რეჟისორი მასაო ადაჩი „გაქცევის“, რადიკალური კინოსა და პროგრესული პოლიტიკის შესახებ

რეჟისორი და იაპონიის „წითელი არმიის“ ყოფილი მებრძოლი განიხილავს თავის ახალ ფილმს „გაქცევა“, რომელიც ეხება ანარქისტ გაქცეულ სატოში კირიშიმას, რადიკალური კინოწარმოებისა და პროგრესული პოლიტიკის ფრუსტრაციებს. გასულ თვეს, იმავე დღეს, როდესაც ლონდონის ICA-ში, რადიკალი კინორეჟისორის მასაო ადაჩის სეზონის ფარგლებში, აჩვენეს ფილმი „რევოლუცია+1“ – ტეცუია იამაგამის (იმ ადამიანის) ცხოვრების ფიქციონალიზებული აღწერა, ვინც 2022 წლის ივლისში იაპონიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი შინძო აბე მოკლა – იაპონიის სასამართლომ იამაგამის სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. იქნება ეს პროგრამირება შორსმჭვრეტელობის თუ უბრალო დამთხვევის შედეგი, საზღვრების მოშლა, რომელიც სხვა შემთხვევაში ფილმებს ეკრანის მიღმა და გარე სამყაროსგან მოწყვეტილს დატოვებდა, ადაჩის მთელი ცხოვრებისეული პრაქტიკის დამახასიათებელი ნიშანია. ICA-ს „ფოკუსში“ პოლიტიკური კინოს განყოფილების ფარგლებში, რეტროსპექტივაში ასევე შედიოდა მისი 1969 წლის ფილმი „იგივე სერიული მკვლელი“, რომელმაც რეჟისორს „ლანდშაფტის თეორიის“ პიონერის რეპუტაცია მოუტანა, და მისი უახლესი ფილმის, „გაქცევა“-ს, გაერთიანებულ სამეფოში პრემიერა. მხატვრული ფილმი ეხება სატოში კირიშიმას უჩვეულო შემთხვევას, ანარქისტისა, რომლის ახალგაზრდობის 1970-იანი წლების ფოტოები მთელი იაპონიის პოლიციის განყოფილებებს ამშვენებდა – სანამ ის სამალავიდან გამოვიდოდა სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე, ორი წლის წინ. ეს იყო ის, რაც „უცნაურ ფაქტად რჩებოდა“ 86 წლის კინორეჟისორისთვის. იაპონიაში, საკუთარი სახლიდან, თარჯიმნის მეშვეობით საუბრისას, ადაჩიმ განაცხადა, რომ „ეს ფილმი მისი გარდაცვალების გამოცხადებისთანავე შეიქმნა და მე მინდოდა მის უკან არსებული სიმართლე შემესწავლა“. „ფაქტი, რომელზეც მინდა ყურადღება გავამახვილო, არის ის, რომ კირიშიმას გარშემო არსებობდა გარკვეული იდეა და მითი, გარკვეული სახე ხალხის გონებაში იყო ჩაბეჭდილი. არსებობდა კონტრასტი კირიშიმას, როგორც გაქცეულის ამ სახეს… და მის მომღიმარ სახეს შორის.“ კინემატოგრაფიული მედიუმის გამოყენებით კირიშიმას გამოსახულებამდე – წარსულის სპექტაკლამდე – დაყვანის ინვერსიისთვის, „გაქცევა“ ცდილობდა პასუხის გაცემას „კითხვაზე, თუ რატომ გადაწყვიტა კირიშიმამ თავისი ვინაობის გამხელა… [მაგრამ] ყოველგვარი მკაფიო პასუხის გარეშე“. ადაჩის ადრეული ბიოგრაფიის მოკლე მიმოხილვა იმაზე მიუთითებს, რომ მისი ინტერესი კირიშიმას ცხოვრების მიმართ ძნელად თუ არის შემთხვევითი: ის იყო პოლიტიკურად აქტიური სტუდენტი, რომელმაც მოგვიანებით გამოცდილება შეიძინა სუბვერსიულ „ვარდისფერი ფილმის“ ჟანრში, სანამ დაეხმარებოდა პროპაგანდისტული კინოჟურნალის წარმოებაში პალესტინელი მარქსისტი პარტიზანებისთვის, შემდეგ კი 1974 წელს იაპონიიდან ლიბანში გაემგზავრა იმავე მებრძოლებთან შესაერთებლად. ეს, თუმცა, ინტერესია, რომელიც იაპონიის ომამდელი და ომისშემდგომი ისტორიის უფრო ფართო გადაფასებას ასახავს. ადაჩი დაიბადა 1939 წელს, და მისი ახალგაზრდობის იაპონია ძალადობრივი და ტრანსფორმაციული რღვევის მორევში იმყოფებოდა. მეორე მსოფლიო ომში დამარცხებამ გზა გაუხსნა აშშ-ის სამხედრო ოკუპაციას და პოლიტიკურ მოწესრიგებას, რომელმაც რეაბილიტაცია მოახდინა სავარაუდო ომის დამნაშავეების, როგორებიც იყვნენ ნობუსუკე კიში – როგორც ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის (LDP) ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ისე მემარჯვენე დინასტიის წარმომადგენელი, რომელშიც მოგვიანებით მისი შვილიშვილი, აბეც შევიდოდა. ეს იყო კიშის პრემიერ-მინისტრობის პერიოდში, 1950-იანი წლების ბოლოს, როდესაც ადაჩი ჩაირიცხა ნიჰონის უნივერსიტეტში და გახდა მისი კინოშესწავლის კლუბის წევრი, ერთ-ერთი იმ მრავალ კოლექტივთაგან, რომელიც მაშინ ცდილობდა ავანგარდული თეორიის ცელულოიდური ფორმით წარმოჩენას. იდეები, რომლებიც კინოწარმოების პროცესში როლების იერარქიის მოხსნით და კომერციალიზმის სუბვერსიით დაიწყო, მალევე ქუჩებში გადმოინაცვლებდა. როდესაც მილიონობით ადამიანი შეუერთდა ანპოს დემონსტრაციებს აშშ-იაპონიის უსაფრთხოების ხელშეკრულების განახლების წინააღმდეგ 1960 წელს, კლუბის სტუდენტები როგორც დოკუმენტირებდნენ, ისე მონაწილეობდნენ ხანგრძლივ საპროტესტო აქციებში, რომლებიც ცნობილი გახდა როგორც ანპოს ბრძოლა. გო ჰირასავამ, კინომკვლევარმა და იმ დროინდელი მხატვრული მოძრაობების შესახებ ცოტა ხნის წინ გამოცემული წიგნის თანაავტორმა, განაცხადა: „ავანგარდული კინო ღრმად იყო გადაჯაჭვული არა მხოლოდ კინემატოგრაფიულ და ესთეტიკურ ექსპერიმენტებთან, არამედ ანპოს ბრძოლასა და პოლიტიკურ აზროვნებასთან“. კიში იძულებული გახდა გადამდგარიყო, მაგრამ მანამდე მაინც გაიტანა ხელშეკრულების განახლება და იმედგაცრუების განცდა გაუჩინა მათ, ვინც თავიანთ იმედებს სახალხო ზეწოლის პოტენციალზე ამყარებდა. დაახლოებით ექვსი თვის განმავლობაში ყოველდღიურად ბრძოლაში მონაწილეობის შემდეგ, ადაჩი „შოკირებული, გაბრაზებული იყო ყალბი დემოკრატიული სისტემის ბოროტებებზე და დამარცხების გრძნობით გატანჯული“, რის შედეგადაც ინტროსპექციის წერტილამდე მივიდა. „მე ასევე მწვავედ ვიგრძენი ჩემს მიერ შექმნილი დამოუკიდებლად წარმოებული ფილმების უძლურება და არც კი გამოვრიცხავდი ჩემს მშობლიურ ქალაქში დაბრუნებას, რათა თავიდან დამეწყო ფერმერობით.“ ანპოს ბრძოლა გარდამტეხი მომენტი იყო უშუალო ომისშემდგომი თაობისთვის, რომელმაც „რევოლუციის მოხდენა სცადა“, მაგრამ რეპრესიების, კოოპტაციისა და იაპონიის სახელმწიფოს სიმტკიცის პირისპირ აღმოჩნდა. „იაპონია მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ტრანსფორმაციას განიცდიდა“, – თქვა ადაჩიმ, – „და პოლიციის გაძლიერებული ძალაუფლების გამო, სტუდენტ აქტივისტებად ჩართული ადამიანების უმეტესობა ან დააკავეს, ან იძულებული გახდნენ შეეწყვიტათ თავიანთი საქმიანობა. ისინი ცდილობდნენ შეეცვალათ მთელი საზოგადოება და დროებით ხელმძღვანელობდნენ მასობრივ პოლიტიკურ მოძრაობას“. მან ნაგიზა ოშიმას 1960 წლის ფილმს „ღამე და ნისლი იაპონიაში“ მიაწერა ის, თუ როგორ „ფუნქციონირებდა