როჯერ ებერტის რჩეული: რობერტ მიტჩამი – კინოს სული, რომელმაც დრო გაუსწრო

მიუხედავად იმისა, რომ როჯერ ებერტი თითქმის 13 წლის წინ გარდაიცვალა, მისი კინო-სიბრძნე და დახვეწილი გემოვნება ფილმების მიმართ დღემდე აგრძელებს ახალი თაობების კინომოყვარარულების განათლებას და ინფორმირებას მთელ მსოფლიოში. 2013 წლის აპრილში ცნობილი კინოკრიტიკოსის გარდაცვალებამდე ოთხი თვით ადრე, ებერტმა გამოაქვეყნა სტატია, რომელიც ეხებოდა რობერტ მიტჩამისა და ჯეიმს სტიუარტის თანმიმდევრულ გარდაცვალებას 1997 წლის ივლისში. იძულებული იყო შეედარებინა ვერცხლის ეკრანის ეს ორი ტიტანი, ებერტმა განაცხადა, რომ მიტჩამი იყო მისი ყველა დროის ფავორიტი ჰოლივუდელი კინოვარსკვლავი. ისეთ საკულტო კლასიკურ ფილმებში მონაწილეობით, როგორებიცაა „წარსულის ჩრდილები“ (Out of the Past), „მონადირის ღამე“ (Night of the Hunter), „შიშის კონცხი“ (Cape Fear), „უგრძესი დღე“ (The Longest Day), „ედი კოილის მეგობრები“ (The Friends of Eddy Coyle), „იაკუძა“ (The Yakuza) და სხვა, ებერტი ყველაზე მეტად გაოცებული იყო მიტჩამის ზედმეტად ბუნებრივი უნარით, განესახიერებინა ადამიანური ბუნების სიმსუბუქე და სიბნელე როლიდან როლში – თვისება, რომელიც 21-ე საუკუნეში აღარ არსებობს. მიტჩამთან სულ მცირე სამჯერ ინტერვიუს შემდეგ, ებერტი დარწმუნებული იყო, რომ მიტჩამი მას ისე აღაფრთოვანებდა, როგორც არცერთი სხვა მსახიობი თავისი 50-წლიანი კარიერის განმავლობაში. კინოკარიერა 1942 წელს დაიწყო და რობერტ მიტჩამი ცნობილი გახდა ფილმ ნუარის ჟანრის რამდენიმე ნამუშევარში ანტიგმირების განსახიერებით, რომლებიც ხშირად გმირსა და ბოროტმოქმედს შორის მერყეობდნენ. 1945 წელს მიტჩამმა თავისი კარიერის ერთადერთი ოსკარის ნომინაცია მიიღო ფილმისთვის „ჯი.აი. ჯოს ამბავი“ (The Story of G.I. Joe), რომელშიც მან ტრავმირებული ჯარისკაცი განასახიერა, რომელიც ცეცხლის ქვეშ მტკიცედ იდგა. თავისი ლაკონური, მშვიდი მანერით, რომელიც ხშირად გულგრილობას გამოხატავდა, მიტჩამის სამსახიობო სტილი თავის დროზე ბევრად უსწრებდა. კამერის წინ მისი უშუალო ბუნებრივი ყოფნისა და კომფორტის გამო, ბევრი მას ცუდ მსახიობად მიიჩნევდა. თუმცა, წლების განმავლობაში, იგივე ხალხმა გააცნობიერა, რომ მარლონ ბრანდოს მსგავსად, მიტჩამი გზას უხსნიდა შესრულების უფრო რეალისტურ სტილს, რასაც მრავალი მოგვიანებით დააფასებდა, თუ არ მიბაძავდა. ის არც ისე ბევრს თამაშობდა, რამდენადაც უბრალოდ არსებობდა – ზენის მსგავსი თვისება, რისკენაც მსახიობების უმეტესობა დღემდე ისწრაფვის. 1947 წელს მიტჩამმა ითამაშა დღემდე ყველაზე აღიარებულ ორ ფილმ ნუარში: „ჯვარედინი ცეცხლი“ (Crossfire) და „წარსულის ჩრდილები“ (Out of the Past). ამ უკანასკნელში მიტჩამმა სრულყოფილად განასახიერა იდუმალი კერძო დეტექტივი ბუნდოვანი წარსულით, რითაც მსახიობის პერსონა დაამკვიდრა, როგორც მაგარი, იდუმალი, ქარიზმატული, აუხსნელად მიმზიდველი კურიოზი, რომელიც ვერცხლის ეკრანს სხვას არაფერს ჰგავდა. თავისი იკონოკლასტური, ბოჰემური ბუნების დასამტკიცებლად, მიტჩამი 1948 წელს მარიხუანის ფლობისთვის დააკავეს, ბევრად ადრე, ვიდრე ეს ნივთიერება ფართოდ ცნობილი, მით უმეტეს პოპულარული გახდებოდა. ციხეში 50 დღის გატარების შემდეგ, მიტჩამმა განაახლა სამსახიობო კარიერა და ითამაშა თავისი ჟანრის ყველა დროის საუკეთესო ფილმებში. საერთო ჯამში, მიტჩამმა 132 სამსახიობო კრედიტი მოაგროვა 1997 წლის 1 ივლისს გარდაცვალებამდე. მიტჩამის გარდაცვალებიდან ერთი დღის შემდეგ, კიდევ უფრო ცნობილი კინოვარსკვლავი ჯეიმს სტიუარტიც გარდაიცვალა. როდესაც ჰკითხეს, რომელი მსახიობი მოსწონდა უფრო მეტად, ებერტმა უარი თქვა პასუხზე და წლების შემდეგ დაასკვნა, რომ სამყარომ „ლეგენდარული ძველი კინოვარსკვლავი“ დაკარგა მიტჩამის სახით და „ეროვნული საგანძური“ სტიუარტის სახით. მიუხედავად იმისა, რომ სტიუარტი შესაძლოა უფრო ცნობილი იყო ისეთ ხანგრძლივ ფილმებში მონაწილეობით, როგორიცაა „ეს მშვენიერი ცხოვრება“ (It's a Wonderful Life), ებერტმა განაგრძო იმ თვისებების ახსნა, რაც მას ასე ძალიან უყვარდა მიტჩამში. მას ფილმ ნუარის სულს უწოდებდა, ებერტმა დაწერა: „თავისი ღრმა, ლაკონური ხმით, გრძელი სახით და იმ ცნობილი დაღლილი თვალებით, ის ისეთი ტიპის მამაკაცი იყო, რომელსაც წარმოიდგენდით სალონში დახურვის წინ, რომელიც ელოდება, რომ ვინმე შემოვა კარში და გულს გაუტეხავს.“ მიტჩამის მაგნიტური ფიზიკური თვისებების მიღმა, ებერტმა გამოხატა მიტჩამის ხელშეუხებელი უნარი, რომელსაც შეეძლო „სიბნელისა და სინათლის“ განხორციელება ნებისმიერ პერსონაჟში ფილმიდან ფილმში, დაამატა: „ის ეკრანზე სრულიად განსხვავებულ პერსონაჟს განასახიერებდა: უფრო მკაცრს, უფრო ბრძენს, უფრო ბნელს. არ აქვს მნიშვნელობა, რამდენი წლის იყავით, მიტჩამი ყოველთვის თქვენზე უფროსი ჩანდა, ისევე როგორც სტიუარტი ყოველთვის ბიჭური ჩანდა. სტიუარტი ეწეოდა როლებში, და თქვენ გრძნობდით, რომ ეს იმიტომ იყო, რომ პერსონაჟი ეწეოდა. მიტჩამი ეწეოდა, და ეს იმიტომ იყო, რომ მას ეს სჭირდებოდა. და როდესაც ის ფილმში სვამდა, ისე იღებდა ჭიქას, რომ გცოდნოდათ, არ ითვლიდა.“ როდესაც ვიხსენებთ მიტჩამის უშუალო ოსტატობას სიბნელისა და სინათლის ერთდროულად განხორციელებაში, მაშინვე გვახსენდება მისი შესრულება ფილმში „მონადირის ღამე“ (The Night of the Hunter) ჰარი პაუელის როლში – ბოროტი მქადაგებელი, რომელიც ქვრივსა და მის ორ შვილს მამის მიერ დატოვებული მოპარული ნადავლის გამო აწამებს. ერთი ხელის თითების მუხლებზე ამოსვირინგებული „სიყვარულით“ (Love) და მეორეზე „სიძულვილით“ (Hate), პაუელის მებრძოლი სინათლე და სიბნელე განასახიერებს მიტჩამის ეკრანულ აურას. ებერტი აგრძელებს: „რობერტ მიტჩამი ჩემი საყვარელი კინოვარსკვლავი იყო, რადგან ის ჩემთვის წარმოადგენდა კინოს მიუწვდომელ საიდუმლოს. მან იცოდა შინაგანი ისტორია. მიტჩამი იყო ფილმ ნუარის სული. და ფილმ ნუარი არის სამი უნიკალურად ამერიკული კინოჟანრიდან ერთ-ერთი (დანარჩენებია ვესტერნები და მიუზიკლები). ის, თუ როგორ ეცვა ფედორა, როგორ ეკიდა სიგარეტი ტუჩზე, როგორ იქცეოდა ჩხუბში, იყო მამაკაცური, მკაცრი და ცინიკური. ასეთი პერსონაჟის მოდელი იყო ბოგარტი, მაგრამ მიტჩამმა ის დახვეწა და თანამედროვე გახადა.“ მართლაც, მაშინაც კი, როდესაც ის უკვე გასული იყო თავისი შესრულების პიკიდან, მიტჩამმა თანამედროვე დეტექტიური როლები შეასრულა ისეთ ფილმებში, როგორებიცაა „იაკუძა“ (The Yakuza), „მშვიდობით, ჩემო ლამაზო“ (Farewell, My Lovely) და „დიდი ძილი“ (The Big Sleep), თითოეული მათგანი...