შედევრები, რომელთა ნახვაც მხოლოდ ერთხელ შეგიძლიათ: ფილმები, რომლებიც ემოციურ ზღვარს ცდიან

ყველა შედევრი თანაბრად არ არის შექმნილი. ყოველი კლასიკური ფილმისთვის, რომლის ნახვაც არაერთხელ შეგიძლიათ, არსებობს ისეთი, რომელსაც მხოლოდ ერთხელ ნახავთ და აღარასოდეს მიუბრუნდებით. იქნება ეს თემის სიმძიმის გამო თუ მისი წარდგენის მანერის გამო, ასეთი შედევრები ხშირად ემოციური გამძლეობის გამოცდაა. ამ ნაწარმოებებში ასახულია რეალური და გამოგონილი ტრაგედიები, ტრავმები და ძალადობრივი აქტები. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრი მათგანი შესაძლოა გაცილებით ნაკლებად ექსპლიციტური იყოს, ვიდრე საშუალო სამოქმედო ან საშინელებათა ფილმი, კინორეჟისორების მიერ შემაშფოთებელი მასალის ასახვის გზები მაყურებელს ბევრად დიდხანს რჩება გონებაში. თუ ამ ათი შედევრიდან რომელიმე არ გინახავთ, უნდა ნახოთ, მაგრამ ერთი ნახვაც საკმარისი იქნება. ინგმარ ბერგმანის სახელგანთქმულმა, ოსკაროსანმა გაუპატიურება-შურისძიების დრამამ „ღვთისმშობლის წყარო“ (The Virgin Spring) შთააგონა საშინელებათა ფილმი „უკანასკნელი სახლი მარცხნივ“ (The Last House on the Left). მიუხედავად იმისა, რომ უეს კრეივენის ეს ექსპლოატაციური ნამუშევარი შესაძლოა ბერგმანის ფილმზე უფრო რთული სანახავი იყოს, „ღვთისმშობლის წყაროს“ დახვეწილი კინემატოგრაფიული ოსტატობა მას გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო შემაშფოთებელს ხდის. ეს არის არტჰაუსის ფილმი, რომელიც არ არის შექმნილი შოკის ან ზიზღის გამოსაწვევად, არამედ შესასწავლად და გასაანალიზებლად, და რაც უფრო დეტალურად შეისწავლით მას, მით უფრო ცუდად იგრძნობთ თავს. შუა საუკუნეების შვედეთში გადაღებული და მე-13 საუკუნის ბალადაზე დაფუძნებული ფილმი მოგვითხრობს ახალგაზრდა ქალზე, რომელსაც თავს დაესხნენ, გააუპატიურეს და მოკლეს, მოძალადეები კი მოგვიანებით უნებლიეთ მის მშობლების სახლში აფარებენ თავს. ეს საშინელი ძალადობა მშობლების მხრიდან ძალადობრივ შურისძიებას იწვევს და ფილმი, დასასრულს, მიღწეული შედეგის ამაოების განცდით, სიცარიელეს გიტოვებთ. ის ფაქტი, რომ იგი ასე განსაცვიფრებლად არის შესრულებული და ნათლად გადაღებული ბერგმანის დიდი ხნის თანამშრომლის, სვენ ნიკვისტის მიერ, არასოდეს ხდის მას უფრო სასიამოვნო ან ნაკლებად შემზარავს. „ღვთისმშობლის წყარო“ შენზე აისახება და მისი განცდების ჩამორეცხვა რთულია. ანტი-საომარი შედევრი „მოდი და ნახე“ (Come and See) ისეთივე ეფექტურად ასახავს შეიარაღებული კონფლიქტის სისასტიკესა და ზიანს, როგორც არცერთი სხვა ფილმი. მაშინ, როცა ზოგიერთი ომის ფილმი შესაძლოა ამცირებდეს ხოცვა-ჟლეტის ვიზუალურ დონეს, „მოდი და ნახე“ მას სრულად წარმოაჩენს და არასოდეს უკან იხევს. ომი ჯოჯოხეთია და ფილმს სურს, რომ ეს იცოდეთ, რაც არ უნდა მძიმე იყოს მისი ყურება. მოქმედება ვითარდება მეორე მსოფლიო ომის დროს და გადმოცემულია საბჭოთა პერსპექტივიდან: ახალგაზრდა ბელარუსი ბიჭი უერთდება წინააღმდეგობის მოძრაობას და ხდება ნაცისტების მიერ ჩადენილი სისასტიკეებისა და მის მიერ გამოწვეული საპასუხო ძალადობის მოწმე. რეჟისორ ელემ კლიმოვის ამ უკანასკნელ ფილმში „მოდი და ნახე“ ომის ასახვაში არ არის არანაირი მღელვარება ან დაძაბულობა, სამაგიეროდ, იგი მხოლოდ განადგურებასა და სასოწარკვეთას გვთავაზობს. „ციცინათელების საფლავი“ (Grave of the Fireflies) კიდევ ერთი შემზარავი მეორე მსოფლიო ომის ფილმია, თუმცა მისი ტრაგედია „მოდი და ნახე“-ს შოკისმომგვრელ ძალადობასთან შედარებით, უფრო ჩუმად და მწუხარედ ვითარდება. Studio Ghibli-ს მიერ წარმოებული ეს ანიმაციური ფილმი ომის სამოქალაქო დანაკარგებს იაპონელი და-ძმის პერსპექტივიდან გვიჩვენებს, და თუ ამ სიის არსს გესმით, იცით, რომ მათ არაფერი კარგი ელის. კობეს ამერიკული დაბომბვის შემდეგ, და-ძმა სეიტა და სეცუკო დედის გარდაცვალების შემდეგ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან. საკვებისა და თავშესაფრის გარეშე დარჩენილი მათი გადარჩენის ბრძოლა ასახავს იმ რეალობას, რომლის წინაშეც მრავალი სამოქალაქო პირი დგას ომით განადგურებულ ქვეყნებში – თემა, რომელიც ხშირად არ აისახება კინოში, განსაკუთრებით კი დასავლურ კინოში. „ციცინათელების საფლავი“ გულსაკლავია და მისი აჩრდილები ფანტომური ემოციებით დიდხანს შეგაწუხებთ. კიდევ ერთი საომარი დრამა, რომელსაც ცოტა თუ ნახავს ხელმეორედ, სტივენ სპილბერგის „შინდლერის სია“ (Schindler's List), რეჟისორის ერთ-ერთი უდიდესი მიღწევაა და უდავოდ ყველაზე შემზარავი სანახავი. ჰოლოკოსტი არის თემა, რომელსაც ცოტა რეჟისორი ბედავდა შეხებოდა ამ ფილმამდე, და ბევრი მათგანი, ვინც ამის შემდეგ შეეხო, ემოციური მანიპულაციის მსხვერპლი გახდა, რაც ექსპლოატაციას ესაზღვრებოდა. სპილბერგის ფილმი თავს არიდებს ამ ხაფანგებს, და მიუხედავად იმისა, რომ იგი შესაძლოა თავისი რეალური ისტორიის მიღმა არსებულ სიმართლეს გარკვეულწილად „დაამუშაოს“, ეს უდავოდ ემპათიური შედევრია. ოსკარ შინდლერი იყო ნაცისტური პარტიის წევრი და მდიდარი მრეწველი, რომელმაც 1000-ზე მეტი ებრაელი მოქალაქის სიცოცხლე გადაარჩინა მათ თავის ქარხანაში დასაქმებით. მან საბოლოოდ გაკოტრება განიცადა თავისი ჰუმანიტარული მოღვაწეობის შედეგად და მოგვიანებით უკვდავყოფილი იქნა სპილბერგის ფილმში, რომელიც თომას კენილის რომანის „შინდლერის კიდობანი“ (Schindler's Ark) მიხედვით შეიქმნა. ფილმი ტექნიკურად ისეთივე შთამბეჭდავია, როგორც სპილბერგის ნებისმიერი ნამუშევარი, მაგრამ აქ რეჟისორი იყენებს თავის გამჭრიახობას ვიზუალური თხრობისთვის უფრო დიდი ემოციური მიზნით, ჰოლოკოსტის ნამდვილი საშინელებების ქრონიკისთვის, რასაც ისე ნათლად წარმოაჩენს, როგორც არცერთ სახელმძღვანელოს არ შეეძლო. „შინდლერის სია“ კიდევ უფრო აქტუალური ჩანს უარყოფის ამ თანამედროვე ეპოქაში. თოდ სოლონძი არასოდეს ყოფილა რეჟისორი, რომელიც თავს არიდებდა გაბედულ ან უხერხულ მასალას, და მის შავ კომედიურ შედევრ „ბედნიერებაში“ (Happiness) ორივე სრულად არის წარმოდგენილი. ანსამბლური ფილმი, რომელიც სამ ცალკეულ ნარატივს მიჰყვება, არის მონაცვლეობით შემკრთალი, არაკომფორტული და გულწრფელად შემზარავი, რაც წარმოაჩენს...