1976 წლის 8 თებერვალს, ბროდვეის „კორონეტის“ თეატრში ფილმის „ტაქსის მძღოლი“ პრემიერა შედგა, რამაც დამსწრე საზოგადოებაში მყისიერად გამოიწვია შოკისა და აღფრთოვანების ტალღა. გასული 50 წლის განმავლობაში, ფილმი თანამედროვე კინემატოგრაფიის ქვაკუთხედად იქცა და რეჟისორ მარტინ სკორსეზეს უდიდეს ნამუშევრად არის მიჩნეული. კოშმარული საწყისი სცენიდან დაწყებული, დამთავრებული ისეთი დასასრულით, რომელიც სავარაუდოდ ტრევის ბიკლის თავში ხდება, „ტაქსის მძღოლი“ გაუმჯობესებული რეალიზმის ნიმუშია, რომელიც მარგინალიზებული მარტოხელა ადამიანის გრანდიოზულობის თავბრუდამხვევი ბოდვებითაა გაჯერებული. ის თავისთავად იკავებს მოჩვენებით სივრცეს სიზმრებსა და რეალობას შორის, რომელზეც კინო იყო გათვლილი. შედეგად, ფილმი ხსნის სიმართლეს მისი შემაშფოთებელი საგნის შესახებ, რასაც ზედაპირული ცნობიერება შეიძლება ვერ ამჩნევდეს. ჩვენ ვწვდებით მამაკაცის მარტოობის არსს, ომის მიერ დატოვებულ ღრმა ფსიქოლოგიურ ჭრილობებს, ისტებლიშმენტის სიძულვილის რეალურ ფესვებს და ძალადობრივი ანტისოციალური ტენდენციების მოტივაციას. ეს არის პორტრეტი, რომელიც უფრო მეტად ეკუთვნის დღევანდელ ეპოქას, ვიდრე საკუთარ დროინდელს. „ტაქსის მძღოლი“ მარტინ სკორსეზეს საუკეთესო კინოხანის შედევრია და რობერტ დე ნიროს სამსახიობო კარიერის მწვერვალად რჩება. ძნელია ვიპოვოთ სხვა მსახიობი, რომელსაც კარიერის განმავლობაში ასეთი სრულყოფილი და კაშკაშად ორიგინალური შესრულება ექნებოდა. ეს არც ბრანდომ, არც პაჩინომ და არც ნიკოლსონმა მოახერხეს. „ტაქსის მძღოლის“ პრემიერა ნიუ-იორკში არაერთგვაროვანი შეფასებებით შედგა. კინოკრიტიკოსები, ძირითადად, აღნიშნავდნენ, რომ ეს იყო კინემატოგრაფიის გარღვევა, მაშინ როცა სხვა კომენტატორები აღშფოთებულნი იყვნენ ფილმის კულმინაციური სცენების გრაფიკული ძალადობით და ჯოდი ფოსტერის მიერ 12 წლის ბავშვი-მეძავის განსახიერებით. „ჩიკაგო ტრიბუნის“ რედაქტორი ჯინ სისკელი თავის PBS შოუში როჯერ ებერტთან ერთად მკაცრად აკრიტიკებდა ფილმს. „ძალადობა იმდენად ძლიერია, რომ მე მრავალი თვალსაზრისით ვცდილობდი, არ მეყურებინა ფილმისთვის“, – ჩიოდა სისკელი. ცხადია, ებერტი ღრმად არ ეთანხმებოდა თავის კოლეგას და ამტკიცებდა, რომ ფილმში ნაჩვენები გრაფიკული ძალადობა „აუცილებელია, რათა დასრულდეს ის წნეხი, რომელიც ფილმის განმავლობაში გროვდებოდა“. ფილმისადმი მიძღვნილ წერილობით მიმოხილვაში ებერტმა ის თავის ცხოვრებაში ნანახთა შორის ერთ-ერთ საუკეთესოდ შეაფასა. მრავალი სხვა გამოჩენილი ფიგურა ინდუსტრიაში მოგვიანებით დაეთანხმა მის პერსპექტივას. მიუხედავად ყველაფრისა, „ტაქსის მძღოლი“ უზარმაზარი პოპულარობით სარგებლობდა მაყურებელში. ის მარტინ სკორსეზეს ყველაზე შემოსავლიან ფილმად რჩებოდა, სანამ 1986 წელს „ფულის ფერი“ არ ჩაანაცვლა, და დაუვიწყარი კულტურული გავლენა მოახდინა კინოეკრანს მიღმაც კი. „ტაქსის მძღოლის“ 50 წლის იუბილეზე, ღირს გავიხსენოთ ის სირთულეები, რომელთა გადალახვაც ფილმს მოუწია ამ წერტილამდე მოსასვლელად. „კოლუმბია პიქჩერზმა“ არაერთხელ სცადა წარმოების შეჩერება მისი გადაღების დროს, პრემიერის შემდეგ მას შოკისმომგვრელსა და ექსპლოატაციურს უწოდებდნენ და 1981 წელს რონალდ რეიგანის სიცოცხლის მცდელობაშიც კი დაადანაშაულეს. ათწლეულები დასჭირდა იმისთვის, რომ ფილმი ხელოვნების უდავო კლასიკად აღიარებულიყო. თუმცა, ბოლო წლებში, მან სამართლიანად მოიპოვა მარადიული კლასიკის სტატუსი, რომელიც ყოველი ახალი ნახვისას კვლავ ახალ შეხედულებებს გვთავაზობს. მარტინ სკორსეზეს რომანტიკული კომედიის, „ელისს აქ აღარ ცხოვრობს“, გამოსვლიდან ერთ წელზე მეტი ხნის შემდეგ და რობერტ დე ნიროს მიერ „ნათლია II-ში“ ვიტო კორლეონეს როლისთვის პირველი ოსკარის მოპოვებიდან 10 თვის შემდეგ, „ტაქსის მძღოლმა“ ორივე ფიგურა ერთ ღამეში ინდუსტრიის გიგანტებად აქცია. მანამდე ისინი ერთად მუშაობდნენ 1973 წლის ფილმზე „ბოროტი ქუჩები“, მაგრამ ეს თანამშრომლობა განსხვავებული იყო. ნიუ-იორკელ ტაქსის მძღოლად მუშაობის თვეებიდან, ფილმისთვის მოსამზადებლად, დაწყებული, ტრევისის მოჰავკის ვარცხნილობით თამაშის გამოწვევამდე, დე ნირომ ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა თავისი პირველი მთავარი როლისთვის მასშტაბურ ნამუშევარში. მსახიობმა ტრევის ბიკლი შექმნა მუდმივი დიალოგის პროცესში როგორც რეჟისორთან, ისე მის გარე გარემოსთან. წლების განმავლობაში, მარტინ სკორსეზესა და რობერტ დე ნიროს თანამშრომლობამ მრავალი კინემატოგრაფიული შედევრი შექმნა. მათი ერთობლივი ფილმები და მათი კომერციული წარმატება, ისევე როგორც კრიტიკული შეფასებები, შთამბეჭდავია: * **1973, „ბოროტი ქუჩები“:** $3 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 92% * **1976, „ტაქსის მძღოლი“:** $28.6 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 89% * **1977, „ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი“:** $16.4 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 58% * **1980, „ცოფიანი ხარი“:** $23.4 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 92% * **1982, „კომედიის მეფე“:** $2.5 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 89% * **1990, „დიდებული ბიჭები“:** $47.1 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 93% * **1991, „შიშის კონცხი“:** $182.3 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 77% * **1995, „კაზინო“:** $116.1 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 79% * **2019, „ირლანდიელი“:** $8 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 95% * **2023, „მკვლელი ყვავილოვანი მთვარის ქვეშ“:** $158.8 მილიონი, Rotten Tomatoes-ის ქულა: 93% პოლ შრეიდერის ღრმად პირადულ სცენარზე დაყრდნობით, რეჟისორმა და მისმა მთავარმა მსახიობმა 1970-იანი წლების ნიუ-იორკის რეალური ხედები და ხმები ჩააქსოვეს „ტაქსის მძღოლზე“ მუშაობის პროცესში. მისი ყველაზე ცნობილი სცენა სრულად დე ნიროს იმპროვიზაცია იყო, სკორსეზე კი კამერას დაბალი კუთხით თავად ეჭირა, სანამ მსახიობი სარკეში იყურებოდა. კითხვა, რომელია რობერტ დე ნიროს საუკეთესო ფილმი, სუბიექტური მსჯელობის საგანია, და იგივე ითქმის მარტინ სკორსეზეს საუკეთესო სარეჟისორო ნამუშევარზეც. ამავე დროს, სკორსეზე-დე ნიროს თანამშრომლობის კინოკანონში, მხოლოდ „ცოფიან ხარს“ შეუძლია კონკურენცია გაუწიოს „ტაქსის მძღოლს“, როგორც სიდიადის მსგავსად გადამწყვეტ ნამუშევარს. მათ მიერ ერთად შექმნილი ყველა სხვა ფილმზე მეტად, „ტაქსის მძღოლი“ სუნთქავს იმ ქალაქით, რომელსაც ისინი ეკუთვნიან.