„რუსული ზამთარი“: დოკუმენტური ფილმი რუს ემიგრანტებზე ომის ფონზე

რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ გამეფებულ ქაოსსა და ნგრევაში, სურათის ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი ხშირად უყურადღებოდ რჩება: დაახლოებით 900 000 გადასახლებული, რომელთაც რუსეთი ციხის თავიდან ასაცილებლად ან ომში გაწვევისგან თავის დასაღწევად დატოვეს, ომში, რომელმაც ასობით ათასი მსხვერპლი გამოიწვია. მათი ისტორიების ნაწილს პატრიკ ჩიას დოკუმენტური ფილმი „რუსული ზამთარი“ („Un Hiver Russe“) იკვლევს, რომლის მსოფლიო პრემიერა 17 თებერვალს ბერლინის კინოფესტივალის „პანორამა“ სექციაში შედგება. ფილმი რიჩარდ ლინკლეიტერის გამოგონილი ტრილოგიის „Before“ სტილშია გადაწყვეტილი, სადაც მოთხრობილია ორი მეგობარი მხატვრის, მარგარიტასა და იურის ამბავი, რომლებიც პარიზში დახეტიალობენ და განიხილავენ საკუთარ მდგომარეობას და იმ ეგზისტენციალურ კითხვებს, რასაც ის აჩენს. „როდესაც 2022 წლის სექტემბერში ახალ ამბებს ვუყურებდი, იყო კადრები, თუ როგორ კვეთდნენ ახალგაზრდები საქართველოს საზღვარს, ფეხით, ველოსიპედით, მანქანით გაქცეულები“, — იხსენებს ფრანგი მწერალი-რეჟისორი ჩია. „მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჩემთვის წარმოუდგენელ სიტუაციას განიცდიდნენ, მათი სახეები თითქოს ღრმად საუბრობდნენ ჩვენს სამყაროზე, მის მყიფეობაზე, ძალადობასა და მის მიზეზებზე.“ ომის შესახებ ცნობების უმეტესობა ფოკუსირებულია უკრაინის ნგრევაზე და მშვიდობიანი მოქალაქეებისა და ჯარისკაცების დაღუპვაზე ბრძოლის ორივე მხარეს. თუმცა, ამ ფილმის უფრო პირადი ფოკუსი უფრო დიდ საკითხს იკვლევს. „უკრაინაში ომის დაწყებიდან 2014 წელს, ან შესაძლოა 2022 წლის შეჭრიდან, ჩვენ გვქონდა განცდა, რომ სიმშვიდის მსგავსება, რომელშიც ჩვენს დასავლურ ცხოვრებას ვატარებთ, ნებისმიერ მომენტში შეიძლება ხელიდან გამოგვცურდეს“, — ამბობს ჩია. „ზოგიერთს შეიძლება აინტერესებდეს, რატომ არ გადავიღე უკრაინაში, სადაც ადამიანები აშკარად უფრო მეტად და უფრო ძალადობრივად იტანჯებიან. იქ მეგობრები მყავს და 2024 წლის აპრილში ფესტივალზე კიევში ვიყავი, სადაც უკრაინელ კინორეჟისორებს შევხვდი. მივხვდი, რომ მათი საქმეა თავიანთი ისტორიის მოყოლა.“ ამიტომ, ჩიამ გადაწყვიტა მოეპოვებინა რუსების პერსპექტივა, რომლებსაც შეეძლოთ კონკრეტული შეხედულებები შეეთავაზებინათ იმის შესახებ, თუ როგორ გრძნობენ ისინი ომის მიმართ, რატომ ეწინააღმდეგებიან სამშობლოს რეჟიმს და როგორია ყოველდღიური ცხოვრება მისი მჩაგვრელი მთავრობის პირობებში. კატია ხაზაკი, რომელმაც ფილმი Aurora Films-ის აღმასრულებელ შარლოტ ვინსენტთან ერთად შექმნა, ჩიასთან ნარატიულ და დოკუმენტურ პროექტებზე დაახლოებით 20 წელია მუშაობს. მან ხელი შეუწყო Le Fresnoy – Studio national des arts contemporains-ის, როგორც თანაპროდიუსერის მოზიდვას და დამატებითი დაფინანსება მიიღო ფრანგული ეროვნული კინოორგანიზაცია CNC-დან, Région Île-de-France-დან და Image/Mouvement du Centre National des Arts Plastiques-დან. ბრიუსელში დაფუძნებულმა Best Friend Forever-მა, რომელიც „ზამთრის“ საერთაშორისო გაყიდვებს მართავს, უკვე მოიპოვა ორი დისტრიბუტორი — Léopard Films საფრანგეთში და Filmgarten ავსტრიაში — ორივე მათგანი ფილმს კინოთეატრებში გამოუშვებს. „იდეა [„ზამთართან“ დაკავშირებით] არის საუბარი იმაზე, რასაც მრავალი ქვეყანა განიცდის ახლა, სადაც ექსტრემისტული რეჟიმები იზრდება“, — ამბობს ხაზაკი. „მთავარი იყო მისი მაქსიმალურად უნივერსალური გაკეთება.“ ეს ნაწილობრივ მიღწეული იქნა პარიზის უსახელო ნაწილებში გადაღებით, რამაც ასევე ხელი შეუწყო ფილმის სუბიექტების ანონიმურობის შენარჩუნებას. მაგრამ ვიზუალური ეფექტები, რომლებიც შენობებს სხვადასხვა ფერებში „ხატავს“, მთავარი გმირების თანამემამულე ხელოვანებთან ერთად გამართული წვეულების ამსახველი, ფილმს ვიზუალურად საინტერესოს ხდის. ჩია მიიჩნევს, რომ „ზამთარი“ განსაკუთრებულ რეზონანსს მოიპოვებს დღევანდელ აშშ-ში მცხოვრები ადამიანებისთვისაც. „საფრანგეთში ბევრს ვდემონსტრირებთ. მაგრამ ბოლო სამი წლის განმავლობაში, ისეთი დიდი გრძნობა მაქვს, რომ ეს აღარაფერს ცვლის“, — ამბობს ის. „რა შეგვიძლია გავაკეთოთ? რა არის ეს უძლურების განცდა? ამიტომ ვფიქრობ, რომ ეს არის ფილმი ყველა ჩვენგანზე.“