ავტორი: დევკა გირიში 9 ივნისი, 2025 წელი ეს სტატია გამოქვეყნდა The Film Comment Letter-ის 2025 წლის 4 ივნისის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. გამოიწერეთ ბიულეტენი აქ. „ოსტატი“ (კელი რაიხარდტი, 2025) კანის კინოფესტივალის ბოლო შაბათს – დღეს, როდესაც საკონკურსო ფილმების განმეორებითი ჩვენებები იმართება და რომელიც დაჯილდოების ცერემონიალით სრულდება – ჩემს ბინაში ელექტროენერგიის, Wi-Fi-სა და კონდიციონერის გარეშე გამეღვიძა. ყავის დასალევად გავედი, მაგრამ მითხრეს, რომ ესპრესოს აპარატები არ მუშაობდა; საუზმის მიღებაც შეუძლებელი იყო უნაღდო ანგარიშსწორების გარეშე, რადგან ბარათის წამკითხველებიც გამოსულიყო მწყობრიდან. ელექტროენერგიის გათიშვამ რეგიონში დილით ადრე დაარტყა, რამაც ქაოსი გამოიწვია; ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ კინოთეატრებში შუქი ჩვენებების შუაგულში გაქრა. კანის ქვაფენილიან ქუჩებში საჭმლის საძიებლად სიარულისას, ჯიბეებში ერთი-ორი ევროს საძიებლად ხელის ფათურისას, თავს კელი რაიხარდტის ფილმის „ოსტატი“ უხეშ გმირად ვგრძნობდი, რომლის პრემიერაც წინა ღამით შედგა. რაიხარდტის სასიამოვნო ფილმში, რომელიც 1970-იან წლებში ვითარდება, ჯოშ ო’კონორი განასახიერებს ჯ.ბ.-ს, ხელოვნების სკოლის მიტოვებულ სტუდენტს, რომელიც მასაჩუსეტსის მუზეუმში კომიკურად მოუხერხებელ ძარცვას აწყობს. ის ორ მოუხერხებელ მეგობარს დაიყოლიებს, რათა არტურ დავის, ადრეული ამერიკელი მოდერნისტი მხატვრის ოთხი ნახატი მოიპარონ, შემდეგ კი ფილმის უმეტეს ნაწილს გაქცევაში ატარებს – ანუ, ის დაღვრემილი სახით დაეხეტება, ეძებს თავშესაფარს ძველ მეგობრებთან და მოტელებში, სასოწარკვეთილი ეძებს ავტობუსის ბილეთის ფულს. „ოსტატი“ ძარცვის ფილმის შესანიშნავი გაფართოებაა, რომელიც, როგორც წესი, დროს შეკუმშავს და ელიტარებს: საათი იკლებს, დრო ახლოვდება და მრავალი ქრონოლოგია და ნარატივი ერთიან, სწრაფ, გვირაბისებურ მისიაში იკვეთება. რაიხარდტმა, ექსპერიმენტული კინორეჟისორის პიტერ ჰატონის შემოქმედების გულმოდგინე თაყვანისმცემელმა, ერთხელ ინტერვიუში Film Comment-თან განაცხადა, რომ „დროის შენელება პოლიტიკური მოძრაობაა“. მისი 16 მმ-ზე გადაღებული კრიმინალური თრილერი ხანგრძლივი კინოს ელემენტებს ისესხებს: ის ნელა, მდორედ მიედინება ახალი ინგლისის ცხელ ზაფხულის მზეზე, ზოგჯერ ჟღერადი, პერკუსიული ჯაზის მუსიკით არის გაჟღენთილი, რაც ამ სიმშვიდეს წყვეტს. ფილმის საუკეთესო ხუმრობაში (და ბევრი კარგია), ჯ.ბ.-ის სამალავის მანქანის უკანა ნაწილი ხელით უნდა გაიხსნას ნახატების შესანახად, რაც უხერხულ პაუზას ქმნის ძარცვის პროცესში. ჯ.ბ.-ს სურს ნარატიული ტემპი, რომელსაც ფილმი და ცხოვრება უარყოფს. მთელი ფილმის განმავლობაში, ტელე და რადიო გადაცემები, გრაფიტი და პლაკატები, და გვერდითი საუბრები ჩვენს ყურადღებას ამახვილებს 1970-იანი წლების ამერიკაში, განსაკუთრებით კი კამპუსებზე, ვიეტნამის ომის დროს მძვინვარე პროტესტებზე – ამ ფონზე, ჩვენი გმირის გეგმა განსაკუთრებით წვრილმანი და უმნიშვნელო ჩანს, რაღაც მშვენიერი ნივთების თვითკმაყოფილი ძიება. ჯ.ბ.-ს სევდამ მიქელანჯელო ანტონიონის ფილმის „მგზავრი“ (1975) პროტაგონისტის პერსონა გამახსენა: რეპორტიორი ომით განადგურებულ აფრიკულ ქვეყანაში, რომელიც უცნაურ, იდენტობის გაცვლის თაღლითობაში ერთვება, რაც, როგორც ჩანს, მოწყენილობით არის მოტივირებული და არა სხვა რამით. ორივე ფილმში, ბურჟუა პროტაგონისტები, როგორც ჩანს, თავიანთ პასიურობას იარაღისკენ მოწოდების ისტორიულ მომენტში უძლურებაში ერევიან და (არასწორ) თავგადასავლებს იგონებენ პრივილეგიის გაუცხოებისგან თავის დასაღწევად. მაგრამ ცხოვრებაში არ არსებობს ქრონოლოგიები და პერსონაჟების რკალები; ყველაფერი ერთდროულად ხდება. „ოსტატში“, ის მანერა, თუ როგორ შთანთქავს პოლიტიკური კონტექსტი საბოლოოდ ჯ.ბ.-ს, ერთ-ერთი ყველაზე სახალისო, მახვილი მომენტია, რაც წელს კანში ეკრანზე ვნახე, და ის ძლიერად ეხმაურებოდა მის კონტექსტს – კინოფესტივალზე ყოფნას, მაშინ როცა სტუდენტების მიერ ორგანიზებული, ანტისაომარი პროტესტები მძვინვარებს მსოფლიოს მასშტაბით და შორეული ძალადობის ამბები უსასრულო, დაუნდობელი ნაკადით მოდის. ბოლო სამი წლის განმავლობაში, კანის ფესტივალს ვესწრები და ვწერ გარკვეულწილად აღშფოთებულ რეპორტაჟებს ფესტივალის გარშემო არსებული წინააღმდეგობების შესახებ. მაგრამ „ოსტატი“ ამბობს ყველაფერს, რისი თქმაც შეიძლება, თვალის ჩაკვრით: არ არსებობს გაქცევა ჩვენი საერთო აწმყოდან. იმავე შაბათს, მოგვიანებით, შევიტყვე, რომ ელექტროენერგიის გათიშვა სავარაუდოდ დივერსიის აქტი იყო, მსგავსი იმისა, რამაც შარშან პარიზის ოლიმპიადის გახსნის დღეს სარკინიგზო ხაზები შეაფერხა. რამდენადაც ხელოვნებამ და კაპიტალმა შეიძლება შექმნან ბუშტები, რომლებშიც გულუბრყვილოდ შეგვიძლია სილამაზის ძიება, რეალური სამყარო გარდაუვლად იჭრება. *** კანში ეს ბუშტი ცოცხლობს „კინოს ძალაუფლების“ მუდმივი შეხსენებებით – ფილმების უნარით, გააერთიანოს ხალხი, შეცვალოს გონება და მოახდინოს რევოლუცია მსოფლიოში. რაც უფრო ჰერმეტული ხდება ფესტივალი, მით უფრო დაჟინებული ხდება ეს ბანალური გამონათქვამები. „თუ მსოფლიოში არსებობს ადგილი, სადაც სამოქალაქო კინო არსებობს, ეს არის კანის კინოფესტივალი“, – განაცხადა ფრანგმა მსახიობმა ლორან ლაფიტმა, წლევანდელი გამოცემის წამყვანმა. „[ხელოვნება] ჩვენი ცხოვრებისა და ოცნებების მძლავრი მოწმეა, და ჩვენ, მაყურებლები, მას ვიღებთ“, – თქვა ჟულიეტ ბინოშმა, საკონკურსო ჟიურის პრეზიდენტმა. „დაე, კანის კინოფესტივალმა, სადაც ყველაფერი შეიძლება შეიცვალოს, ამაში წვლილი შეიტანოს.“ სინამდვილეში, კანში ძალიან ცოტა რამ იცვლება, გარდა ადამიანების ბედისა (ა