როდესაც სიტყვა „მისტიკური ფილმი“ გვესმის, გონებაში მრავალი ტიპის კინოსურათი შეიძლება მოგვივიდეს. შესაძლოა, პირდაპირ კლასიკურ, ინტრიგებით სავსე დეტექტივებზე ვიფიქროთ, სადაც ეჭვმიტანილთა დიდი ჯგუფია თავმოყრილი. ან იქნებ, დაფიქრებულ დეტექტიურ პროცედურულ ფილმებზე გადავიდეთ, სადაც კანონის გაწამებული წარმომადგენლები მტკიცებულებებსა და ქალაქის ქუჩებში ეჭვმიტანილს ეძებენ. შესაძლოა, უფრო აბსტრაქტულად მივუდგეთ და წარმოვიდგინოთ ფსიქოლოგიური დილემები არაჩვეულებრივი ინდივიდების რთულ პერსონაჟურ პორტრეტებში, რომლებიც ამოხსნას საჭიროებენ. მისტიკის ჟანრი, როგორც საერთო კონცეფცია, წარმოუდგენლად ინკლუზიურია, რაც უამრავ ქვეჟანრს საშუალებას აძლევს, რომ ინტრიგისა და ცნობისმოყვარეობის ეს ელემენტები გააერთიანოს. არსებობს ათობით და ათობით ფილმი, რომელიც სამართლიანად შეიძლება ჩაითვალოს დიდებულ მისტიკურ ნიმუშად, რადგან ეს კონცეფცია არ შემოიფარგლება კინემატოგრაფიის ერთი ტიპით – კითხვის ამოხსნის სურვილი ბუნებრივად შეესაბამება ამბის მოყოლის არსს. წარმოგიდგენთ ყველა დროის 15 საუკეთესო მისტიკურ ფილმს, რეიტინგის მიხედვით. „ვინ ჩაუსვა როჯერ კურდღელს ფეხი?“ (Who Framed Roger Rabbit) – ცოცხალი მოქმედებისა და ხელით დახატული ანიმაციის ჰიბრიდის შერწყმაზე უფრო შთამბეჭდავი მხოლოდ მისი ნუარული კლიშეების პასტიშია. რობერტ ზემეკისის (ინდუსტრიის ერთ-ერთი წამყვანი ტექნო-ფეტიშისტის) ეს ტექნიკური საოცრება, მისი ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი ექსპერიმენტული კინემატოგრაფიული მიღწევაა და გიჟური მულტფილმის ანარქიისა და არქეტიპული „ჰარდ-ბოილდ“ დეტექტიური ნუარის ულტრა-სპეციფიკურ კვეთაზე მდებარეობს. ბობ ჰოსკინსი განასახიერებს ლოს-ანჯელესელ იმედგაცრუებულ დეტექტივ ედი ვალიანტს, კაცს, რომელსაც ცუდად ექცევა „ტუნების“ (ანიმაციური პერსონაჟების) მუშათა კლასი, მაგრამ ის მაინც ერთვება შემაშფოთებელი საქმის ამოხსნაში, როდესაც ვარსკვლავ როჯერ კურდღელს (ჩარლზ ფლაიშერი) მკვლელობის ჩადენა ედება ბრალად. „ვინ ჩაუსვა როჯერ კურდღელს ფეხი?“ – ცოცხალი მოქმედების/ანიმაციის ჰიბრიდი დღემდე მიუწვდომელ სიმაღლეებზე აიყვანა. შეგიძლიათ ენდოთ, რომ არ იქნება სხვა ფილმი მიკი მაუსისა და ბაგს ბანის მონაწილეობით, რომელშიც ასევე გამოჩნდებიან ტომი-განით შეიარაღებული ქრცუნები და ბოროტი კრისტოფერ ლოიდი, რომელიც ძალადობრივად კლავს ტუნებს მჟავაში ჩაგდებით. ასეთია მაგია იმისა, რაც ზემეკისმა ამ კლასიკით მიაღწია. „შვიდი“ (Seven) – მისი სიუჟეტი პირდაპირ სათაურშია მოცემული: ერთმანეთისგან განსხვავებული მკვლელობის დეტექტივები დევიდ მილსი (ბრედ პიტი) და უილიამ სომერსეტი (მორგან ფრიმანი) სადისტური სერიული მკვლელის ვინაობის დადგენის გზას ადგანან, რომლის მსხვერპლნიც შვიდი სასიკვდილო ცოდვიდან ერთ-ერთის ჩადენისთვის ისჯებიან. ფინჩერი და მისი გუნდი მაყურებელს უქმნიან გამოწვევას ამ მკვლელობის საიდუმლოს რაღაც მახრჩობელა და მჩაგვრელ, ზოგჯერ თითქმის აპოკალიფსურ მოვლენად გადაქცევით. მართლაც, „შვიდის“ სიბინძურე, უწმინდურება და მინიშნებები გარყვნილებაზე, შეიძლება რთული ასატანი იყოს ფართო აუდიტორიისთვის – მას ზოგჯერ „წამების პორნოგრაფიის“ ჟანრის წინამორბედადაც მოიხსენიებენ, რომელიც „ხერხის“ (Saw) მსგავსი ფილმებით გამყარდა, შედარება, რომელიც ფინჩერის აზრით, მისი ფილმის მემკვიდრეობას ლაქას ადებს. მაგრამ „შვიდი“ ხაზს უსვამს მის ცენტრში არსებულ ორ ტრაგიკულ, რეალისტურ შესრულებას და ტკბება მისი ცენტრალური თავსატეხის დამაჯერებელი გახსნით, რომელსაც ცნობილად საშინელი, უკაცრიელი დასასრული აქვს. თუ უკვე არ იცით, როგორ მთავრდება „შვიდი“, მიეცით ფილმს საშუალება, რომ გაგიძღვეთ გაფუჭების გზით მის პირქუშ ფინალურ მომენტებამდე, და მიხვდებით, რატომ გაუძლო ამ პროცედურულმა ფილმმა დროს ისე, როგორც არც ერთმა მისმა თანატოლმა. „ბლერ ვიჩის პროექტი“ (The Blair Witch Project) – შესაძლოა, უფრო სწრაფად აღწეროთ, როგორც „ფაუნდ ფუთიჯ“ (found footage) საშინელებათა ფილმი, სანამ მას „მისტიკურს“ უწოდებთ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ფილმი ბუნდოვანებისა და საიდუმლოების საძირკველზე არ დგას. ეს საკულტო 1999 წლის საშინელება, რომლის რეჟისორებიც არიან დენიელ მირიკი და ედუარდო სანჩესი, მოგვითხრობს სტუდენტების ჯგუფზე, რომლებიც მერილენდის ტყეებში სამოყვარულო დოკუმენტურ ფილმს იღებენ, რათა ბლერ ვიჩის ურბანული ლეგენდის შესახებ სიმართლე გაარკვიონ. ბუნებრივია, ტრიო იმაზე მეტს იღებს, ვიდრე ელოდა. „ბლერ ვიჩის პროექტი“ პოპ-კულტურის ფენომენი გახდა საშინელებათაადმი მისი მიდგომისა და იმის გამო, რომ მისი მისტიკური ელემენტები რეალურ ცხოვრებაშიც შემოიჭრა. იმ დროს, როდესაც ინტერნეტი ჯერ კიდევ განვითარებადი საკომუნიკაციო არხი იყო მსოფლიოს უმეტესი ნაწილისთვის და ასეთ ფილმს შეეძლო საიდუმლოებების შენარჩუნება, „ბლერ ვიჩის პროექტი“ ნამდვილ „სნაფ“ (snuff) დოკუმენტურ ფილმად გაიყიდა, სადაც მთავარი მსახიობებისთვის დაკარგული ადამიანების შესახებ განცხადებებიც კი გაკეთდა და მთელი ყალბი დოკუმენტური ფილმი ბლერ ვიჩზე Sci-Fi Channel-ზე გავიდა ეთერში. თავად ფილმიც თავშეკავებული რჩება, დასასრულით, რომელიც გამაგიჟებელი და იდუმალია. „ბლერ ვიჩის პროექტის“ ტერორი ყოველთვის მისი გაურკვევლობიდან მოდიოდა, და მისი უდიდესი საშინელებების დამალვა მას ისევე დიდებულ მისტიკურ ფილმად აქცევს, როგორც საშინელებათა ჟანრის ნიმუშად. კრისტოფერ ნოლანის „პრესტიჟი“ (The Prestige) – ფილმი, რომელიც მისტიკის ერთ-ერთი ყველაზე უშუალო და მიმზიდველი ფორმის – მაგიური ხრიკების ხელოვნების – გარშემოა აგებული. ფილმის სიუჟეტი იმ გამოცანაზეა ორიენტირებული, თუ როგორ უნდა შეასრულო ისეთი ხრიკები, რომლებიც, როგორც ჩანს, ბუნებისა და ფიზიკის კანონებს ეწინააღმდეგება. ჰიუ ჯეკმენი რობერტ ენჯერის როლში, ხოლო კრისტიან ბეილი ალფრედ ბორდენის როლში თამაშობენ – ორ ჯადოქარს, რომლებიც ერთმანეთის კარიერას პატივისცემითა და ბოროტებით უტევენ... სანამ ბორდენი არ შეასრულებს...