ფენტეზის ჟანრს ხშირად ზედმეტად იოლად უწოდებენ ამბიციურს, მაგრამ ნამდვილი ამბიცია ისაა, როდესაც სიუჟეტი ისეთ რისკიან ნაბიჯს დგამს, რომელიც, შესაძლოა, საკუთარი სიმძიმის ქვეშ ჩამოიშლებოდა — ახალი სამყაროები, ახალი წესები, ახალი ვიზუალური ენა, დიდი ემოციები — და მაინც ახერხებს მკაფიოდ გადმოცემას. ეს ის ნამუშევრებია, რომლებსაც არა მხოლოდ ფანტაზია აქვთ — ისინი ერთგულად მიჰყვებიან მას, სცენა-სცენის მიყოლებით, ისეთი ოსტატობით, რომ წყვეტ ხედავდე ძალისხმევას და უბრალოდ ერთვები მოქმედებაში. ეს რეიტინგი არ ეხება საუკეთესო „კომფორტულ სანახაობას“ ან ფენტეზი ფილმში ყველაზე საკულტო ციტატას, რომელმაც ის შედევრად აქცია. არა. აქ საუბარია მასშტაბზე: რამდენს ცდილობს ნამუშევარი, რამდენად დამაჯერებლად აშენებს საკუთარ რეალობას და რამდენად სრულად ჩაგითრევთ მასში, იქნება ეს ბავშვი, რომელიც წიგნში შედის, ცოცხალი თოჯინების სამყარო თუ ეპიკური საგა, რომელმაც თავიდან განსაზღვრა, როგორ შეიძლება გამოიყურებოდეს დიდი ფენტეზი ეკრანზე. „უსასრულო ისტორია“ (The NeverEnding Story) თავის რეპუტაციას იმიტომ იმსახურებს, რომ მარტივ, მაგრამ ამბიციურ სტრუქტურას იყენებს: რეალური სამყაროს ბავშვი, ბასტიანი (ბარეტ ოლივერი), კითხულობს ისტორიას, რომელიც იშლება, მაშინ როცა ატრეიუ (ნოა ჰეთევეი) თავის თავგადასავალს გადის მის შიგნით. თავგადასავლის განვითარება მკაფიოა. ყოველი გაჩერება არის დავალება, წესი ან მკაცრი შეზღუდვა, რომელიც ავიწროებს შესაძლებლობებს. ეს არსებითად გამოცდების თანმიმდევრობაა, რომელიც ატრეიუს ძირითადი პრობლემისკენ უბიძგებს, ხოლო ბასტიანს — პასუხისმგებლობისკენ. ის, რაც მას შედევრად აქცევს, არის ის, თუ როგორ გარდაქმნის უზარმაზარ, აბსტრაქტულ იდეას კონკრეტულ ნარატიულ წნეხად. „არარაობა“ (The Nothing) ნაჩვენებია ტერიტორიის, არჩევანისა და რწმენის დაკარგვით, და ფილმი ამას მუდმივად აკავშირებს პერსონაჟების გადაწყვეტილებებთან. აღარაფერს ვამბობ ისეთ ლამაზ სცენებზე, როგორიცაა „სევდის ჭაობები“ (The Swamps of Sadness) და „ორაკულის სცენა“ (Oracle sequence). ყველაფერი მშვენიერია. როგორც ფანი, მე ის მიყვარს, რადგან პატივს სცემს აუდიტორიას: ის გთხოვთ დაიცვათ წესები, სერიოზულად მოეკიდოთ გრძნობებს და მიიღოთ, რომ ერთადერთი გამოსავალი ბრძოლის მოგებაზე ღრმაა. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე გაბედული სამყაროს მშენებლობის მაგალითი ისტორიაში. „ბნელი კრისტალი“ (The Dark Crystal) არის სრულმეტრაჟიანი ფენტეზი, სადაც მთავარი მსახიობები თოჯინები არიან, და მიუხედავად ამისა, ის ისე გვაგრძნობინებს, თითქოს ამ სამყაროს აქვს ისტორია, პოლიტიკა, კლასობრივი სტრუქტურა, რელიგია და ეკოლოგია. თავგადასავალი მარტივია — ჯენმა (სტივენ გარლიკი) ნატეხი უნდა აღადგინოს — მაგრამ ფილმი ამ უბრალო მიზანს აკრავს სამყაროთი, სადაც კულტურებს აქვთ რიტუალები, გარემოს აქვს ტექსტურა, და არსებებს აქვთ მოტივები, რომლებიც მხოლოდ სიკეთესა და ბოროტებას შორის არ დევს. ოსტატობა ტონსა და მექანიკაზე ერთგულებაში მდგომარეობს. ჯიმ ჰენსონი და ფრენკ ოზი არ არბილებენ მომხდარის შედეგებს. პირიქით, ენერგიის გამოწოვის რიტუალი ისეთი სიცხადითაა დადგმული, რომ გესმით, რა იკარგება და რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი. სკექსისები, რომლებიც სიხარბით, პარანოიით, ამაოებითა და შიდა ძალაუფლების თამაშებით არიან განსაზღვრულნი, და ფილმის ცენტრალური კონცეფცია, დანაწევრება და აღდგენა, ყველაფერი დამაჯერებელია, რადგან ზიანს სამყაროს დიზაინის ყველა ნაწილში ხედავთ. „პრინცესა პატარძალი“ (The Princess Bride) ფარულად ამბიციურია, რადგან ერთდროულად რამდენიმე ჟანრს აერთიანებს — რომანსს, სათავგადასავლო ჟანრს და პაროდიას — თუმცა არასდროს კარგავს კონტროლს სიუჟეტზე. ვესტლი (კერი ელვისი), ბატერკაპი (რობინ რაიტი) და ინიგო (მენდი პატინკინი) თითოეული თავის წვლილს შეაქვს მოქმედების განვითარებაში. ხმლებით ბრძოლა გვაჩვენებს, თუ ვინ არიან ეს ადამიანები, გონების ბრძოლის სცენა აგებულია გასაგებ წესებზე, ხოლო ემოციური მომენტები — ამაზე აღარც კი იკითხოთ. „პრინცესა პატარძალი“ და მისი შემქმნელები ზუსტად იციან, როდის უნდა შეწყვიტონ თვალის ჩაკვრა და მიეცეს მომენტს საშუალება, რომ სრულად იმოქმედოს მაყურებელზე. ტონალური კონტროლის ეს დონე რთულია, და ეს ფილმი მას იოლად აჩენს. „ფავნის ლაბირინთი“ (Pan’s Labyrinth) აშენებს ორ სამყაროს ორი წესების ნაკრებით, ისტორიულ რეალობასა და მითიურ დავალებების სამყაროს, და ორივეს თანაბრად სპეციფიკურს ინარჩუნებს. ფილმი მიჰყვება ოფელიას (ივანა ბაკერო), რომელსაც ეძლევა დავალებები, რომლებიც მოითხოვს გადაწყვეტილებებს ზეწოლის ქვეშ, სადაც როგორც მორჩილებას, ისე დაუმორჩილებლობას თავისი შედეგები მოჰყვება. ამასობაში, ვიდალის (სერხი ლოპესი) ძალადობა, რომლითაც ის აკონტროლებს საკვებს, დროს, მოძრაობასა და დასჯას, რეალურ სამყაროს საკუთარი სასტიკი წესების მქონე სისტემად აგრძნობინებს. აღარაფერს ვამბობთ იმაზე, რომ ეს გილერმო დელ ტოროს შემოქმედებაა, რაც ფენტეზის ჟანრში ავტომატურად სერიოზულობას ნიშნავს. ფილმი ამ ადგილს იმსახურებს თავისი შესანიშნავი სცენებით, როგორც ლოგიკური პრობლემებით ფსონებით (ფერმკრთალი კაცის სცენა შემზარავია, რადგან შეზღუდვები ნათელია და შედეგი მყისიერია). ცარცის კარი არ არის მხოლოდ მაგარი იდეა, არამედ მკაფიო სიუჟეტური ინსტრუმენტი რისკებითა და დროის გათვლით. და დასასრული დამაჯერებელია, რადგან ფილმი პერსონაჟის თანმიმდევრულობას ამართლებს. „ფავნის ლაბირინთი“ გაგრძნობინებთ ამას, რადგან სიუჟეტი ზომავდა, რას აფასებს ოფელია და რა გახდომაზე ამბობს უარს. ეს შოუ ამბიციურია, რადგან ფენტეზის სრულფასოვანი ცივილიზაციის რუკად აღიქვამს: ერებს აქვთ პოლიტიკური მიზნები, „ელემენტების მართვას“ (bending) აქვს თანმიმდევრული შეზღუდვები, სულიერებას აქვს წესები და ისტორიას მნიშვნელობა აქვს. „ავატარი: უკანასკნელი ჰაერის მბრძანებელი“ (Avatar: The Last Airbender) მიჰყვება აანგს (ზაკ ტაილერ აიზენი), რჩეულს, და მისი კონფლიქტი როგორც მორალურია (რის გაკეთებაზეც ის უარს ამბობს), ისე პრაქტიკული (რასაც სამყარო მაინც მოითხოვს). და ზუკო (დანტე ბასკო) არის იმის მტკიცებულება, რომ მწერლები თამაშობდნენ...