ავტორი: ხოსე თეოდორო 2025 წლის 22 სექტემბერი ეს სტატია გამოქვეყნდა „The Film Comment Letter“-ის 2025 წლის 19 სექტემბრის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც მოიცავს ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. გამოიწერეთ ბიულეტენი აქ. „ღრუბლებს ქვემოთ“ (ჯანფრანკო როზი, 2025) „ეს დროის მანქანაა“, – აცხადებს გიდი გამჭვირვალე საწვიმარში გამოწყობილ ტურისტებს, როდესაც ისინი ჯანფრანკო როსის ფილმში „ღრუბლებს ქვემოთ“ არქეოლოგიურ ობიექტზე ეშვებიან, „და ჩვენ უკან ვბრუნდებით.“ როსის დიდებული დოკუმენტური ფილმი, რომელიც სამი წლის განმავლობაში ვეზუვის მთის ჩრდილში, ნეაპოლში იყო გადაღებული, მოგვითხრობს წარსულთან ახლო თანაცხოვრების შესახებ – და ვულკანური ამოფრქვევის მუდმივი საფრთხის შესახებ, ისეთის, როგორმაც 79 წელს პომპეი და ჰერკულანუმი შთანთქა. ეს შეიძლება საშინლად მუქარად ჟღერდეს, მაგრამ მსოფლიოში არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, უცხოეთში გენოციდური კამპანიებიდან დაწყებული, საკუთარ საზღვრებში სამოქალაქო დისკურსის ეროზიამდე, უცნაურად დამამშვიდებელი იყო „ღრუბლებს ქვემოთ“ ქრონიკულად ასახული შფოთიანი სტატუს-კვოს განცდა – და ეს 50-ე ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალის ერთ-ერთი მთავარი მოვლენა იყო. გადაღებული შავ-თეთრ ფერებში, თვალწარმტაცი პეიზაჟებით, რომლებიც იმდენად სპექტრალურად მანათობელია, რომ ვერცხლის ჟელატინის ნაბეჭდებს ჰგავს, „ღრუბლებს ქვემოთ“ პირქუში სილამაზით არის სავსე. იხილეთ ნაცრის კვამლი, უკრაინული მარცვლეულის კოლოსალური კონუსები, იაპონელი არქეოლოგები, რომლებიც ძვლებიდან მიწას ხვეტავენ, ცარიელ კინოთეატრში პროეცირებული ფილმები, არქივისტები, რომლებიც დაზიანებული ქანდაკებების უზარმაზარ ოთახებს მხოლოდ ერთი ფანრით იკვლევენ. მართლაც, ბევრი სცენაა, სადაც ფანრები სინათლის ერთადერთი წყაროა, რაც ჩვენს ისტორიის შეზღუდულ ხედვაზე ელეგანტური მეტაფორაა. „დრო ყველაფერს ანადგურებს, მაგრამ ის ასევე ყველაფერს ინარჩუნებს, შემდეგ კი მოულოდნელი გზებით გვიბრუნებს“, – განმარტავს არქივისტი ფილმის დასასრულს. მიუხედავად იმისა, რომ როსი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს ქალაქის წარსულთან ურთიერთობას, ის ასევე სრულად არის ჩართული აწმყოში მცხოვრები ადამიანების ცხოვრებაში, იქნება ეს სირიელი ვაჭარი მეზღვაურების დაკვირვება, რომლებიც ვარჯიშის დროს საუბრობენ, თუ ზედმეტად იუმორით სავსე გადაუდებელი დახმარების ოპერატორები, რომლებიც რეგულარულად რყევებით შეშფოთებული მოქალაქეების ზარებს პასუხობენ. კინო, როგორც არქეოლოგია და აწმყოს მოწმობის საშუალება, ასევე მაურენ ფაზენდეიროს ფილმის „სეზონები“ ცენტრალური თემაა, რომელიც გადაღებულია პორტუგალიის ალენტეჟოს რეგიონში, რომელიც ცნობილია უძველესი მეგალითებით, რომლებიც არქეოლოგებმა ვერა და გეორგ ლაისნერებმა 1930-იან და 40-იან წლებში დოკუმენტირეს. მიგელ გომესთან თანამშრომლობით ცნობილი ფაზენდეირომ თავისი სოლო მხატვრული სადებიუტო ფილმისთვის დამაფიქრებელი ატმოსფერო შექმნა, ლაისნერების დღიურებიდან ამონარიდების ხმოვანი თანხლებით ჩართვით და მომთმენი, ბუკოლური რიტმის მიღებით, როდესაც ის აკვირდება თხის მშობიარობას, მოხუცის მიერ ტრადიციული „საიას“ სიმღერას, ბავშვების მიერ კურდღლის მოფერებას და ფერმერების მიერ კორპის ხეებიდან ქერქის მოხსნას, თითქოს ცხოველებს ტყავს აცლიდნენ. მე მომხიბლა იმან, თუ როგორ აგრძელებდა ფაზენდეიროსა და თანაგადაღების ოპერატორების რობინ ფრესონისა და მართა სიმონესის კამერა დღის შუა მთვარისკენ პანირებას. ჩვენების კითხვა-პასუხის სესიაზე რეჟისორმა განმარტა, რომ ფილმი ამ უნიკალურ ლანდშაფტში ღრმად ჩაქსოვილი ისტორიების გასაგებად გადაღების საშუალება იყო. მსგავსი მტკიცებები შეიძლება ითქვას ვიქტორია შმიდის ფილმზე „როჟო ჟალია ბლაუ“, რომელიც ჩემი ფავორიტი იყო TIFF-ის ყოველთვის აუცილებელ Wavelengths პროგრამაში, რომელმაც წლევანდელ გამოცემაზე 25 წლის იუბილე აღნიშნა. შმიდის მოგზაურობები ავსტრიაში, ლიეტუვასა და ესპანეთში გადაღებულია სამზოლიანი ტექნიკოლორის მსგავსი პროცესით, რაც ბათილად აქცევს ერთი შეხედვით ბუნებრივ და ხელოვნურ პალიტრებს შორის ბინარულობას. ჩვენ ვხედავთ ჟელეს ფერებში გადაფენილ ხეებს, ღრუბლებს, რომლებიც აშკარად ბამბის ნაყინს ჰგავს, და ფანტომურ ტალღებს, რომლებიც რეალურებს ფარავს. ფილმი არ გვაწვდის კონტექსტს, რომელშიც წავიკითხოთ მისი მომხიბვლელად უცნაური ვიზუალური ეფექტები. მე სულ ვფიქრობდი, ხომ არ არის ეს ისე, როგორ ხედავენ სამყაროს ზოგიერთი ცხოველი. TIFF 50-ზე წარმოდგენილ მხატვრულ ფილმებს შორის, არც ერთს არ დაუტოვებია ჩემზე ისეთი მიმზიდველად შემაშფოთებელი შთაბეჭდილება, როგორიც ნადია ლატიფის სადებიუტო სრულმეტრაჟიან ფილმს „კაცი ჩემს სარდაფში“, რომელიც დაფუძნებულია უოლტერ მოსლის რომანზე (რომელმაც სცენარი ლატიფთან ერთად დაწერა). ლონგ-აილენდის ისტორიულად შავკანიან სოფელ სეგ-ჰარბორში ვითარდება ეს ნელი ტემპის თრილერი, რომელიც მოგვითხრობს ჩარლზზე (კორი ჰოუკინსი), რომელიც დედის გარდაცვალების შემდეგ ფინანსურად მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდება და მისი დასაქმების პერსპექტივებიც ბუნდოვანია. ის იმალება სახლში, რომელშიც მისი ოჯახი რვა თაობის განმავლობაში ცხოვრობდა – მისი მრავალი წინაპარი უკანა ეზოშია დაკრძალული – მაგრამ ბანკი სახლის წართმევით ემუქრება. შესაძლო ხსნა ორი ძალიან განსხვავებული პერსონაჟის გამოჩენით მოდის. ერთი არის მიმზიდველი ანტიკვარიატის დილერი (ანა დიოპი), რომელიც ნებით, თუმცა უხალისოდ, თანახმაა ჩარლზის ძვირფასი საოჯახო მემკვიდრეობის გაყიდვაზე – მათ შორის, ერთი შეხედვით მოჩვენებებით დასახლებული დასავლეთ აფრიკული ნიღბების შთამბეჭდავი კოლექციის. მეორე არის იდუმალი, შეძლებელი მამაკაცი (ვილიამ დეფო), რომელიც ჩარლზს დღეში 1000 დოლარს სთავაზობს, რომ ორი თვის განმავლობაში მის სარდაფში იცხოვროს – ოღონდ ჩარლზმა არავის არ უნდა უთხრას, რომ იქ არის. რადგან ამ იჯარის ხელშეკრულების პირობები სულ უფრო უცნაური ხდება და ჩარლზის მძიმე გულგრილობა...