნუარად, ისე ორიგინალურ სურათად აღიქმება. ფილმში ვარსკვლავური შემადგენლობაა, მათ შორის „სოპრანოს კლანის“ ვარსკვლავი ჯეიმს განდოლფინი, ფრენსის მაკდორმანდი და ტონი შალჰუბი, მაგრამ უდავოა, რომ თორნტონის შესრულება კოენების ძმების ამ ნეო-ნუარის შედევრის მთავარი მიმზიდველობაა. ტრადიციული პროტაგონისტებისგან განსხვავებით, თორნტონი ძლივს მოძრაობს, ძლივს რეაგირებს და ძლივს იმაღლებს ხმას, მაგრამ რატომღაც, ყოველი დუმილი მაინც დატვირთულია ტრაგედიითა და გაფითრებით. პერსონაჟის განცალკევებული ნარაცია და მოულოდნელი უძრაობა ფილმის ემოციური ბირთვია, ისევე როგორც მინიმალისტური მსახიობობის საუკეთესო მაგალითი. ნიკოლას ვინდინგ რეფნის „დრაივი“ (Drive) არის ნეო-ნუარის შედევრი, რომელიც აერთიანებს არტჰაუსის თავშეკავებას ინტენსივობასთან, ჰიპნოზურ სტილს, მითიურ სიმარტივეს და ჩუმად ძლიერ შესრულებებს ერთ ფილმად, რომელიც როგორც მარადიულად, ისე თანამედროვედ აღიქმება. რაიან გოსლინგი განასახიერებს უსახელო მძღოლს, რომელიც დღისით ჰოლივუდის კასკადიორად მუშაობს, ღამით კი – გაქცევის მძღოლად. როდესაც მძღოლს მისი მეზობლის (ქერი მალიგანი) ცოტა ხნის წინ გათავისუფლებული ქმარი (ოსკარ აიზეკი) დაიქირავებს, სამუშაო მოულოდნელად საშიშ ელფერს იძენს, რაც საფრთხეს უქმნის არა მხოლოდ მძღოლს, არამედ მის მეზობელს და მის პატარა ვაჟს. თავისი არსით, „დრაივი“ ზღაპარია მარტივი ნარატივით, რომელიც ფილმს სიმბოლურ დონეზე ფუნქციონირების საშუალებას აძლევს, რაც მას ემოციურ სიცხადეს და ხანგრძლივ რეზონანსს ანიჭებს. გოსლინგი თავის პერსონაჟს თითქმის მითიური გმირის სახით წარმოგვიდგენს, რომელსაც არ აშინებს საფრთხე, რასაც ნებაყოფლობით ექვემდებარება, მაგრამ მისი მარტოობა, იზოლაცია და სისასტიკე ინარჩუნებს გამაადამიანებელ თვისებას, რაც გადამწყვეტია ფილმისთვის. ფილმის მეორეხარისხოვანი მსახიობები, ალბერტ ბრუკსი და ბრაიან კრენსტონი, ნათლად ესმით ფილმის თავშეკავებული ტონი, რადგან თითოეული მსახიობი წარმოაჩენს ამაღელვებელ შესრულებას, რომელიც ყოველ ემოციურ მომენტს და ძალადობრივ ამოფრქვევას უზარმაზარი ზემოქმედებით ავსებს. „მალჰოლანდ დრაივი“ (Mulholland Drive) არის მნიშვნელოვანი ნეო-ნუარის ფილმი, რომელიც კლასიკურ ჰოლივუდურ საიდუმლოს შემზარავ ფსიქოლოგიურ ლაბირინთად აქცევს, გამოჩენილი მსახიობების უშიშარი შესრულებისა და დევიდ ლინჩის თამამი რეჟისურის წყალობით. ფილმში ნაომი უოტსი განასახიერებს მისურის შტატიდან ჩამოსულ მსახიობ ბეტი ელმსს, რომელიც ლოს-ანჯელესში ჩადის, სადაც უმეგობრდება ქალს (ლორა ჰარინგი), რომელსაც ტრავმული ავტოკატასტროფის შემდეგ ამნეზია აქვს. „მალჰოლანდ დრაივი“ პატივს მიაგებს ნუარის ჟანრის ფატალიზმისა და მორალური სიბნელის თემებს, ამავდროულად, მას ფსიქოლოგიურ სიურრეალიზმში აფართოებს შესრულებებით, რომლებიც მის სიზმრის ლოგიკას ემოციურად რეალურს ხდის. უოტსი წარმოადგენს განსაცვიფრებელ შესრულებას, რომელიც ფართოდ გახელილი ოპტიმიზმიდან დამანგრეველ ემოციურ კოლაფსამდე გადადის გასაოცარი კონტროლით. მისი პერსონაჟის ტრანსფორმაცია აძლიერებს ფილმის ფსიქოლოგიურ სიღრმეს, აქცევს აბსტრაქციას მტკივნეულად ადამიანურ რამედ. ჰარინგი თავის როლს საიდუმლოებასა და მოწყვლადობას მატებს, განასახიერებს კლასიკურ ნუარულ „ფატალურ ქალს“ და ამავდროულად, ძირს უთხრის მას, ბრწყინვალედ აბალანსებს სენსუალურობას, შიშს და დაბნეულობას, რაც ფილმის ცვალებადი იდენტობების გასაღებია. დევიდ ფინჩერის „შვიდი“ (Se7en) აერთიანებს დაუნდობელ ატმოსფეროს, ფილოსოფიურ სიბნელეს და ძლიერ შესრულებებს ერთ-ერთ ყველაზე შემზარავ კრიმინალურ ფილმად. მორგან ფრიმენი განასახიერებს მკვლელობის განყოფილების დეტექტივ უილიამ სამერსეტს, რომელიც თანახმაა იმუშაოს ახლად გადაყვანილ დეტექტივ დევიდ მილსთან (ბრედ პი