ტედ ფენდტის ფილმში „უცხო მოგზაურობა“ არავინ მიდის საზღვარგარეთ; ადამიანები ბევრს დადიან – ძირითადად ბერლინის კროიცბერგში – მაგრამ ამ ერუდირებული ფილმის მიერ გამოკვლეული ხეტიალი უმეტესად გონებრივი ხასიათისაა. მას წიგნები იწვევს, კერძოდ, იტალიელი მწერლის, ანა მარია ორტეზეს ნაწარმოებები, რომელიც სიკვდილის შემდეგ გახდა ცნობილი, მაგრამ ჯერ კიდევ ვერ მოიპოვა ის აღიარება, რასაც მშობლიური ქვეყნის ფარგლებს გარეთ იმსახურებს. ოცდაათ წელს გადაცილებული ლეონი (ფილმის პროტაგონისტი და ფენდტის თანასცენარისტი, ლეონი როდრიანი) იმდენად შეპყრობილია მისი შემოქმედებით, რომ მათ გერმანულად და იტალიურად კითხვას ითხოვს, დარწმუნებულია, რომ ორიგინალი უფრო მეტ მინიშნებას მისცემს იმ უცნაური შელოცვის შესახებ, რომელსაც ეს წიგნები მასზე ახდენენ. „უცხო მოგზაურობა“ ლეონის დეტექტივად წარმოაჩენს, ორტეზეს — სფინქსად, ხოლო ორტომეულს, რომელსაც ლეონი თანამოაზრე „წიგნის ჭიებთან“ ერთად სწავლობს — „იგუანა“ (1965) და „ილ პორტო დი ტოლედო“ (1975) — იდუმალ ხელნაწერებად, ისეთებად, რომლებიც, როგორც ახალგაზრდა ქალი მშვენივრად ამბობს თავიდანვე, „რაღაცას მიკეთებენ: კარებზე აკაკუნებენ, რომლებსაც უფრო სურთ დახურული დარჩნენ.“ თქვენი რეაქცია „უცხო მოგზაურობაზე“ არ იქნება დამოკიდებული ორტეზეს შემოქმედების ცოდნაზე, არამედ იმაზე, თუ რამდენად შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ იმ არეულ სიამოვნებას, რომელსაც ლეონი განიცდის და რომელსაც ფენდტის ფილმი ასე ხშირად იწვევს – როდესაც წიგნში ჩაძირვა ხელყოფის აქტად იქცევა, ხოლო სხვის სამყაროში გაბედული შესვლა შენი საკუთარის შეცვლას ნიშნავს ამ შეხვედრის მეშვეობით. აღსანიშნავია, რომ „უცხო მოგზაურობა“ არასოდეს ახდენს კითხვის რომანტიზებას. ერთი წლის განმავლობაში გაშლილი, თითოეული თვე თითო თავს წარმოადგენს, ფილმი ლეონის მიჰყვება, როდესაც ის ორტეზეს წინადადებებს ეჭიდება, ხან მარტო, ხშირად მეგობრებთან ერთად: ჰანა (ჰანა დიორინგი), მომავალი დედა, რომელიც ამბობს, რომ ავტორის წერის სტილი „ძალიან ამაღელვებელი და ინტენსიურია“; ალეხო (ალეხო ფრანცეტი), ბუენოს-აირესელი, რომელიც ამტკიცებს, რომ „ესმის“ ორტეზეს პროზა; და ფლორიანი (ფლორიან მოდელი), უნივერსიტეტიდან გარიცხული სტუდენტი, რომელიც წუწუნებს, რომ არ ესმის. თავად ლეონი ამბობს, რომ გვერდები რაღაც სახის „წინააღმდეგობას“ ამჟღავნებენ. და როგორ უნდა დავადანაშაულოთ ის? „ილ პორტო დი ტოლედო“ და „იგუანა“ ფანტაზიასა და ავტობიოგრაფიას შორის არიან გაშლილი, მაგრამ ყველაზე სიზმრისეულ მომენტებშიც კი, ისინი არ არიან დაინტერესებულნი ესკაპისტური სამყაროების შექმნით, არამედ მკითხველის სამყაროს დესტაბილიზაციით. გაურკვეველი, დამაბნეველი, წინააღმდეგობრივი, ისინი შორს არიან იმისგან, რასაც ხალხურად „მსუბუქ“ მასალად მივიჩნევდით; განსაკუთრებით მკვრივი პასაჟის წაკითხვის შემდეგ, ფლორიანის სახეზე ირონიული ღიმილი გადაურბენს: „ეს თავიდან უნდა წავიკითხო…“ თქვენ შესაძლოა ისევე დაკარგულად იგრძნოთ თავი „უცხო მოგზაურობის“ ყურებისას – ფილმი, რომლის ერთსაათიანი ხანგრძლივობა შესაძლოა მინიატურულ აღწერებს იზიდავდეს, მაგრამ აბსოლუტურად არაფერს „პატარას“ არ გულისხმობს. ამის „ადამიანების კითხვის“ ისტორიად მიჩნევა ტექნიკურად ზუსტი, მაგრამ უიმედოდ რედუქციული იქნება. ფენდტისა და როდრიანის სცენარი სიმპოზიუმის გამაბრუებელ, გაბნეულ მასშტაბებს ფლობს, აერთიანებს საუბრებს, რომლებიც უფრო მეტად ფილოსოფიითა და ლიტერატურის თეორიით არის დაინტერესებული, ვიდრე მათი მონაწილეების შინაგანი ცხოვრებით. როდესაც ლეონი თავისი წიგნის კლუბის შეხვედრებიდან იშვიათი პაუზის დროს ცუდ განშორებაზე საუბრობს, იდეა, რომ მან ორტეზეს სამყაროში ცურვისთვის გატარებული საათების მიღმაც უნდა იარსებოს, იმდენად შოკისმომგვრელია, რომ ერთგვარ თავბრუსხვევას იწვევს. ეს არ ნიშნავს, რომ თქვენ არ გაიცნობთ ამ მგზნებარე მკითხველებს; უბრალოდ „უცხო მოგზაურობა“ გაიძულებთ, აღმოაჩინოთ ისინი თითქმის ექსკლუზიურად ორტეზეს რომანებთან მათი ურთიერთობის მეშვეობით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ფენდტი გიწვევთ წაიკითხოთ მათი კითხვა, და რაც ასე მიმზიდველია მის ფილმში, არის ის, თუ როგორ ეხება ის მათ ინტელექტუალურ და სხეულებრივ ურთიერთქმედებას ამ ტექსტებთან. ჯენი ლუ ციგელის მიერ 16მმ-იან ფირზე გადაღებული, ფილმი იყენებს სტატიკურ საშუალო ახლო კადრებს, რომლებიც დიდხანს აჩერებენ მზერას ლეონისა და სხვებზე, როდესაც ისინი ამ წიგნებს კითხულობენ და ფიზიკურად იცვლებიან პროცესში: ღიმილი, შუბლის ნაოჭი, თვალები, რომლებიც გვერდიდან სამყაროსკენ მოგზაურობენ, რომელიც მის მიღმა იშლება. ეს არის ის იშვიათი ფილმი, რომელიც ზედმიწევნით ზუსტად გადმოსცემს, თუ როგორ შეუძლია ხელოვნების ნიმუშს შეაღწიოს მათ სხეულებში, ვინც მას აღიქვამს. „უცხო მოგზაურობის“ დიდი ნაწილი, ისევე როგორც ლიტერატურული მასალა, რომელმაც ის შთააგონა, განზრახ ბუნდოვანი რჩება. თუმცა, დაკარგვა მისი ხიბლის ნაწილია. „მიყვარს სიბნელეში ყოფნა,“ ეუბნება ლეონი ფლორიანს შუა გზაზე. „სულ უფრო მეტად მეპარება ეჭვი იმაში, რასაც ვკითხულობ.“ მაგრამ ის დაბნეულობა, რომელსაც ის ორტეზეს შემოქმედებაში ნავიგაციისას გრძნობს, სრულად არ ასახავს იმას, რასაც „უცხო მოგზაურობის“ ყურებისას შეიძლება გრძნობდეთ. თუ ფენდტის ფილმი რაიმე ფორმით დეზორიენტირებას იწვევს, ეს მხოლოდ მისი ეკლიანი დებატების ფუნქცია არ არის – სიმართლესა და რეალობას შორის, რეალიზმსა და ექსპრესივიზმს შორის განსხვავების შესახებ – არამედ იმ თამამი ჩართულობისაც, რასაც ის თავისი აუდიტორიისგან მოითხოვს. „უცხო მოგზაურობა“ სადღაც ზის მათიას პინიეიროს ფილმის „შენ მიწვავ მე“ (ფილმი, რომელიც სავსეა იმ წიგნების რეალური ამონარიდებით, საიდანაც ის შთაგონებას იღებს და მაყურებლებსა და პერსონაჟებს იწვევს, რომ ერთად წაიკითხონ ისინი ეკრანზე) ტექსტუალურ ფეტიშიზმსა და ჯეიმს ბენინგის „მკითხველების“ რადიკალიზმს შორის, რომელიც მხოლოდ იმის საშუალებას გაძლევთ, უყუროთ ადამიანებს, როგორ კითხულობენ სრულ სიჩუმეში, ტოვებს თქვენ სრულ უმეცრებაში იმის შესახებ, თუ რას ათვალიერებენ ისინი და გიბიძგებთ, სანაცვლოდ ყურადღება გაამახვილოთ ფიზიკურ ტრანსფორმაციებზე, რომლებსაც ეს გვერდები ახდენენ მათზე, ვინც მათ ამუშავებს. ფენდტი, თავის მხრივ, გაძლევთ საშუალებას მოისმინოთ ლეონი და სხვები.