რეჟისორული დებიუტი: შედევრები პირველივე მცდელობიდან

რეჟისორების უმეტესობა თავიდანვე არ გამოირჩევა გამორჩეული ნამუშევრებით. როგორც წესი, ერთ ან ორ ფილმს მაინც სჭირდებათ, სანამ კინორეჟისორი საკუთარ სტილს იპოვის და „ოსტატის“ სტატუსს მოიპოვებს. მაგალითად, ალფრედ ჰიჩკოკი. ის ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდესი რეჟისორი გახდა, მაგრამ მისი ადრეული უხმო ფილმები მის საყვარელ ნამუშევრებში იშვიათად მოიხსენიება. თუმცა, დროდადრო, ელვა პირველივე მცდელობაზე დაატყდება თავს. რეჟისორი, რომელიც პირველად დგება კამერის მიღმა, ქმნის არა უბრალოდ იმედისმომცემ დებიუტს, არამედ სრულფასოვან შედევრს; ფილმს, რომელიც იმდენად დახვეწილი და ინოვაციურია, რომ დღემდე ყველა დროის უდიდეს ნამუშევრებს შორის რჩება. მაშ, ვის ეკუთვნის ყველა დროის საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი რეჟისორული დებიუტი? ვსაუბრობ ფილმებზე, რომლებიც არამარტო შთამბეჭდავი იყო დამწყები რეჟისორისთვის, არამედ ნამდვილად სეისმური მოვლენა გახდა კინოსამყაროში. ორსონ უელსის „მოქალაქე კეინი“ (Citizen Kane)? დევიდ ლინჩის „საშლელი თავი“ (Eraserhead)? კვენტინ ტარანტინოს „ცოფიანი ძაღლები“ (Reservoir Dogs)? ჯორდან პილის „გადი გარეთ“ (Get Out)? ეს ღრმად სუბიექტური დებატებია, რადგან ყველას საკუთარი სია ექნება, მაგრამ წარმოგიდგენთ ჩემს რამდენიმე ფავორიტს ყველა დროის ყველაზე განსაცვიფრებელი პირველი ფილმებიდან. მკაცრი კერძო დეტექტივი მოტყუების სახიფათო ქსელში აღმოჩნდება, როდესაც იდუმალი ქალი მას ფასდაუდებელი, ძვირფასი ქვებით მოჭედილი ქანდაკების მოსაძებნად დაიქირავებს. კამერის მიღმა პირველად ყოფნისას, ჯონ ჰიუსტონმა არა მხოლოდ მყარი კრიმინალური თრილერი გადაიღო; მან მაყურებელს ყველა დროის ერთ-ერთი გამორჩეული ნუარის ჟანრის ფილმი შესთავაზა – სტანდარტი, რომლითაც მრავალი სხვა შეფასდებოდა. „მალტური შევარდენი“ (The Maltese Falcon) სავსეა მახვილი დიალოგებით, მორალური ორაზროვნებითა და ჩრდილებით გაჟღენთილი კინემატოგრაფიით, რომელიც ჰამფრი ბოგარტის ვარსკვლავური შესრულებით – მკაცრი კერძო დეტექტივი სემ სპეიდის როლში – არის გამყარებული. ეს უბადლო ფილმია და ჰიუსტონის მიერ გადაღებული მრავალი შესანიშნავი ნამუშევრიდან პირველი იყო, მათ შორის „სიერა მადრეს საგანძური“ (The Treasure of the Sierra Madre), „ქი ლარგო“ (Key Largo), „აფრიკული დედოფალი“ (The African Queen), „მობი დიკი“ (Moby Dick) და სხვა. ბოროტი მქადაგებელი ორ ბავშვს დაეძებს დეპრესიის ეპოქის ამერიკაში, მოპარული ფულის საძებნელად, რომელიც მათმა სიკვდილით დასჯილმა მამამ დამალა. ეს ფილმი გარკვეულწილად გამონაკლისია, რადგან ჩარლზ ლოტონის ერთადერთი რეჟისორული ნამუშევარია. 1955 წელს გამოსვლისას კრიტიკოსებმა არ იცოდნენ, როგორ შეეფასებინათ იგი, მაყურებლები თავს არიდებდნენ და ფილმი ჩავარდა სალაროებში. ლოტონმა (რომელიც უკვე საშუალო ასაკის, ოსკაროსანი მსახიობი იყო) მარცხი გულთან ახლოს მიიტანა და ამ გამოცდილებამ ფაქტობრივად დაასრულა მისი სარეჟისორო კარიერა, სანამ ის რეალურად დაიწყებოდა. ლოტონს განზრახული ჰქონდა „მონადირის ღამის“ (The Night of the Hunter) შემდეგ ნორმან მეილერის „შიშველი და მკვდარი“ (The Naked and the Dead) ადაპტაცია გადაეღო, მაგრამ ის შეცვალეს მას შემდეგ, რაც სტუდიამ მისი დებიუტი ჩავარდნილად მიიჩნია. „მონადირის ღამემ“ მე განმაცვიფრა, როდესაც პირველად ვნახე. ეს ფილმი არაფერს ჰგავს იმ პერიოდიდან. ის გრიმის ზღაპარს მოგაგონებთ, გერმანული ექსპრესიონიზმის ფილტრში გატარებულს, სადაც რობერტ მიტჩემის მკვლელი მქადაგებელი თავად ეშმაკივით დაცურავს. ეს მისი ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი – და საუკეთესო – შესრულებაა. მკვეთრი შავ-თეთრი გამოსახულება, გაზვიადებული ჩრდილები და სიზმარში ნანახი მდინარის სცენა ათწლეულებით უსწრებს თავის დროს. სამწუხაროდ, ლოტონი არ მოესწრო ფილმის წარმატებას, მაგრამ მისი გავლენა უდავოა, მან შთააგონა ისეთი რეჟისორები, როგორებიც არიან სპაიკ ლი, მარტინ სკორსეზე, კოენები, გილერმო დელ ტორო და სხვები. ბანკირი, რომელიც მკვლელობისთვის უსამართლოდ არის დაპატიმრებული, გისოსებს მიღმა უცნაურ მეგობრობას აბამს, მშვიდად გეგმავს იმედისა და თავისუფლებისკენ მიმავალ გზას. სტივენ კინგის ნოველის მიხედვით გადაღებული „შეშენკის გამოსყიდვა“ (The Shawshank Redemption) მარადიული კლასიკაა, რომელშიც დიდებული ამბის თხრობა ტიმ რობინსისა და მორგან ფრიმანის შესრულებით არის გამყარებული მათი შესაძლებლობების პიკზე. ბევრი დამწყები რეჟისორი სტილისტურ ხრიკებს მიმართავს, მაგრამ დარაბონტმა ღრმად ჩაუღრმავდა პერსონაჟებსა და თემას, შექმნა საპატიმრო დრამა, რომელსაც ჩემს პირად ფავორიტად მივიჩნევ. დებიუტებს შორის, ეს ემოციური თხრობის უპირატესობის დასტურია სანახაობაზე, და სალაროებში საწყისი იმედგაცრუება ამ ისტორიას კიდევ უფრო ტკბილს ხდის, რადგან ის ყველა დროის ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ ფილმად იქცა. დარაბონტმა არ გადაიღო იმდენი ფილმი, რამდენიც მსურდა, მაგრამ მან მოგვცა „მწვანე მილი“ (The Green Mile), „მეგობარი“ (The Majestic) და „ნისლი“ (The Mist). როდესაც არამიწიერი ლტოლვილები სამხრეთ აფრიკის ღარიბ უბანში არიან ჩაკეტილნი, ბიუროკრატი, რომელიც მათ გადასახლებას აკონტროლებს, შეთქმულებაში ერევა, რაც სამუდამოდ ცვლის მას. „რაიონი 9“ (District 9) მოულოდნელად გამოჩნდა. გადაღებული უხეში, დოკუმენტური ესთეტიკით და იოჰანესბურგის სოციალურ-პოლიტიკურ ფონზე, ფილმმა გააერთიანა მძიმე სამეცნიერო ფანტასტიკური სანახაობა ქსენოფობიისა და სეგრეგაციის შესახებ მძაფრ ალეგორიასთან. ვიზუალური ეფექტები ნოვატორული იყო, უნაკლოდ აერთიანებდა „კრევეტებს“ უხეშ, ხელის კამერით გადაღებულ სამყაროში, რაც დაგავიწყებდათ მის მოკრძალებულ ბიუჯეტს. დებიუტისთვის ამბიცია გასაოცარია. ბლომკამპი გადადის სატირიდან სხეულის საშინელებაზე სრულფასოვან მექანიკურ ომზე, თან შარლტო კოპლის გაგვაცნობს უშიშარი, ფიზიკურად მომთხოვნი მთავარი როლით. ფანები ჯერ კიდევ ელოდებიან „რაიონ 10-ს“, მაგრამ არ ვარ დარწმუნებული, რომ ფილმს ნამდვილად სჭირდება გაგრძელება. დანაშაულით შეპყრობილი ორი დაქირავებული მკვლელი ბელგიის ულამაზეს ქალაქ ბრიუგეში იმალება და მათი არასტაბილური უფროსის ბრძანებებს ელოდება. მარტინ მაკდონაჰი უკვე აღიარებული პიესების ავტორი იყო...