როჯერ ებერტის წყევლა: როგორ სძულდა კინოკრიტიკოსს მაიკლ ბეის „არმაგედონი“

1998 წელს ბრიუს უილისმა და მორგან ფრიმენმა ორი ცალკეული ასტეროიდისგან გადაგვარჩინეს. იმავე წელს „ღრმა ზემოქმედების“ და „არმაგედონის“ გამოსვლამ დაპირისპირებული ბლოკბასტერები ერთმანეთს დაუპირისპირა – ერთ-ერთი იმ უცნაური მომენტიდან, როცა ერთი და იგივე თემატიკის ორი ფილმი ერთდროულად გამოდის. როჯერ ებერტი არც ერთის მოყვარული არ ყოფილა, მაგრამ „არმაგედონი“ განსაკუთრებით სძულდა. კრიტიკოსმა მაიკლ ბეის ბლოკბასტერის წინააღმდეგ თავისი ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე რეცენზია გამოაქვეყნა, სადაც ამტკიცებდა, რომ „არმაგედონის“ ფონზე „ღრმა ზემოქმედება“ ისე გამოიყურებოდა, თითქოს ის ამერიკის კინოინსტიტუტის სიაში უნდა შესულიყო. „არმაგედონი“ სასაცილო ფილმია, რომელმაც იცის, რომ სასაცილოა. მიუხედავად ამისა, კრიტიკოსებმა ის ვერ მიიღეს. ფილმმა არაერთი „ოქროს ჟოლოს“ ნომინაცია დაიმსახურა (თუმცა „რაზის“ სამუდამოდ გადადგომის დრო დიდი ხანია დადგა), რეცენზენტები უბრალოდ ვერ ეგუებოდნენ მის მონტაჟის სტილს და აკრიტიკებდნენ ბეის იმისთვის, რომ შექმნა სანახაობრივი, მაგრამ ინტელექტუალურად ისეთივე ცარიელი ფილმი, როგორც თავად კოსმოსი. თუმცა, წლების განმავლობაში, „არმაგედონის“ მრავალი დამცველი გამოჩნდა და არ შეიძლება უგულებელვყოთ ის ფაქტი, რომ ის სალაროებში წარმატებული იყო, 140 მილიონი დოლარის ბიუჯეტით 553.7 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა. მიუხედავად ამისა, ის კვლავ რჩება როჯერ ებერტის ყველაზე საძულველი ფილმების სიაში, კრიტიკოსმა „არმაგედონს“ მხოლოდ ერთი ვარსკვლავი მიანიჭა და აღწერა, როგორც „პირველი 150-წუთიანი ტრეილერი“. მაგრამ ებერტის აღშფოთება მხოლოდ მონტაჟით არ შემოიფარგლებოდა. მან მაიკლ ბეის ფილმი გაანადგურა ყველაფრის გამო – დაწყებული მისი არაორიგინალური იდეებიდან, დამთავრებული რეალიზმის ნაკლებობით. „არმაგედონი“ 1998 წლის ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო და რჩება 90-იანი წლების ჰოლივუდის კვინტესენციურ ბლოკბასტერად. ეს არის ისეთი ფილმი, რომელსაც „სიმფსონები“ სიხარულით გააპაროდიებდნენ — უაპელაციოდ ბომბასტური სანახაობა, რომელსაც დიდი აზრი არ აქვს, მაგრამ ძალიან სახალისოა, თუ სწორი მოლოდინებით უყურებთ. როჯერ ებერტს, აშკარად, ეს მოლოდინები არ ჰქონდა. ან იქნებ მან მაიკლ ბეის ფართოეკრანიანი ოინები იმაზე უარესი აღმოაჩინა, ვიდრე ელოდა. თუ ჯერ კიდევ არ გინახავთ ეს გასაოცრად საკამათო ფილმი, მასში ბრიუს უილისი ნავთობის მბურღავის როლს ასრულებს, რომელსაც NASA იწვევს კოსმოსში გასაფრენად და ტეხასის ზომის ასტეროიდის ცენტრში ბომბის დასადებად. ეს ასტეროიდი დედამიწისკენ მოფრინავს და უილისის ჰარი სტემპერი და მისი გუნდი ერთადერთი ადამიანები არიან, ვისაც გააჩნიათ საკმარისი ცოდნა, ერ... ბურღვის შესახებ, რათა შეაჩერონ ის. ეს, ძირითადად, სიუჟეტის წინაპირობაა და ის ქმნის ერთ ძალიან შთამბეჭდავ ფართოეკრანიან კატასტროფის ფილმს. რაც შეეხება ებერტს, „არმაგედონი“ მისთვის ნამდვილად სამყაროს დასასრულის ნიშანი იყო. „„არმაგედონი“ ისეა მონტაჟირებული, როგორც მისივე საუკეთესო მომენტების კრებული“, – წერდა კრიტიკოსი თავის რეცენზიაში. „აიღეთ შემთხვევით ნებისმიერი 30 წამი და მიიღებთ სატელევიზიო რეკლამას. ფილმი თავდასხმაა თვალებზე, ყურებზე, ტვინზე, საღ აზრზე და გართობის ადამიანურ სურვილზე.“ ეს თითქმის ისეთივე მკაცრი იყო, როგორც ებერტის ნებისმიერი კრიტიკა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მან ოსკაროსანი ომის ფილმი დატოვა. მიუხედავად ამისა, ფილმმა მაინც ერთი ვარსკვლავი მიიღო. ებერტი ცნობილი იყო იმით, რომ უბრალოდ უგულებელყოფდა ვარსკვლავების სისტემას ფილმებისთვის, რომლებიც ნამდვილად სძულდა, და მხოლოდ „ცერა თითს დაბლა“ უჩვენებდა ჭეშმარიტად საზიზღარ ნამუშევრებს. რატომღაც, მან ეს „არმაგედონის“ შემთხვევაში არ გააკეთა, რაც გასაკვირია, რადგან მას ნამდვილად, ძალიან სძულდა ეს ფილმი. თავის „არმაგედონის“ რეცენზიაში როჯერ ებერტმა მაიკლ ბეი არამარტო მონტაჟის სტილის გამო გააკრიტიკა. მან ასევე ეჭვქვეშ დააყენა ფილმის მთელი წინაპირობის ლოგიკა. „კარგი, ვთქვათ, თქვენ მოახერხეთ ტეხასის ზომის ასტეროიდის აფეთქება“, – წერდა ის. „რა მოხდება, თუ დალასის ზომის ნაჭერი დარჩება?“ სწორედ აქ არის პრობლემა. ებერტი აშკარად ცდილობდა ამ ფილმისთვის ლოგიკის გამოყენებას, მაშინ როცა ბეი ყველაფრით იყო დაკავებული, გარდა ლოგიკისა. როგორც რეჟისორმა „ნიუ-იორკ თაიმსთან“ განაცხადა: „„არმაგედონი“ 15 წლის მოზარდისთვის სრული ფანტაზიას ჰგავს. სასაცილოა, როდესაც კრიტიკოსები ცდილობდნენ „არმაგედონის“ განხილვას. ანუ, დამშვიდდით, ეს „პოპკორნის ფილმია“. ის სერიოზულად არ უნდა მიიღოთ. ეს ფანტაზიის სამყაროა.“ ეს იყო ფანტაზიის სამყარო, რომელშიც ებერტს ყოფნა არ სურდა. კრიტიკოსმა განაგრძო ფილმში „თაროდან აღებული“ პერსონაჟებისა და კონცეფციების დაგმობა, ამტკიცებდა, რომ „თითქმის არ იყო ორიგინალური იდეა“ ნაჩვენები. მას ასევე სძულდა დიალოგი, წერდა: „„აფეთქდება!“ იმდენჯერ არის გამოყენებული, მაინტერესებს, ყოველმა მწერალმა ერთხელ მაინც გამოიყენა თუ არა, შემდეგ კი კმაყოფილი ღიმილით მიეყრდნო თავის ტექსტურ პროცესორს, ერთი დღის სამუშაო შესრულებული.“ ებერტი „არმაგედონით“ იმდენად შეწუხებული იყო, რომ მან საათიანი ბომბის ტროპსაც კი შეუტია, კითხულობდა, ნამდვილად ამატებდნენ თუ არა ბომბის დიზაინერები წითელ ციფრულ ეკრანებს თავიანთ ქმნილებებს „დაინტერესებული მაყურებლების მოხერხებულობისთვის, რომლებიც შემთხვევით ბომბის გვერდით დგანან.“ რა თქმა უნდა, ეს სასაცილოა, მაგრამ ეს ჰოლივუდის უხარისხო ბლოკბასტერების ფართოდ მიღებული ტროპია და აქ არანაკლებ შეურაცხმყოფელი იყო, ვიდრე ნებისმიერ მსგავს ფილმში. მიუხედავად ამისა, ებერტის მუდმივი ეჭვქვეშ დაყენება ფილმის ლოგიკისა, ერთგვარად უკუღმართი აღმოჩნდა, როდესაც 2021 წელს გავიგეთ, რომ „არმაგედონის“ სიუჟეტი მეცნიერულად რეალურად შესაძლებელია.