რეალობისა და ფიქციის მიჯნა კინოში: რატომ იქმნება ფსევდო-ბიოგრაფიული ფილმები?

ეს არ ეხება ჯონ ბიშოპს, ანა ვინტურს ან ბილ კლინტონს, მაგრამ... კინოისტორიები პოპ ვარსკვლავებზე, მსახიობებზე, სპორტულ გმირებსა თუ პოლიტიკოსებზე ფაქტებს ამრუდებს, რადგან ისინი ნამდვილი ცნობილი ადამიანების ქმედებებს, ან არასწორ ქმედებებს, ეხმიანებიან. რა დგას მათ ზრდის უკან? ნებისმიერმა კინომოყვარულმა ზეპირად იცის ფრაზა: „ამ ფილმში გამოსახული პერსონაჟები და მოვლენები ფიქტიურია“. ეს კინოს რიტუალური სტანდარტული განცხადებაა. „ნებისმიერი მსგავსება რეალურ ადამიანებთან, ცოცხლებთან თუ გარდაცვლილებთან, ან რეალურ მოვლენებთან არის წმინდად შემთხვევითი და უნებლიე“. თუმცა, ბოლო დროს, კინორეჟისორები ამ პატარა შენიშვნას გამოწვევად მიიჩნევენ. ბოლო პერიოდის რამდენიმე გამოშვებამ საინტერესო შუალედური პოზიცია დაიკავა: არც მთლად ბიოგრაფიაა, არც მთლად ფიქცია, არამედ რაღაც უფრო ბუნდოვანი შუალედური. მაგალითად, „მარტი სუპრიმი“ 1950-იანი წლების მაგიდის ჩოგბურთის ველურ ბარათს, მარტი რეისმანს, მარტი მაუზერად აქცევს, სესხულობს რეისმანის სახელსა და ფორჰენდს, დანარჩენს კი თავიდან წერს. ბრედლი კუპერის „ეს ჩართულია?“ („Is This Thing On?“) სტენდ-აპ კომიკოს ჯონ ბიშოპის ადრეულ კარიერას იკვლევს, მაგრამ მას ნიუ-იორკელ ალექს ნოვაკად ბრენდირებს. ხოლო ამ წლის ბოლოს, „პრინცი“ (The Prince), კამერონ ვან ჰოის რეჟისორობით და დევიდ მამეტის ავტორობით, ჰანტერ ბაიდენის ცხოვრების ასპექტებს პროქსი პარკერ სკოტის მეშვეობით წარმოაჩენს. მაშ, რატომ გაიზარდა „ფსევდო-ბიოგრაფიული ფილმების“ რაოდენობა? ეს იურიდიულ რისკზე და/ან ონლაინ რეაქციაზე თავდაცვითი პასუხია? შესაძლოა, ეს უბრალოდ კრეატიული სტრატეგია იყოს, რომელიც კინორეჟისორებს საშუალებას აძლევს, სიმართლე სიზუსტის ტვირთის გარეშე მოარგონ? თუ ეს რაღაც უფრო ცინიკურია, რეალური ადამიანების კულტურული მნიშვნელობის შესწავლის საშუალება ირონიული დისტანციის შენარჩუნებით? 2023 წელს, ბრიტ მაკადამსმა დაწერა და გადაიღო ფილმი სახელწოდებით „ფერწერა“ (Paint), რომელშიც ოუენ უილსონი ასახიერებს ჯანჯაფილისფერთმიანი, მშვიდი მანერების მქონე მხატვარს, რომელსაც პოპულარული სატელევიზიო შოუ აქვს. ერთი შეხედვით, ეს შეიძლება კულტური ხელოვნების ინსტრუქტორის, ბობ როსის, ბიოგრაფიად მოგვეჩვენოს – მაგრამ ასე არ არის. მაკადამსის მთავარი გმირს კარლ ნარგლი ჰქვია, რომელიც მხოლოდ როსის თმას, ფუნჯებსა და მანერებს იზიარებს. „სიმართლე ისაა“, – ამბობს მაკადამსი, – „რომ ფილმების გადაღება ძალიან რთულია. საჭიროა იპოვოთ სცენარი, ვარსკვლავი და მილიონობით დოლარი სამყაროში, სადაც ბევრი ფილმი ფულს არ გამოიმუშავებს. იმ პერსონაჟზე ან სამყაროზე დაყრდნობა, რომელსაც ხალხი იცნობს, საქმეს ცოტათი ამარტივებს. „პირველადი ფერები“ (Primary Colors) არ არის ბილ კლინტონზე, „ეშმაკს აცვია პრადა“ (The Devil Wears Prada) არ არის ანა ვინტურზე. მაგრამ მათი გამოძახება მაყურებლისთვის თვალის ჩაკვრაა და ხალხს აგრძნობინებს, რომ ისინი ხუმრობაში თავიდანვე არიან ჩართულნი. ლიტერატურულ სამყაროში ასეთი ისტორიებისთვის არსებობს ტერმინი: „რომან-კლუში“ (roman à clef), ანუ „რომანი გასაღებით“, რომელშიც რეალური ისტორიები ფიქციის ფარდის მიღმაა მოთხრობილი. კინემატოგრაფიაში, მაკადამსის თქმით, ეს ნაცნობობის შეგრძნება პროექტს პრეზენტაციისას უპირატესობას ანიჭებს. იურიდიული თვალსაზრისით კი, თუნდაც ერთი შეცვლილი სახელი ან დეტალი, შესაძლებლობების მთელ სამყაროს ხსნის. ავიღოთ 1981 წლის ბროდვეის მიუზიკლი (და 2006 წლის ფილმი) „ოცნების გოგონები“ (Dreamgirls): პერსონაჟები „სუპრიმების“ (The Supremes) გარეშე არ იარსებებდნენ, მაგრამ ერთხელ გამოგონილნი, ისინი შეიძლება ყველგან წაიყვანო და ყველაფერი აკეთო. იგივე ლოგიკა ვრცელდება სტენდ-აპ კომიკოსზე, პინგ-პონგის მოთამაშეზე ან პოლიტიკურ „ველურ ბავშვზე“. „რეალური პიროვნებისგან დაშორება საშუალებას გაძლევთ გამოიკვლიოთ თემები, რომლებიც შესაძლოა არ არსებობდა კონკრეტული ადამიანის ცხოვრებაში“, – ამბობს მაკადამსი. „ან ამ ადამიანის ცხოვრების ის ელემენტები, რაზეც არავის სურს საუბარი. ან, გულწრფელად რომ ვთქვათ, ისეთი რაღაცები, რაც უბრალოდ უფრო საინტერესოა. იმედი გვაქვს, რომ ნებისმიერი დამატებითი – და ზოგჯერ სკანდალური – ელემენტით მოდის ადამიანური მდგომარეობის უფრო ღრმა გაგება, ვიდრე უბრალოდ „ლანძღვა“. მაგრამ ყველა ფილმი განსხვავებულია.“ „რომან-კლუშის“ (films à clef) ბოლო დროს მომრავლებული ფილმების განმავლობაში, ზოგიერთმა ეს ზღვარი კიდევ უფრო გააბუნდოვნეს, მსახიობები, ერთი შეხედვით, საკუთარ თავს თამაშობენ. „ჯეი კელიმ“ წარმოადგინა თითქმის დაუფარავი ჯორჯ კლუნი, რომელიც ნახევრად ფიქციურ სამყაროში მსახიობის რეალური ფილმების მონტაჟს უყურებს. ეს ყველაფერი ძალიან მეტაა. ასევე „მომენტი“ (The Moment), რომელშიც ბრიტანელი მომღერალი-სიმღერების ავტორი ჩარლი XCX საკუთარი თავის გარდაქმნილ ვერსიას თამაშობს. მაგრამ, როგორც „მომენტის“ თანაავტორი ბერტი ბრანდესი განმარტავს, ფილმი შორსაა თავისი სატირისა და პაროდიისგან მორცხვობისგან. „გამიხარდებოდა, თუ ვინმე ამას ნახავდა და იფიქრებდა, რომ ეს ნამდვილი დოკუმენტური ფილმია“, – ამბობს ბრანდესი. „ჩვენ ვურევთ კადრებს სხვადასხვა პლატფორმიდან და ფორმატიდან, ჩვენი კამეოები საკუთარ თავს თამაშობენ, ეს ყველაფერი ამ ძალიან მიზანმიმართულ, ბუნდოვან მსგავსებას ემატება. ეს გამაფრთხილებელი ზღაპარია, მაგრამ არა ზღაპარი. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი დეტალი აშკარად გამოგონილია, ეს ყველაფერი შეიძლება – და ხდება კიდეც.“ „მომენტი“ არსებითად მოკუმენტური ფილმია ჩარლი XCX-ის ახალი ტურისთვის მზადების შესახებ. ხოაკინ ფენიქსმა მსგავსი რამ 2010 წელს სცადა, როდესაც „მე ისევ აქ ვარ“ (I’m Still Here) სავარაუდოდ მსახიობის მცდელობას მიჰყვებოდა, რომ ჰიპ-ჰოპ არტისტი გამხდარიყო, და მხოლოდ მისი გამოსვლის შემდეგ გაირკვა, რომ ის დადგმული იყო. მაგრამ რეალური ადამიანისთვის დიალოგის წერა რთულია, ამბობს ბრანდესი. „მე ბევრი დავწერე აიდანთან [ზამირი, „მომენტის“ თანაავტორი], და მან იცის ჩარლი ისე კარგად, რომ ჩვენ საკმაოდ კარგად ავითვისეთ, თუ როგორ საუბრობს ის. ეს ნამდვილად უფრო რთულია, მაგრამ საბოლოოდ ბრწყინვალეა, რადგან შეგიძლია შენს პერსონაჟს სტრიქონი გაუგზავნო და უთხრა: „შენ ამას იტყოდი...