ნიუ-იორკის კინოთეატრების ახალი ტალღა: „დაბალი კინოს“ ნოსტალგიური გამოცდილება

ავტორი: მარკ ეში, 2025 წლის 28 ივლისი. ეს სტატია გამოქვეყნდა The Film Comment Letter-ის 2025 წლის 25 ივლისის ნომერში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც ფილმების ორიგინალურ კრიტიკასა და წერილებს აერთიანებს. აქ შეგიძლიათ გამოიწეროთ ბიულეტენი. „დაბალი კინო“ (The Low Cinema), ახალი, ერთეკრანიანი კინოთეატრი რიჯვუდში, რომელიც მაისში გაიხსნა, გარკვეული თაობის ნიუ-იორკელი მილენიალებისთვის ნოსტალგიური გამომწვევია. ლობის ხალიჩაზე გამოსახულია კიტჩური ორნამენტები: ფირის რგოლები, ბილეთების ნარჩენები და პოპკორნის პაკეტები – ეს ისეთი ხალიჩაა, როგორზეც მე, შესაძლოა, 1989 წელს, სავაჭრო ცენტრის მულტიპლექსში „ყველა ძაღლი სამოთხეში მიდის“ ყურებისას, Starburst-ის კანფეტების შეფუთვები დავაგდე. ჯონ უილსონის, კინორეჟისორისა და „დაბალი კინოს“ თანადამფუძნებლის თქმით, ის „Carpet Time“-დან, ქუინსში მდებარე მაღაზიიდან“ არის მოტანილი, სადაც „კინოთეატრის ამ ხალიჩის ნარჩენი ჰქონდათ, რომელიც არავის უნდოდა, თუ გჯერათ.“ დეკორის უმეტესი ნაწილი – „კიდევ 48 საათი“ (Another 48 Hrs., 1990) სარეკლამო საათი; სანდრა ბალოკივით ვარსკვლავების „დიდების დარბაზის“ სტილის დაფები – შეძენილია ავტოფარეხის გაყიდვებიდან, მიტოვებული დრაივ-ინ თეატრიდან და ახლა უკვე დანგრეული „ჰოლივუდის ბურგერ კინგიდან“ მირტლ ავენიუზე. პაპიე-მაშეს E.T.-ის სკულპტურა თავად უილსონმა გააკეთა. ატმოსფერო „უცნაური ვიდეო მაღაზიისაა“, მითხრა დევის ფოულკსმა, რომელიც უილსონთან და კრიტიკოს კოსმო ბიორკენჰაიმთან ერთად დააფუძნა და მართავს სივრცეს, როდესაც გასულ თვეს კინოთეატრს ვესტუმრე. ამჟამად კვირაში მინიმუმ ხუთი საღამო გახსნილი „დაბალი კინო“ ჯერჯერობით აჩვენებდა 90-იანი წლების მეინსტრიმულ, საშუალო დონის ფილმებს, რომლებსაც დღევანდელი აუდიტორია ვეღარ აღიქვამს თავისთავად ცხადად, მაგალითად, „ჩიტების გალია“ (The Birdcage, 1996), ასევე ახალი ფილმების მეორადი ჩვენებები, როგორიცაა ენდრიუ დეიანგის „მეგობრობა“ (Friendship). მეორადი ჩვენებები თავისთავად 90-იანი წლების შედარებით აყვავებული თეატრალური გარემოს რელიქვიაა, როდესაც „რაღაცის ნახვა, რაც მალე დაიწყება და კარგად გამოიყურება“, როგორც რობერტ ფორსტერის მაქს ჩერი ამბობს „ჯეკი ბრაუნში“ (Jackie Brown, 1997), ღირებული მიზეზი იყო სახლიდან გასასვლელად. დღეს ამერიკელი აუდიტორია სულ უფრო ხშირად ამბობს უარს კოლექტიურ კინოგამოცდილებაზე მცირე ეკრანებისა და სტრიმინგის სასარგებლოდ. მიუხედავად ამისა, ნიუ-იორკში რამდენიმე ახალი კინოთეატრი, „დაბალი კინოს“ მსგავსად, ჩნდება. „მეტრო თეატრი“, ისტორიული კინოსახლი ზემო ვესტ-საიდზე, რომელიც ორი ათეული წელია აღარ ფუნქციონირებს, ცოტა ხნის წინ შეიძინა არაკომერციულმა ორგანიზაციამ, რომელსაც კინოპროდიუსერი ირა დოიჩმანი ხელმმძღვანელობს, ხანგრძლივი თანხების მოძიების კამპანიის შემდეგ, რომელიც კინოთეატრის რემონტს ახლაც აფინანსებს. „როკავეის კინოფესტივალის“ გუნდი, რომელიც ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში ღია ცის ქვეშ ატარებდა ჩვენებებს ქუინსის როკავეის უბანში, მუშაობს სრულ განაკვეთზე, წლიური კინომათეკის შექმნაზე. ეს ინიციატივები იმედოვნებენ, რომ დიდი ეკრანის ყურების შემცირების ტენდენცია გარდაუვალი არ არის და რომ კინოში სიარულის ის აქტიური ეპოქა, რომელსაც „დაბალი კინოს“ დეკორი გვიბრუნებს, არ არის უბრალო რეტრო სიახლე. მათ სჯერათ, რომ შესაძლებლობის შემთხვევაში, აუდიტორიას მაინც ურჩევნია ხელოვნებისა და ურბანული სივრცის კოლექტიური გამოცდილება განცალკევებულს. კინოპროგრამისტ დევიდ შვარცის თქმით, რომლის ბოლო MoMA სერია, „თეატრი შენთან ახლოს“ (A Theater Near You), ნიუ-იორკის გამორჩეული და ისტორიული კინოსივრცეების საფირმო პროგრამებს მოიცავდა – ეს „ანემიური“ დროა მულტიპლექსებისთვის. როგორც შვარცმა აღნიშნა ჩემთან საუბრისას რამდენიმე კვირის წინ, როცა ყავას ვსვამდი, ჰოლივუდი „დუნე“ ეპოქაშია, მაგრამ ახალი ფილმის ნახვა მანჰეტენზე AMC-ში ან Regal-ში მაინც დაახლოებით 20 დოლარი დაგიჯდებათ და მას ნახევარსაათიანი რეკლამები უძღვის წინ. ამასობაში, რეპერტუარულ და დამოუკიდებელ სივრცეებს თავისი „მომენტი“ უდგას. შვარცმა თქვა, რომ როდესაც ის პროგრამისტად მუშაობა 80-იანი წლების შუა პერიოდში დაიწყო, ქალაქის რეპერტუარული და მეორადი ჩვენებების კინოთეატრები დიდწილად VCR-მა „მოკლა“. ნაკლები სივრცე იყო, და ის, რაც გადარჩა, ძირითადად მუზეუმებთან და არაკომერციულ ორგანიზაციებთან იყო დაკავშირებული – Anthology Film Archives-მა შეიძინა ძველი მესამე რაიონის მაგისტრატთა სასამართლო შენობა, მაგრამ კინოთეატრად 1988 წლამდე არ გაიხსნა; ხოლო Lincoln Center-ის კინომ, რომელიც ყოველ შემოდგომაზე ნიუ-იორკის კინოფესტივალს მასპინძლობს, ჯერ არ დაუწყია წლიური პროგრამების შეთავაზება Walter Reade Theater-ში. „ეს უფრო პატარა ლანდშაფტად მიმაჩნდა“, – თქვა შვარცმა. „დღეს, Screen Slate-ს გადახედავ და ყოველდღე ექვსი რამ არის.“ *** თუკი რამეს ამტკიცებს ეს შედარებითი სიმრავლე, ეს ისაა, რომ ნიუ-იორკის რეპერტუარულ სცენაზე ჯერ კიდევ არის ხარვეზები შესავსები და აუდიტორია მოსამსახურებელი, რაშიც „დაბალი კინოს“, „მეტრო თეატრის“ და „როკავეის კინოფესტივალის“ მსგავსი ინიციატივები ერთვება. ისინი თავიანთ მაგალითს იღებენ ნიუ-იორკის არსებული ინსტიტუტების, როგორიცაა Light Industry და Spectacle, უფრო ლოკალიზებული მოდელიდან, ასევე პოპ-აპ კინომათეკებიდან, როგორიცაა Ridgewood Community Cinema, რომლებიც თავიანთ ამბიციებს, მეტ-ნაკლებად, იმ საზოგადოებას უხამებენ, ვისაც მათი მხარდაჭერა შეუძლია. „დაბალი კინოს“ დამფუძნებლები რიჯვუდში ცხოვრობენ და სჯერათ, რომ ქუჩის ლანდშაფტს უნდა ჰქონდეს კინოთეატრი – ან, იდეალურ შემთხვევაში, რამდენიმე, როგორც ადრე იყო. „ერთ-ერთი უდიდესი სიამოვნება, რაც ნიუ-იორკში აქამდე განმიცდია“, – ამბობს უილსონი, არა მთლად თავმდაბლურად, – „არის მეზობლების ნახვა სკამზე მჯდომარე.