კინორეჟისორი სკოტ კუპერი აღწერს, როგორ გადაიზარდა მისი მცირე როლი სამოქალაქო ომის დრამაში, სადაც დიუვალი თამაშობდა, ბედნიერ, მთელი ცხოვრების მანძილზე გაგრძელებულ მეგობრობაში დიდ მსახიობთან, რომელიც ამ კვირის დასაწყისში გარდაიცვალა. რობერტ დიუვალს პირველად 2001 წელს, მერილენდში, ტალახიან მინდორზე შევხვდი, ფილმ „ღმერთები და გენერლები“-ს გადასაღებ მოედანზე. ეს იყო Warner Bros-ის სამოქალაქო ომის ეპოსი, ისეთი მასშტაბის ნამუშევარი, სადაც მხოლოდ მასშტაბის შეგრძნებაც კი გაგრძნობინებდა თავს პატარად. მე ვთამაშობდი კონფედერაციის დაბალი რანგის ადიუტანტს გენერალ სტოუნუოლ ჯექსონთან. ახალგაზრდა ვიყავი, საკუთარ თავში დაურწმუნებელი და მტკივნეულად ვაცნობიერებდი, სად ვიდექი იერარქიაში. იმ დილით ის ცხენზე დასვეს. მაღლა და გაუნძრევლად იჯდა უნაგირზე, გამოწყობილი რობერტ ი. ლის სახით – ნაცრისფერი ქურთუკი, ნაცრისფერი წვერი, ნაცრისფერი ცა მის თავზე – და არ ჰგავდა მსახიობს კოსტიუმში. ის ისე გამოიყურებოდა, თითქოს თავად მიწიდან ამოსულიყო. ის იყო ლი, და უფრო მეტიც, ის იყო დიუვალი – ლის შორეული ნათესავიც, რამაც რაღაცნაირად ყველაფერი გარდაუვალი გახადა. ის ისტორიის ტვირთს ძალდაუტანებლად ატარებდა. მახსოვს, როგორ ვიდექი იქ ჩემს ფორმაში, ნესტიანი და მძიმე შალით მხრებზე, და საშინლად შეშინებული ვიყავი. არა მისით, არამედ იმის შიშით, რომ სცენაში სიმართლეს არ ვუმტყუნებდი. მას შეეძლო სიმართლის შეგრძნებინების ისე, რომ სიტყვაც კი არ დაეძრა. მთელი დღე იმ ტალახში ვმუშაობდით. ცხენების სუნთქვა. ქვემეხები შორს. სტატისტები წყობაში. შემდეგ კი ყველაფერი დასრულდა. უკან დავიხიე ჩემს პატარა მისაბმელში, რომელსაც ხუმრობით „თაფლის ფურგონს“ უწოდებდნენ. ის ძლივს იყო საკმარისად ფართო, რომ შემობრუნებულიყავი, მაგრამ ჩემთვის სასახლე იყო. უბრალოდ მადლიერი ვიყავი, რომ იქ ვიყავი. გავიხადე ჩემი ჩექმები, წინდები ნესტიანი და ხისტი მქონდა, და ისევ ჩემს თავში დავბრუნდი. კარზე კაკუნი გაისმა. გავაღე და ბობის ასისტენტი დამხვდა. მან უბრალოდ თქვა: „ბატონ დიუვალს აინტერესებს, შეუერთდებით თუ არა მას სადილად.“ ვეცადე ჩემი შოკი დამემალა. დიუვალი ლეგენდარული იყო იმით, რომ მსახიობებს სიმართლის ნაკლებობას მაშინვე ამჩნევდა. სიცრუის მიმართ მოთმინება არ ჰქონდა. თავის საქმეს სასტიკად იცავდა. აზრი იმისა, რომ მან საერთოდ შემამჩნია, თავზარდამცემი იყო. რა თქმა უნდა, დავთანხმდი. ჩვენ შევხვდით წყნარ რესტორანში, ჩვენი საცხოვრებელი ადგილიდან არც ისე შორს. ის უკვე იჯდა, როცა მივედი, მოდუნებული, მოკრძალებული, თითქმის უხილავი, მიუხედავად იმისა, რომ ერთ-ერთი უდიდესი ცოცხალი მსახიობი იყო. მან შემომხედა ერთი წამით და თავისი რბილი, შეუცვლელი ხმით თქვა: „კარგი მსახიობი ხარ. ემოციებს არ აწვებოდი.“ სცენა საბოლოოდ ფილმიდან ამოიჭრა. მაგრამ ის მომენტი არა. მას არ დაუკონკრეტებია. არც სჭირდებოდა. ამ რამდენიმე სიტყვით, მან მომცა ის, რაც არავის არასდროს მოუცია: ნებართვა. ნებართვა ენდო სიმშვიდეს. ენდო თავშეკავებას. ენდო საკუთარ თავს. ამ სადილმა დაიწყო მეგობრობა, რომელმაც ჩემი ცხოვრების დანარჩენი ნაწილი განსაზღვრა. იმ დროს ჩემი სამსახიობო კარიერა არაფრით გამორჩეული იყო. არ ვიღებდი სასურველ როლებს. ვცურავდი, ჩუმად ვკარგავდი რწმენას არჩეული გზის მიმართ. ბობიმ ეს მანამდე დაინახა, სანამ ხმამაღლა ვიტყოდი. მითხრა, რომ უნდა მეწერა. მან თავად გააკეთა ეს ფილმ „მოციქულის“ შემთხვევაში, რომელიც 1997 წელს გამოვიდა და ერთ-ერთი ყველაზე პირადი ფილმია, რაც კი ოდესმე შექმნილა. მას ესმოდა, რომ ზოგჯერ უნდა შექმნა ის, რაც უნდა განახორციელო. ასე დავიწყე წერა. ეს სცენარი გადაიქცა ფილმად „გიჟური გული“. მასზე ღრმა გავლენა მოახდინა დიუვალის შესრულებამ ფილმში „ნაზი წყალობა“ – ეს ნაზი, გულში ჩამწვდომი ასახვა იმ კაცის, რომელიც საკუთარმა ცხოვრებამ გამოფიტა და სიმშვიდეს ეძებს ცხოვრების წყნარ კუთხეებში. ეს რჩება ერთ-ერთ ყველაზე ჭეშმარიტ შესრულებად, რაც კი ოდესმე ფილმში აღბეჭდილა. ბობი იყო პირველი ადამიანი, ვინც სცენარი წაიკითხა. მან მალევე დამირეკა. „შენ გადაიღებ“, – თქვა მან. ეს არ იყო კითხვა. ეს იყო განცხადება. „მე ვიქნები პროდიუსერი. ვინ გინდა რომ ითამაშოს ბედ ბლეიკის როლი?“ ვუთხარი, რომ ის ჯეფ ბრიჯესისთვის დავწერე, რომელსაც არ ვიცნობდი. და მინდოდა, რომ ტი ბოუნ ბერნეტს მუსიკა შეექმნა. მასაც არ ვიცნობდი. ბობიმ თქვა: „მაშინ მისწერე წერილები.“ ვნებიანი წერილები. გულწრფელი წერილები. მეც ასე მოვიქეცი. ერთი წლის შემდეგ, ჯეფმა საბოლოოდ წაიკითხა სცენარი. დანარჩენი ჩემი ცხოვრების ისტორიის ნაწილი გახდა. მაგრამ ეს ბობის რწმენით დაიწყო. მისთვის მენტორის წოდება არაადეკვატურია. ის მამასავით ახლოს იყო ჩემთან, როგორც არავინ. მას შვილები არ ჰყავდა, და მგონია, რაღაც ჩუმი გზით, ჩვენ ერთმანეთში ვიპოვეთ ის, რაც სიცარიელეს ავსებდა ორივე ჩვენგანში. თითქმის ყოველდღე ვსაუბრობდით. ზოგჯერ დღეში რამდენჯერმე. ვსაუბრობდით ვირჯინიაზე – მის საყვარელ შტატზე და ჩემსაც. ფილმებზე დაუსრულებლად ვსაუბრობდით. კოპოლა. გროსბარდი. ფორდი. შემდეგ რეი. ლოუჩი. ლი. დარდენები. საერთაშორისო კინო, რომელიც ორივეს გვიყვარდა, სადაც სიმართლეს სუნთქვის საშუალება ეძლეოდა. ერთ შუადღეს, მის ვირჯინიის სახლში, მან თავის ბიბლიოთეკაში შემიყვანა – წყნარ ოთახში, სავსე წიგნებით, სცენარებით და კაცის დაგროვილი ცხოვრებით, რომელიც მთლიანად საქმეს უძღვნიდა თავს. მან მიმიყვანა კუთხეში, სადაც კედელზე გვერდიგვერდ ორი ხელნაწერი ნოტა ეკიდა ჩარჩოში. ერთი ჯინ კელისგან იყო, რომელიც ბობის ნამუშევარს ფილმში „მარტოხელა მტრედი“ აქებდა. ის ნაზი ხუმრობით მთავრდებოდა: „პ.ს. რა, ტანგო არა?“ ბობიმ გაიღიმა, როცა წავიკითხე. ტანგო მისი შემდგომი ცხოვრების ერთ-ერთი დიდი ვნება გახდა, რასაც ლუსიანასთან, მის საყვარელ არგენტინელ მეუღლესთან იზიარებდა. ის ტანგოზე ისე საუბრობდა, როგორც მსახიობობაზე – არა როგორც პერფორმანსზე.