ფანტასტიკა კინოში: რეალობის ასახვიდან უსასრულო სამყაროებამდე და ყველა დროის საუკეთესო ნიმუშები

შეიძლება თუ არა ყველა ფილმი, დოკუმენტურიც კი, ფანტასტიკად მივიჩნიოთ? არის თუ არა ისინი რეალური ცხოვრების ანარეკლი, თუ უბრალოდ ფანტაზია? ბოლოს და ბოლოს, ისინი ქმნიან სანახაობას, რაც ტექნიკურად რეალური ცხოვრება არ არის, არამედ მისი ასახვა, ან რეალური მოვლენის შესახებ არგუმენტი/ხედვა. ფილმები, რომლებიც დოკუმენტური არ არის, ცხადია, უფრო მეტად მიდის ფანტასტიკისკენ, ანუ არარეალურისკენ, ხოლო ფილმები, რომლებიც ნამდვილად ფანტასტიკის ჟანრს მიეკუთვნება... თქვენ თვითონაც იცით. ფანტასტიკური ფილმები ფანტასტიკად ითვლება, მიუხედავად იმისა, რამდენი ფანტასტიკური ელემენტია მათში. ზოგი მათგანი თითქოსდა რეალურ სამყაროში ვითარდება, მაგრამ შესაძლოა, იქ რამდენიმე მოჩვენება ან ანგელოზი დაფრინავს, სხვები კი სრულიად განსხვავებულ სამყაროებში მიმდინარეობს, და არა აუცილებლად „ძველად, შორეულ გალაქტიკაში“. ასეა თუ ისე, აქ წარმოგიდგენთ ყველა დროის საუკეთესო ფანტასტიკური ფილმების რანჟირების მცდელობას, სადაც უძველესი 1926 წლით თარიღდება, უახლესი კი 2023 წლით. ომის ფილმით დაწყებული და ფანტასტიკური დრამა-კომედიის ჟანრში გადასული, რომელსაც სასიყვარულო ისტორიაც ავსებს, „სიცოცხლისა და სიკვდილის საკითხი“ (A Matter of Life and Death) ამბიციური ფილმია, რბილად რომ ვთქვათ. ასეთი სათაურის მქონე ფილმისგან, გარკვეულწილად, გრანდიოზულობა და ფართო მასშტაბებია მოსალოდნელი, ისევე როგორც „ადამიანური მდგომარეობისგან“ (The Human Condition, რომელიც ასევე ომთანაა დაკავშირებული, თუმცა სხვა მხრივ სრულიად განსხვავებულია). შესაძლოა, ეს ერთგვარი სასამართლო დრამაც იყოს, თუმცა სასამართლო აქ ციური ბუნებისაა, ხოლო მთავარი პერსონაჟი ავიატორია, რომელსაც იქ საკუთარი სიცოცხლისთვის ბრძოლა უწევს, რადგან მან სიკვდილს გადაურჩა. „სიცოცხლისა და სიკვდილის საკითხი“ მრავლისმომცველია და შესაძლოა, თავის დროსაც უსწრებდა, თუმცა ის უდავოდ ინარჩუნებს აქტუალობას 80 წლის შემდეგაც, როგორც ვიზუალურად თამამი, კრეატიული და ემოციური ნაწარმოები. თუ წმინდა გრაალის ძიებასთან დაკავშირებული ნაკლებად უცნაური ფილმი გსურთ, ყოველთვის არის „ექსკალიბური“ (Excalibur). გარდა ამისა, ინდიანა ჯონსის მესამე ფილმიც, თუმცა ის ზოგჯერ ცოტა სასაცილოა სრულიად ფანტასტიკის ჟანრის გარეშეც... მაგრამ იმ ფილმებს ზებუნებრივი ელემენტები ნამდვილად აქვთ. თუმცა, კიდევ უფრო ფანტასტიკურია „მონტი პაითონი და წმინდა გრაალი“ (Monty Python and the Holy Grail), რომელიც ასევე ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე გასაოცრად სასაცილო ფილმი და უმთავრესი კომედიაა. ეს უფრო კომედიური და პაროდიული ფილმია, ვიდრე ჭეშმარიტად ფანტასტიკური, მაგრამ მაინც ღირსეულად შევიდა ამ სიაში, თუნდაც იმისთვის, რომ წარმოვაჩინოთ კომედიური ფანტასტიკური ფილმები ოდნავ უფრო სერიოზულ ნამუშევრებთან ერთად. „მონტი პაითონი და წმინდა გრაალი“ განუწყვეტლივ გვთავაზობს საკულტო სცენებს, დიალოგებსა და უჩვეულო იდეებს, და სამწუხარო დღე დაუდგება კაცობრიობას, თუ ის ოდესმე იუმორით აღარ გაგვამხიარულებს (რაც ნაკლებად სავარაუდოა, იმედი გვაქვს). რეალისტური რომანტიკული დრამა ფანტასტიკური ელემენტებით, რაც მთავარი გმირების, ორი ანგელოზის, დამსახურებაა, „სურვილის ფრთები“ (Wings of Desire) მოგვითხრობს ანგელოზებზე, რომლებიც აკვირდებიან კაცობრიობას მათთან პირდაპირი ურთიერთობის გარეშე. ერთ-ერთ მათგანს ნელ-ნელა უვითარდება გრძნობები ადამიანის მიმართ, რაც მას აიძულებს იბრძოლოს იმისთვის, რომ გახდეს მოკვდავი და მასთან ერთად გაატაროს დრო. ფილმის გაგრძელება იყო უცნაური, მაგრამ აბსოლუტურად დაუფასებელი სიქუელი „ასე შორს, ასე ახლოს!“ (Faraway, So Close!), თუმცა ის, შესაძლოა, უფრო მეტად მოითხოვდეს განსაკუთრებულ გემოვნებას და რეჟისორ ვიმ ვენდერსის (Wim Wenders) მხრიდან სარისკო ნაბიჯი იყო. „სურვილის ფრთები“ მაინც გარკვეულწილად უჩვეულო და, რა თქმა უნდა, არტჰაუსული მიდგომით გამოირჩევა... უბრალოდ უფრო მისაღებია და, შესაბამისად, შესაძლოა, უფრო იმსახურებს კლასიკის სტატუსს. თუმცა, ორივე ფილმი თავისებურად შესანიშნავია. „დაცემის“ (The Fall) შემთხვევაში, ნარატივს ისეთი მნიშვნელობა არ აქვს, როგორც შეიძლება მოელოდეთ, რადგან ამ ფილმის ყველაზე გამორჩეული ასპექტი მისი ვიზუალური მხარეა. ის თავად უნდა ნახოთ, რადგან სტატიკური გამოსახულებები (როგორც ზემოთ მოცემული) არ გადმოსცემს მის სრულ სურათს, რადგან აქ ფერების გამოყენება და ლოკაციების შერჩევა ნამდვილად დიდ საქმეს აკეთებს. რაც შეეხება სიუჟეტს, ის მაინც არ არის ცუდი, რადგან ის მოგვითხრობს თხრობაზე; ეს არის ისტორია ისტორიაში და რეალობასა და ფანტაზიას შორის ზღვრები თანდათან საინტერესოდ იწყებს შერწყმას. ასევე საკმაოდ ადვილია „დაცემის“ ხაზგასმა, როგორც ერთ-ერთი ზოგადად უგულებელყოფილი და დაუფასებელი ფილმი, მაგრამ მან უფრო მეტი ყურადღება მიიპყრო მისი გამოსვლის შემდეგ გასულ წლებში, და მათ, ვინც ის ნახეს, სავარაუდოდ, წარმოუდგენლად კარგად ახსოვთ (მისი მინიმუმ ნაწილები). კლასიკა თითქმის ყველა ასპექტში, „მეშვიდე ბეჭედი“ (The Seventh Seal) არ არის ერთადერთი გარკვეულწილად ფანტასტიკური ფილმი, რომელიც ინგმარ ბერგმანმა (Ingmar Bergman) გადაიღო, მაგრამ ის ალბათ მისი საუკეთესო ნამუშევარია (თუ არ ჩავთვლით „ფანისა და ალექსანდრეს“, თუმცა მისი ფანტასტიკურ ფილმად მიჩნევა გაზვიადებული იქნება). ის მოგვითხრობს იმედგაცრუებულ ადამიანზე, რომელიც სიკვდილს ხვდება და შემდეგ გამოსყიდვის ძიებაში მიდის, იმ დროს, როდესაც ყველას სიკვდილი ემუქრება (შავი ჭირი ხომ ასეთი იყო). ეს ასევე ფილმია, რომელიც რწმენას და მისი შენარჩუნების ბრძოლას განიხილავს რთულ დროს, და აზრის ძიების თემა დღესაც ძალიან აქტუალურია, თუ მას უყურებთ და ცოტა დაკარგულად გრძნობთ თავს რაღაცის გამო. „მეშვიდე ბეჭედი“ შესაძლოა, არ იყოს ტრადიციულად გასართობი ან მარტივად საყურებელი...