ავტორი: უდეი ბჰატია თარიღი: 2025 წლის 8 ოქტომბერი ეს სტატია გამოქვეყნდა The Film Comment Letter-ის, ჩვენი უფასო ყოველკვირეული საინფორმაციო ბიულეტენის 2025 წლის 8 ოქტომბრის გამოცემაში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და სტატიებს. გამოიწერეთ ბიულეტენი აქ. „შოლაი“ (რამეშ სიპი, 1975) ბერბერულენოვან ფილმ „ადიოს კარმენში“ (Adiós Carmen, 2013) 1970-იანი წლების მაროკოში მცხოვრები ბიჭი დღეებს სოფლის კინოთეატრში ჰინდურ მიუზიკლებს ყურებაში ატარებს. ერთ-ერთი ფილმი რამეშ სიპის „შოლაია“. მაყურებელი, რომელიც ტიტრების გარეშეც მოხიბლულია, შიშინით რეაგირებს გაბარ სინგჰზე, სადისტ ბოროტმოქმედზე, რომელსაც ამჯად ხანი თამაშობს, და ოვაციებით ხვდება მოცეკვავე ჰელენს, როდესაც ის „მეჰბუბა მეჰბუბას“ სცენაში ვნებიან ცეკვას ასრულებს კოცონის ირგვლივ. ამ სცენამ დამაფიქრა „შოლაის“ მოგზაურობაზე მისი 1975 წლის აგვისტოში გამოსვლის შემდეგ გასული 50 წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით იმ ადგილებში, სადაც ჰინდი კინო სიმღერით უფრო მეტს აღწევს, ვიდრე ჰოლივუდი მთელი თავისი გლამურითა და ინდუსტრიული გავლენით. 1950-იანი წლებიდან ჰინდი ფილმებმა ერთგული აუდიტორია იპოვეს რუსეთში, ჩინეთში, აფრიკის ცალკეულ ნაწილებში, კარიბის ზღვის აუზში, ახლო აღმოსავლეთში – და „შოლაი“, ინდოეთის პირველი 70 მმ-იანი ფილმი, არ იყო გამონაკლისი. წარმომიდგენია, როგორ მღერიან მაყურებლები „იეჰ დოსტის“ კინგსტონში, როგორ ამხნევებენ ცხენ დანოს ულან-ბატორში, როგორ ქომაგობენ გმირებს ჯაისა და ვირუს ფენიიანში, როგორ უსტვენენ გაბარს თეირანში. საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ „შოლაი“ ოდესმე გადაღებული ყველაზე დიდი პოპულარული ჰინდი ფილმია. თითქმის ორი ათეული წლის განმავლობაში ის ქვეყანაში ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო; დღემდე ითვლება, რომ მას რეკორდი უჭირავს ბილეთების გაყიდვების მიხედვით. ის თვეების განმავლობაში გადიოდა კინოთეატრებში – ზოგიერთ შემთხვევაში წლების განმავლობაში – შემდეგ კი ათწლეულების მანძილზე ტელეეკრანებზე, სანამ ყველამ ზეპირად არ იცოდა. „შოლაის“ ხშირად „ქერი ვესტერნს“ (curry western) უწოდებენ, მაგრამ უფრო შესაფერისი სახელწოდება, ალბათ, „მასალა ვესტერნი“ იქნებოდა. ჰინდური ტერმინი შერეული სანელებლებისთვის დიდი ხანია გამოიყენება აქ გადაღებული პოპულარული ფილმების აღსაწერად. მასალა ფილმები ძლიერი, არომატული და მძაფრი გემოს მქონეა, ისინი აერთიანებენ მელოდრამას, მუსიკას, რომანტიკას, პოეზიას, კომედიასა და ექშენს მუდმივად ცვალებადი კომბინაციებით. შექმნის დღიდან „შოლაი“ სწორედ „მასალა ფილმად“ იყო ჩაფიქრებული, ისეთ მასშტაბურ გასართობად, როგორიც მანამდე არავის უნახავს. ჰინდი კინოინდუსტრიის ჟარგონში „ლოგლაინი“ ანუ „ლიფტის პიჩი“ „ერთი წინადადებაა“. „შოლაის“, რომელიც ჯერ კიდევ დაწყებამდე მასშტაბური იყო, ოთხი წინადადება ჰქონდა. ანუპამა ჩოპრა თავის წიგნში „შოლაი: კლასიკის შექმნა“ (Sholay: The Making of a Classic) წერს, რომ სცენარისტთა დუეტმა სალიმ ხანმა და ჯავედ ახტარმა (ერთობლივად ცნობილნი როგორც „სალიმ-ჯავედი“) ის ასე წარუდგინეს რეჟისორ რამეშ სიპისა და მის მამას, პროდიუსერ ჯ. პ. სიპის: „ჯარის ოფიცრის ოჯახი მოკლეს. მას ახსოვს ორი უმცროსი ოფიცერი, რომლებიც სამხედრო ტრიბუნალმა გაასამართლა. ისინი ნაძირლები არიან, მაგრამ ასევე მამაცები. პენსიაზე გასული ოფიცერი გადაწყვეტს მათ ჩართვას შურისძიების მისიაში.“ აღსანიშნავია, რომ რთული, ორწლიანი წარმოების მიუხედავად, „შოლაი“ ერთგული დარჩა ამ ოთხი წინადადების. იყო ერთი ცვლილება: პენსიაზე გასული ჯარის ოფიცერი გახდა ყოფილი პოლიციის ინსპექტორი, თაკურ ბალდევ სინგჰი (სანჯივ კუმარი). ის აწყობს შეხვედრას ჯაისთან (ამიტაბჰ ბაჩანი) და ვირუსთან (დჰარმენდრა), წვრილმან ქურდებთან, რომლებიც მან ერთხელ დააპატიმრა. ციხიდან ახლად გამოსულებს სთავაზობენ 20 000 რუპიას, პლუს ოფიციალურ ჯილდოს 50 000-ს, რომ გაბარ სინგჰი – რომელიც თაკურის სოფელ რამგარჰს ატერორებს – ცოცხლად მოუყვანონ. ფილმის დარჩენილი ნაწილი გამოგონილ რამგარჰში ვითარდება, სადღაც ჰინდი გულში, 60-იანი წლების ბოლოს ან 70-იანი წლების დასაწყისში. სიპებმა იცოდნენ, რომ მათ სჭირდებოდათ მრავალი ვარსკვლავი ძალადობრივი სამსაათიანი ვესტერნის გასაყიდად. მათ იპოვეს ვარსკვლავები და გაუმართლათ კიდეც. დჰარმენდრა და მისი მომავალი მეუღლე, ჰემა მალინი, რომელიც ლაპარაკის მოყვარულ ტონგის მძღოლ ბასანტის როლს ასრულებს, უზარმაზარი ვარსკვლავები იყვნენ. სანჯივ კუმარიც უაღრესად პოპულარული იყო, ხოლო ჯაია ბჰადურის – რომელიც მის მეუღლეს, ამიტაბჰ ბაჩანს, დაქვრივებული რძლის, რადას როლში დაუპირისპირდა – ჰქონდა ჰიტი ფილმით „გუდი“ (Guddi, 1971). ბაჩანი ხელმოწერის დროს გრძელფეხება, ჩაფიქრებული ტიპი იყო, რომელსაც წარუმატებელი ფილმების სერია ჰქონდა, მაგრამ სალიმ-ჯავედი თავდებად დაუდგა მას, და „შოლაის“ გამოსვლის დროისთვის „ზანჯირი“ (Zanjeer, 1973) და „დევაარ“ (Deewaar, 1975) მას ქვეყნის ყველაზე შემოსავლიან ვარსკვლავად აქცევდნენ. ამჯად ხანი კი უცნობი თეატრის მსახიობი იყო, რომელიც ბოლო მომენტში და ზოგიერთი შეფერხების შემდეგ აიყვანეს, მას შემდეგ, რაც რეჟისორების პირველმა არჩევანმა უარი თქვა. ფილმის გამოსვლის შემდეგ მასზე ყველა ლაპარაკობდა. ჯაისა და ვირუს რამგარჰში ჩასვლისთანავე, ისინი მოიგერიებენ გაბარის ბანდის თავდაპირველ შეტევას, მაგრამ უფრო ორგანიზებულ თავდასხმაში, რომელსაც თავად გაბარი ხელმძღვანელობს, თითქმის დამარცხდებიან. თაკური უცნაურად უმოქმედოა სროლის დროს, უძრავად დგას, მიუხედავად ვირუს განწირული მოწოდებებისა დახმარებისთვის. „გინდა იცოდე, რატომ არ ავიღე იარაღი?“ – ეკითხება თაკური ვირუს მოგვიანებით. პასუხის შეთავაზების ნაცვლად, სალიმ-ჯავედი გრძელ ფლეშბექში გვგზავნის. ვხედავთ ახალგაზრდა თაკურს, პოლიციაში მსახურობისას, როგორ აპატიმრებს გაბარს. ბანდიტი შურისძიებას იფიცებს, მალე ციხიდან გარბის და თაკურს იტაცებს. შემდეგ მოდის ფილმის ყველაზე ელექტრიფიცირებული გამოსახულება: თაკური ქვის სვეტებზეა მიბმული, ხელები გაშლილი აქვს ორივე მხარეს. გაბარი მას თავზე ადგას, თითოეულ ხელში ხმალი უჭირავს, მუქარით იმეორებს: „ეს ხელები…“