ფსევდო-ბიოპიკები: როცა კინო ვარსკვლავების რეალურ ცხოვრებას გამოგონილი ამბით შენიღბავს

საქმე ჯონ ბიშოპს, ანა ვინტურს ან ბილ კლინტონს არ ეხება, მაგრამ… ეკრანული ისტორიები პოპ-ვარსკვლავებზე, მსახიობებზე, სპორტულ გმირებსა თუ პოლიტიკოსებზე ფაქტებს ამრუდებს, როდესაც ისინი რეალური ცნობილი ადამიანების ქმედებებთან, ან არასწორ ქმედებებთან არიან მიახლოებულნი. რა დგას ამ ტენდენციის უკან? ნებისმიერ თვითპატივცემულ კინომოყვარულს ზეპირად ეცოდინება ფრაზა: „ამ ფილმში გამოსახული პერსონაჟები და მოვლენები გამოგონილია.“ ეს კინოს რიტუალური სტანდარტული უარყოფის განცხადებაა: „ნებისმიერი მსგავსება რეალურ პირებთან, ცოცხლებთან თუ გარდაცვლილებთან, ან რეალურ მოვლენებთან, წმინდად შემთხვევითი და უნებლიეა.“ თუმცა, ბოლო დროს კინორეჟისორები ამ დათქმას გამოწვევად აღიქვამენ. ბოლო პერიოდის რამდენიმე ფილმმა განსაკუთრებული შუალედური პოზიცია დაიკავა: არც ბიოგრაფია, არც წმინდა ფანტასტიკა, არამედ რაღაც უფრო მოლიპული ამ ორს შორის. მაგალითად, „მარტი სუპრიმი“ 1950-იანი წლების მაგიდის ჩოგბურთის მოთამაშე მარტი რეისმანს მარტი მაუზერად აქცევს, რა დროსაც რეისმანის სახელსა და ფორჰენდს იყენებს, დანარჩენს კი თავიდან წერს. ბრედლი კუპერის ფილმი „ეს ჩართულია?“ (Is This Thing On?) სტენდაპ-კომიკოს ჯონ ბიშოპის ადრეულ კარიერას იკვლევს, თუმცა მას ნიუ-იორკელ ალექს ნოვაკად წარმოგვიდგენს. ამ წლის ბოლოს კი, კამერონ ვან ჰოის რეჟისორობითა და დევიდ მამეტის სცენარით გადაღებული „პრინცი“ (The Prince) ჰანტერ ბაიდენის ცხოვრების ასპექტებს პაკერ სკოტის – მისი პროქსის – მეშვეობით ასახავს. მაშ, რა განაპირობებს „ფსევდო-ბიოპიკების“ ამ ზრდას? არის თუ არა ეს თავდაცვითი რეაქცია სამართლებრივ რისკებზე და/ან ონლაინ კრიტიკაზე? ან იქნებ უბრალოდ შემოქმედებითი სტრატეგიაა, რომელიც კინორეჟისორებს საშუალებას აძლევს, სიმართლე მოხარონ სიზუსტის ტვირთის გარეშე? თუ ეს რაღაც უფრო ცინიკურია – რეალური ადამიანების კულტურული მნიშვნელობის შესწავლის ხერხი, ირონიული დისტანციის შენარჩუნებით? 2023 წელს ბრიტ მაკადამსმა გადაიღო ფილმი „ფერწერა“ (Paint), რომელშიც ოუენ უილსონი ასრულებს ჯინჯერ-პერმირებული მხატვრის როლს, დამამშვიდებელი მანერებითა და პოპულარული სატელევიზიო შოუთი. ერთი შეხედვით, ეს შეიძლება საკულტო ხელოვნების მასწავლებლის, ბობ როსის ბიოპიკი იყოს – მაგრამ ასე არ არის. მაკადამსის მთავარ გმირს კარლ ნარგლი ჰქვია, რომელიც როსის თმას, ფუნჯებსა და მანერებს მხოლოდ იზიარებს. „სიმართლე ის არის,“ – ამბობს მაკადამსი, – „რომ ფილმების გადაღება ძალიან რთულია. საჭიროა სცენარი, ვარსკვლავი და მილიონობით დოლარი სამყაროში, სადაც ბევრი ფილმი ფულს არ აკეთებს. პერსონაჟის ან სამყაროს გამოყენება, რომელიც ხალხმა იცის, საქმეს ცოტათი ამარტივებს. „პირველადი ფერები“ (Primary Colors) ბილ კლინტონზე არ არის, „ეშმაკს აცვია პრადა“ (The Devil Wears Prada) ანა ვინტურზე არ არის. მაგრამ მათი გამოძახება მაყურებლისთვის თვალის ჩაკვრაა და ადამიანებს აგრძნობინებს, რომ ისინი ხუმრობის ნაწილი არიან თავიდანვე.“ ლიტერატურულ სამყაროში ასეთი ისტორიებისთვის არსებობს ტერმინი: „რომანი გასაღებით“ (roman à clef), რომელშიც რეალური ამბები ფანტასტიკის საფარქვეშაა მოყოლილი. კინემატოგრაფიაში, მაკადამსის თქმით, ეს ნაცნობობის შეგრძნება პროექტს პიჩინგის სესიაზე უპირატესობას ანიჭებს. იურიდიული თვალსაზრისით კი, ერთი შეცვლილი სახელიც კი ან დეტალიც კი შესაძლებლობების მთელ სამყაროს ხსნის. ავიღოთ 1981 წლის ბროდვეის მიუზიკლი (და 2006 წლის ფილმი) „ოცნების გოგონები“ (Dreamgirls): პერსონაჟები „სუპრიმსის“ (The Supremes) გარეშე არ იარსებებდნენ, მაგრამ ფიქციად ქცევის შემდეგ, მათი წაყვანა ნებისმიერ ადგილას და მათთვის ნებისმიერი რამის გაკეთება შესაძლებელია. იგივე ლოგიკა ვრცელდება სტენდაპ-კომიკოსზე, პინგ-პონგის მოთამაშეზე ან „პოლიტიკურ ველურ ბავშვზე“. „რეალური ადამიანისგან მოწყვეტა საშუალებას გაძლევს, შეისწავლო თემები, რომლებიც შეიძლება კონკრეტული პიროვნების ცხოვრებაში არ არსებობდა,“ – ამბობს მაკადამსი. „ან ამ ადამიანის ცხოვრების ის ელემენტები, რომლებზეც არავის სურს საუბარი. ან, გულწრფელად რომ ვთქვათ, ისეთი რაღაცები, რაც უბრალოდ უფრო საინტერესოა. იმედი გვაქვს, რომ ნებისმიერი დამატებითი – და ზოგჯერ ვნებიანი – ელემენტის შემოტანით ადამიანური მდგომარეობის უფრო ღრმა გაგება მოვა, ვიდრე უბრალოდ ზედაპირული ნამუშევარი. მაგრამ ყველა ფილმი განსხვავებულია.“ „ფილმები გასაღებით“ ბოლო პერიოდის მოზღვავების დროს, ზოგიერთმა რეჟისორმა ეს ზღვრები კიდევ უფრო ბუნდოვანი გახადა, მსახიობები მოჩვენებითად საკუთარ თავს თამაშობენ. ჯეი კელიმ წარმოადგინა ოდნავ შენიღბული ჯორჯ კლუნი, რომელიც უყურებს მსახიობის რეალური ფილმების მონტაჟს ნახევრად გამოგონილ სამყაროში. ეს ყველაფერი ძალიან მეტაა. იგივეა „მომენტიც“ (The Moment), რომელშიც ბრიტანელი მომღერალი-კომპოზიტორი ჩარლი XCX საკუთარი თავის ოდნავ შეცვლილ ვერსიას თამაშობს. მაგრამ, როგორც „მომენტის“ თანასცენარისტი ბერტი ბრანდესი განმარტავს, ფილმი არ ერიდება თავის სატირასა და პაროდიებს. „გამიხარდებოდა, თუ ვინმე ამას ნახავდა და იფიქრებდა, რომ ეს ნამდვილი დოკუმენტური ფილმი იყო,“ – ამბობს ბრანდესი. „ჩვენ ვაერთიანებთ კადრებს სხვადასხვა პლატფორმიდან და ფორმატიდან, ჩვენი კამეოები საკუთარ თავს თამაშობენ, ეს ყველაფერი ქმნის ამ განზრახ ბუნდოვან, რეალისტურ მსგავსებას. ეს გამაფრთხილებელი ისტორიაა, მაგრამ არა ზღაპარი. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი დეტალი აშკარად გამოგონილია, ეს ყველაფერი შეიძლება – და ხდება კიდეც.“ „მომენტი“ არსებითად მოკუმენტური ფილმია ჩარლი XCX-ის ახალი ტურისთვის მზადების შესახებ. ხოაკინ ფენიქსმა მსგავსი რამ 2010 წელს სცადა, როდესაც ფილმი „მე ისევ აქ ვარ“ (I’m Still Here) მსახიობის მცდელობას ასახავდა, რომ ჰიპ-ჰოპ არტისტი გამხდარიყო, და მხოლოდ მისი გამოსვლის შემდეგ გახდა ცნობილი, რომ ის დადგმული იყო. მაგრამ რეალური ადამიანისთვის დიალოგის წერა რთულია, ამბობს ბრანდესი. „მე ბევრი რამ დავწერე ეიდანთან [ზამირი, „მომენტის“ თანასცენარისტი] ერთად, და მან იმდენად კარგად იცის ჩარლი, რომ ჩვენ საკმაოდ კარგად გავერკვიეთ მის საუბრის მანერაში. ეს ნამდვილად უფრო რთულია, მაგრამ საბოლოო ჯამში ბრწყინვალე, რადგან შეგიძლია პერსონაჟს გაუგზავნო ფრაზა და ჰკითხო: ‘ასე იტყოდი?’“