სკოტ მაკდონალდი: კინოს გააზრების ხელოვნება

ავტორი: პოლ ატარდი, 2026 წლის 23 თებერვალი ეს სტატია გამოქვეყნდა 2026 წლის 20 თებერვლის „The Film Comment Letter“-ის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. ბიულეტენის მისაღებად დარეგისტრირდით აქ. „ლანთანიდების სერია“ (ერინ ესპელი, 2014) ჩვენ, ვინც დროს ვატარებთ კინოპრაქტიკისა და ისტორიის ვიწრო, ჰერმეტულ კუთხეში, რომელსაც ექსპერიმენტული კინო ჰქვია, დიდია ალბათობა, რომ ამ თემაზე პირველი კრიტიკული ნაშრომი, რომელიც შეგვხვედრია, სკოტ მაკდონალდის მიერ იყო დაწერილი. დიდი ხნით ადრე, სანამ ინტერნეტი კინოდისკურსის ლექსიკის გაფართოებაში დაგვეხმარებოდა, მაკდონალდის კვლევები გზას უხსნიდა მიწისქვეშა ნამუშევრებს, რომელთა ნახვა რთული იყო და გაგება კიდევ უფრო რთული – ფილმებს, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ მარტივ აღწერას, მით უმეტეს, დაუყოვნებელ სიამოვნებას. მისი პროზა იშვიათობაა აკადემიურ წერაში: უპრეტენზიო, ჟარგონისგან თავისუფალი და გამოირჩევა თავისი საგნებისადმი მდგრადი, დეტალური ყურადღებით, რასაც ცოტა მწერალი იჩენს. მაგალითად: როდესაც პირველად ვისაუბრე ექსპერიმენტულ კინორეჟისორ ერნი გერთან, მან შეამჩნია, რომ თან მქონდა მისი ინტერვიუს ნაბეჭდი ასლი მაკდონალდთან ათწლეულების წინანდელი. მან მითხრა, რომ ცოტა მიზეზი იყო მისთვის რაიმეს კითხვისთვის; ეს ინტერვიუ, თქვა მან, უკვე „ყველაფერს მოიცავდა“. ჰამილტონის კოლეჯში, ნიუ-იორკის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილში, პროფესორად მუშაობის 40-წლიანი სტაჟის განმავლობაში, მაკდონალდის პედაგოგიკამ სტუდენტების უამრავ თაობაზე მოახდინა გავლენა, რომელთაგან ბევრი თავად გახდა კინორეჟისორი და მეცნიერი. რამდენიმე მათგანი, ფაქტობრივად, შეუერთდა მას Anthology Film Archives-ში სერიების ერთობლივ კურატორობაში, რომელიც გაიმართება 26-28 თებერვალს, რაც დაკავშირებულია მისი სამეცნიერო წიგნების „ავან-დოკ ტრილოგიის“ ახლახან დასრულებასთან: „ავან-დოკ: დოკუმენტური და ავანგარდული კინოს გადაკვეთა“ (2014), „დოკუმენტის ამაღლებულობა: კინო, როგორც დიორამა“ (2019) და „კინოს გააზრება“ (2024). წლების განმავლობაში ვკითხულობდი მის ღრმა კითხვებს, რომლებსაც უსვამდა ისეთ კინორეჟისორებს, როგორებიც არიან სტენ ბრაკჰეიჯი, ნათანიელ დორსკი და ქეროლი შნემანი, და ამ მემორიალური ჩვენებების მოახლოებასთან ერთად, სწორად მივიჩნიე, რომ ერთხელაც მისთვის მიმეპყრო ყურადღება. ჩვენ ვისაუბრეთ სტუდენტებთან ერთად სერიების დაგეგმვაზე, ფილმებზე, რომელთა ჩვენებასაც ის ვერ აცდენს პირველი კურსის სტუდენტებისთვის, და იმაზე, თუ რას ნიშნავს სინამდვილეში კინოს „გააზრება“. თქვენს უახლეს წიგნში „კინოს გააზრება“ კინოს ისე წარმოაჩენთ, როგორც რაღაცას, რაც უნდა გაიგოთ და არა აუცილებლად მოიხმაროთ. რას მოითხოვს „გააზრება“, რასაც მხოლოდ ნახვა არ მოითხოვს? როდესაც ახალი წიგნისთვის სათაური „კინოს გააზრება“ გამოვიყენე, ეს ერთგვარ სიტყვების თამაშად მივიჩნიე. „გააზრება“ ნიშნავს რაიმეს გაგებას, მაგრამ ის ასევე გულისხმობს რაიმეს მთლიანობაში გაცნობიერებას, ამ შემთხვევაში, კინოს სამყაროს. ერთ დონეზე, ეს ნიშნავს ნაწარმოების ღრმად გაგებას – ნამდვილად გაცნობას. მე არ შემიძლია ახალი ნაწარმოების ნამდვილად გაცნობა მხოლოდ ერთი ჩვენებიდან. ვერ შევძლებდი მის განხილვას კონტექსტში ან თუნდაც ინტერვიუს ჩატარებას ერთი ნახვის საფუძველზე. ასე რომ, თქვენ შეგიძლიათ გაიაზროთ ინდივიდუალური ფილმი, მაგრამ თუ თქვენ ხართ კინომეცნიერი, და მით უმეტეს, თუ ავანგარდულ კინოში ხართ გაწვრთნილი, საჭიროა რაც შეიძლება ფართო სპექტრის კინო ნახოთ. როდესაც ვასწავლი ჩემს „კინოს შესავლის“ კურსს, არასდროს ვასწავლი მხოლოდ ნარატიულ ფილმებს; ეს მარტო არ აღწერდა ყველაფერს, რაც კინოა. ჩემი ახალი წიგნი იწყება სუ ფრიდრიხით, შემდეგ გადადის გაი მადინზე და ამის შემდეგ ცოტა ქაოტური ხდება. მაგრამ წიგნში მოცემული ყველა მრავალფეროვანი კინორეჟისორი ღირს გააზრებად და ნამდვილად საინტერესოა. შესაძლოა, უფრო მეტად, ვიდრე ჩემს „კრიტიკული კინოს“ წიგნებში, ახალ წიგნში ფილმები და კინორეჟისორები ერთმანეთს ეჯახებიან, ასე რომ ვერ ხვდებით, რა მოხდება შემდეგ. როგორც პედაგოგიკაში ჩართულ ადამიანს, იტყოდით, რომ ეს ფართო სპექტრი განმანათლებლის პასუხისმგებლობის ნაწილია, თუ უფრო მეტად თქვენი ბუნებრივი ინტერესებითა და მიდრეკილებებით არის განპირობებული? ეს ისტორია იმდენჯერ მაქვს მოყოლილი, რომ სირცხვილია მისი ხელახლა ხსენებაც კი, მაგრამ 1973 წელს წავედი ჩვენებაზე, ახლანდელ ბინგემტონის უნივერსიტეტში და ვნახე პროგრამა, რომელშიც შედიოდა კენ ჯეიკობსის ფილმი, ლარი გოთჰაიმის ფილმი, ერნი გერის ფილმი, სტენ ბრაკჰეიჯის ფილმი და რიჩარდ ლიკოკისა და ჯოის ჩოპრას დოკუმენტური ფილმი. მსგავსი ფილმები არასდროს მინახავს და ჩვენება მეზიზღებოდა. განრისხებული ვიყავი. განსაკუთრებით გამაბრაზა იმან, რომ როდესაც შუქი აინთო, სხვას არავის ეჩვენებოდა, რომ მათ ისე მოექცნენ, როგორც მე ვგრძნობდი. მაგრამ ფილმები ვერ დავივიწყე. ზოგიერთი მათგანის სწავლებამ სწრაფად გამააქტიურა ჩემი პედაგოგიური საქმიანობა. ასე რომ, მე გავაგრძელე ისეთი ნამუშევრების ძიება, რომლებიც მიზიდავს, რომლებიც უფრო ღრმად მიზიდავს, ვიდრე უბრალო გასართობი. ფიქრობთ, რომ დაბნეულობის, ან თუნდაც გაბრაზების ამ გრძნობას პედაგოგიური ღირებულება აქვს? ოჰ, რა თქმა უნდა. მიუხედავად იმისა, რომ განაწყენებული ვიყავი, სწრაფად მივხვდი, რომ მიყვარდა გოთჰაიმის ფილმი, რომელიც იმ დღეს ვნახე [Barn Rushes, 1971]. და ეს გადამწყვეტი იყო ჩემთვის, რადგან მივხვდი, რომ ნამდვილად გავუგე: ეს მონეს თივის ზვინების სერიას ჰგავს. მივხვდი, რომ შემეძლო კავშირის დამყარება რაღაცასთან, რაც არ იყო მხატვრული, არ იყო ამბავი, არ იყო ჰოლივუდი. როგორ შეაფ