„სოულ პატროლი“: ვიეტნამის ომში შავკანიანი ჯარისკაცების გამოცდილების კვლევა

ვიეტნამის ომი ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის წინ დასრულდა, მაგრამ 20-წლიანი კონფლიქტი კვლავ რჩება თემად, რომელსაც ამერიკელი ხელოვანები უბრუნდებიან, პოულობენ ახალ გზებსა და პერსპექტივებს იმ თაობის მრავალი ისტორიის გასაშუქებლად, რომელთა ცხოვრებაც კონფლიქტმა შეუქცევად ჩამოაყალიბა. ბოლო დროს აქცენტი კეთდება ვიეტნამელთა (ხშირად უგულებელყოფილ) პერსპექტივაზე, ან – სპაიკ ლის დაუფასებელი, გვიანი კარიერის შესანიშნავი ნამუშევრის, „და 5 ბლადსის“ (Da 5 Bloods) მსგავსად – იკვლევს ომში მყოფი შავკანიანი მამაკაცების შედარებით ნაკლებად შესწავლილ სამსახურს. „სოულ პატროლი“ (Soul Patrol), რეჟისორ ჯ.მ. ჰარპერის ახალი დოკუმენტური ფილმი, ომის შავკანიან ჯარისკაცებს იკვლევს ედ ემანუელის პერსპექტივიდან, მწერლის, რომელიც ომში სულ რაღაც 17 წლის მსახურობდა. თავის 2003 წლის ამავე სახელწოდების მემუარში ემანუელი აღწერს, თუ როგორ მოძებნა და გაერთიანდა იმ მამაკაცებთან, ვისთან ერთადაც მსახურობდა პირველ შავკანიანთა სპეცოპერაციების შორეული სადაზვერვო პატრულის გუნდში, თავისი ხანმოკლე 1968-1969 წლების მისიის დროს. ფილმი „სოულ პატროლი“ ამ მამაკაცებს 2024 წელს პოულობს, ეს მათი ბოლო შეხვედრა იქნება. ერთად შეკრებილი მამაკაცები – ემანუელი, ლოუტონ მაკი (Lawton Mackey), ტედ გივენსი (Thad Givens), ემერსონ ბრანჩი (Emerson Branch), ჯესი ლუისი (Jesse Lewis), ვილი ტ. ბრაუნი (Willie T. Brown), ვილი მერკერსონი (Willie Merkerson) და ნორმან რიდი (Norman Reid) – სხედან ფლორიდის სასტუმროს საკონფერენციო დარბაზში, რათა განიხილონ თავიანთი სამსახურის მოგონებები, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში მათთან ერთად იყო, იმ იმედით, რომ მათი განხილვა დაეხმარება მათ წინსვლაში. ფილმის დასაწყისი და ემანუელის თხრობა კონტექსტს მატებს ომის იმ მცირე მონაკვეთს, რომელსაც ფილმი იკვლევს. 1968 წელს, როდესაც ახალგაზრდები თავიანთი ქვეყნის სამსახურში წავიდნენ, ამერიკა თავად აღმოჩნდა უფრო არეული, ვიდრე ოდესმე; ემანუელი ვიეტნამისკენ მიმავალ თვითმფრინავში იყო, როდესაც რობერტ ფ. კენედის მკვლელობის შესახებ პირველად გავრცელდა ინფორმაცია. ომის წინააღმდეგ პროტესტი იზრდებოდა და სამოქალაქო უფლებების მოძრაობაც ომს ეწინააღმდეგებოდა; მარტინ ლუთერ კინგ უმცროსის გამოსვლა მოგვიანებით ემანუელისთვის გადამწყვეტი ემოციური გარდამტეხი მომენტი ხდება, რადგან ის ფიქრობს, ღირდა თუ არა ის ტრავმა, რომელიც ომში მსახურობისას განიცადა. ფილმის მეშვეობით, ემანუელი და მამაკაცების შეხვედრის კადრები მაყურებელს ატარებს მათ გამოცდილებებში, განცდილი ტრავმიდან დისკრიმინაციამდე და „ტოკენიზაციამდე“, რომლებსაც ისინი შეხვდნენ როგორც შავკანიანი ჯარისკაცები, რომლებიც ამერიკისთვის იბრძოდნენ. ერთი სცენა ააშკარავებს მამაკაცების წინააღმდეგობრივ გრძნობებს მათი ქვედანაყოფის მეტსახელის მიმართ, რასობრივად დატვირთული მეტსახელის, რომელიც ერთდროულად საყვარელი და მფარველობითი იყო. სხვა სცენები ფოკუსირებულია ემანუელის ჩამოყალიბების გამოცდილებებზე ომის განმავლობაში, მათ შორის ბანგკოკში გატარებულ ბუნდოვან ღამეზე, რომელიც როგორც სექსუალურად, ასევე ემოციურად ჩამოყალიბებაში დაეხმარა. ჰარპერს – რომლის სადებიუტო ფილმი „როგორც ვსაუბრობთ“ (As We Speak) სანდენსზეც აჩვენეს – აქვს ხმამაღალი, უკომპრომისოდ პირდაპირი სტილი, და სწორედ მაშინ, როდესაც მისი სარეჟისორო არჩევანი ზედმეტად თვალსაჩინო ხდება, ფილმი ყველაზე ნათლად უშვებს შეცდომებს. ფილმი მოუხერხებლად იყენებს მსახიობების მიერ შესრულებულ რეკონსტრუქციებს, რომლებიც ზედმეტად გლუვი და ზოგადია იმისთვის, რომ შეუფერხებლად ჩაჯდეს Super 8 კადრებსა და მსახიობებთან ინტერვიუებში, რომელთა მეშვეობითაც მოთხრობილია ისტორიის უმეტესი ნაწილი. ეს განსაკუთრებით ეხება საწყის ვიზუალურ მეტაფორას, რომელშიც ძველ ვეტერანს მისი წარსულის ხილვები ასვენებს, რაც უფრო გადაჭარბებული და აშკარა აღმოჩნდება, ვიდრე გამანათლებელი. სხვა ფორმალური არჩევანი, როგორც ჩანს, შექმნილია ემოციური რეაქციების გამოსაწვევად, რისი გაკეთებაც მასალას თავისთავად ადვილად შეუძლია, განსაკუთრებით ხმამაღალი, სიმებიანი ინსტრუმენტებით დატვირთული საუნდტრეკი, რომელიც მასალისთვის ზედმეტად ზოგადია. ფილმი მაშინ იწყებს ნამდვილად ბრწყინვალებას, როდესაც ის თავის თავს არ უშლის ხელს და მამაკაცების გამოცდილებებს აძლევს საშუალებას, შეასრულონ თავიანთი საქმე. Super 8 კადრები, რომლებიც ვიეტნამში მათი მისიიდან შეგროვდა, რომელთა უმეტესი ნაწილი თავად მამაკაცებმა გადაიღეს, ვიზუალურად მომხიბვლელი და ინტიმურია, და ჰარპერი ხშირად იყენებს სწრაფ მონტაჟსა და კადრებს იმ დროის სიახლეებიდან და რეკლამებიდან, რათა გაამდიდროს სამყარო, რომელშიც ისინი ოდესღაც ცხოვრობდნენ. შეხვედრის სცენები მარტივად, მაგრამ ხელოვნურად არის გადაღებული შავ-თეთრ ფერებში, მათ შორის მამაკაცების ცოლებისა და პარტნიორების გულახდილი საუბარი მათთან ცხოვრების შესახებ, რაც ნაზად აფართოებს ფილმის პორტრეტში შემოტანილ პერსპექტივებს. „სოულ პატროლი“ სამაგალითოდ არასოდეს ცდილობს შეაჯამოს ვიეტნამის სრული გამოცდილება, არამედ მხოლოდ ცდილობს შეაჯამოს, თუ რა იყო ის ამ მამაკაცებისთვის. ფილმის დასასრულს, ის ყურადღებას ამახვილებს მამაკაცების რთულ გამოცდილებებზე ომიდან სახლში დაბრუნების შემდეგ, გულახდილობითა და მოწყვლადობით, რომელთაგან ცრემლების შეკავება რთულია. როგორც „სოულ პატროლის“ ერთ-ერთი წევრი მჭერმეტყველურად ამბობს ფილმის დასასრულს: „ჩვენ უნდა მოვყვეთ ისტორიები, რათა დავინახოთ, სად ვიყავით, საიდან მოვდივართ და სად მივდივართ. თქვენ უნდა იცოდეთ თქვენი დასაწყისი, სანამ თქვენს დასასრულს გაარკვევთ.“ „სოულ პატროლის“ პრემიერა 2026 წლის სანდენსის კინოფესტივალზე შედგა. ამჟამად ის ეძებს აშშ-ში დისტრიბუტორს.