ციხის ფილმები პატიმრის თვალით: რეალობისა და სტერეოტიპების შეჯახება

ავტორი: ფილიპ ვენს სმიტი, II. გამოქვეყნდა: 2025 წლის 22 სექტემბერს. ეს სტატია გამოქვეყნდა 2025 წლის 19 სექტემბრის The Film Comment Letter-ის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ საინფორმაციო ბიულეტენში, რომელიც ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს შეიცავს. დარეგისტრირდით ბიულეტენზე აქ. „Penitentiary“ (ჯამა ფანაკა, 1979). Vinegar Syndrome-ის თავაზიანობით. როდესაც 2004 წელს ჩრდილოეთ კაროლინას ცენტრალურ ციხეში პატიმრებს მეგობრულ კომედია „Life“ (1999) აჩვენეს, მე 30 წუთზე მეტხანს ვერ გავძელი. ეს ფილმი, რომელშიც ედი მერფი და მარტინ ლოურენსი მონაწილეობენ, მოგვითხრობს ნიუ-იორკელი კონტრაბანდისტების წყვილის ისტორიას, რომლებიც 1930-იანი წლების მისისიპიში მკვლელობისთვის უსამართლოდ გაასამართლეს და სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს. ჩემი მეგობრები გულიანად იცინოდნენ, მაგრამ 25 წლის ასაკში, მე უკვე ორი წელი მქონდა მოხდილი მკვლელობისთვის სამუდამო პატიმრობის – უპირობო გათავისუფლების უფლების გარეშე. ეკრანზე ჩემნაირი, გალიაში გამომწყვდეული შავკანიანი მამაკაცების სიმრავლის ყურება გასართობი არ მეჩვენებოდა, მიუხედავად იმისა, თუ როგორ მიყვარდა კინოში სიარული. პარასკევის კინო-საღამოები ცენტრალურ ციხეში თავისუფალ სამყაროსთან მაქსიმალურად მაახლოებდა. მე და ჩემს მეგობრებს ხალხით სავსე აუდიტორიაში მიგვქონდა ჩიფსები, გაზიანი სასმელები და ნაყინის ქილები. 120 წუთის განმავლობაში ციხიდან გავრბოდი, რათა აღფრთოვანებულიყავი ჯაშუშებით, რომლებიც მსოფლიო ბატონობის ეშმაკურ გეგმებს ამხელდნენ, დაჩაგრულებით, რომლებიც საწყისიდან დიდ საქმეებს აღწევდნენ, და ეგზოტიკური ადგილების ხედებით, რომლებსაც სამუდამო პატიმრობისას პირადად ვერასოდეს ვნახავდი. მაგრამ პატიმრობისას ციხეზე გადაღებული ფილმების ყურებამ გაქცევის შესახებ ჩემი წარმოდგენა დაანგრია. არ მომწონდა, როგორ ეყრდნობოდნენ ეს ფილმები პატიმრების სტერეოტიპებს ისტორიის გადმოსაცემად. ხშირად, ისინი ძალადობას წარმოაჩენენ, როგორც მიღებულ შედეგს იმ მამაკაცებისთვის, რომლებიც მოწყვლადობას გამოხატავენ სიმტკიცის ნაცვლად. ისინი აძლიერებენ საზოგადოების წარმოდგენას ჩვეულებრივ პატიმარზე, როგორც ჰიპერმასკულინურ ავაზაკზე, რომლის რეაბილიტაცია არასოდეს მოხდება. ამ ფილმებში – როგორიცაა „Gridiron Gang“ (2006), „Undisputed“ (2002) და „The Longest Yard“ (2005) – შავკანიანი პატიმრები არ ჯობიან ძველი დროის მინსტრელის შოუების ბედნიერ მონებს. პერსონაჟები, რომლებსაც ვხედავდი, ჩემს რეალობას არ ასახავდნენ, ამიტომაც არ ვუყურებდი მათ. მიუხედავად ციხის ფილმებთან დაკავშირებული ჩემი შეშფოთებისა, მესმის ჰოლივუდის მოტივი. ნასამართლევი მკვლელის გმირად წარმოჩენა რთულია. ჟანგიანი დანა არასოდეს გაბრწყინდება ექსკალიბურზე მეტად. ამიტომ ციხის ფილმებში გმირები, როგორც წესი, უდანაშაულოები არიან და კავკასიური აუდიტორიისთვის გასაგებები, რაც შორსაა იმ რეალობისგან, თუ ვინ ავსებს ამერიკულ ციხეებს. ციხეზე გადაღებული ფილმები ყოველთვის არ მეზიზღებოდა. ჩემს დაპატიმრებამდე საკმაოდ ბევრს სიამოვნებით ვუყურებდი. „ცუდი ბიჭები“ (Bad Boys, 1983) პირველი ციხის ფილმი იყო, რომელიც მოზარდობისას მომეწონა. მასში 16 წლის მიკ ო'ბრაიენი (შონ პენი) ველურ ახალგაზრდულ ციხეში ხვდება მას შემდეგ, რაც წარუმატებელი ნარკოგარიგებისას მოპარული მანქანით ავარიას ახდენს და 8 წლის ბიჭს კლავს. მოკლული ბიჭის უფროსი ძმა, პაკო მორენო (ესაი მორალესი), მიკის შეყვარებულს თავს ესხმის იმ მიზნით, რომ იმავე ციხეში მოხვდეს და ძმის სიკვდილისთვის შური იძიოს. მიკი, იძულებული რომ იბრძოლოს სიცოცხლისთვის (ერთ სცენაში ის თავდაცვისთვის გაუხსნელი გაზიანი სასმელების ქილებით სავსე ბალიშისპირს იყენებს), გამოსასყიდ პერსონაჟად იქცევა. „ცუდი ბიჭები“ მომწონდა, რადგან ის ასახავდა დაჩაგრულს, რომელიც თავის მტრებს ამარცხებდა, მაგრამ მაშინ ვერ აღვიქვი ქვეტექსტი: რომ კრიმინალი შეიძლება იყოს გასაგები, საყვარელი პერსონაჟი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის მეამბოხე თეთრკანიანი თინეიჯერია. 1970-იანი წლების 'ბლექსპლოიტაციის' ფილმები, როგორიცაა „Penitentiary“ (1979), რომელიც მოზარდობისას მამის პირატულ VHS კოლექციაში ვიპოვე, განსხვავებულ კრიმინალს – და განსხვავებულ გასაგებობას გვთავაზობდნენ. ფილმის გმირი, თუ სვითი (ლეონ აიზეკ კენედი), ციხეში უსამართლოდ ხვდება და მისი პირველი გამოცდაა, რომ მოიგერიოს ცნობილი ციხის მტაცებელი ჰალფ დედი (ბაჯა ჯოლა). მე ვიცინოდი, როდესაც ფილმში აფრო-ვარცხნილობის სოულ ძმები რასისტი თეთრკანიანი ლეიტენანტის მოტყუებას ცდილობდნენ, მაგრამ მაშინ ზედმეტად გულუბრყვილო ვიყავი, რომ ფილმის ნამდვილი გზავნილი გამეგო. თუ სვითი წარმოადგენდა 1960-იანი და 70-იანი წლების აღმავალ „შავკანიან მკაცრ“ ფიგურას, როდესაც შავკანიანი ამერიკელები სეგრეგაციის დასრულების შემდეგ თავიანთ იდენტობას ხელახლა განსაზღვრავდნენ. მაშინ ამერიკა დაპატიმრებას იარაღად იყენებდა შავკანიანი აქტივისტების გასაჩუმებლად, როგორიცაა „შავი პანტერების პარტიის“ წევრები. საპასუხოდ, ამ აქტივისტებმა ციხის ბუნტები მოაწყვეს კალიფორნიის სოლედადიდან ნიუ-იორკის ატიკამდე, და ჩრდილოეთ კაროლინას ცენტრალურ ციხეშიც კი. გისოსებს მიღმა სოლიდარობამ ხელი შეუწყო სოციალურ რევოლუციას. „Penitentiary“ განასახიერებდა ახლად აღმოჩენილ შავკანიან ვაჟკაცობას, ისევე როგორც იმ დროის სხვა კონტრკულტურული შავკანიანი ფილმები, როგორიცაა „Super Fly“ (1972) და „The Mack“ (1973), რომლებშიც სუტენიორებიც კი შეიძლება ყოფილიყვნენ პროტაგონისტები, თუ ისინი საკმარისად მკაცრები იქნებოდნენ რასისტული ხელისუფლების დასამარცხებლად. ამ ფილმებმა გზა გაუხსნეს თანამედროვე ფილმებს, როგორიცაა „Hustle & Flow“ (2005), ტერენს ჰოვარდის მონაწილეობით. ზოგიერთი ფილმი ციხეს, როგორც პიროვნული ზრდისთვის გმირის მიერ გასავლელ გამოცდას, ისე აერთიანებს სიუჟეტში. ციხის დასაძლევად გმირი ბრძენ მენტორს ხვდება. ფილმში „მალკოლმ X“ (1992) მალკოლმ ლიტლი (დენზელ ვაშინგტონი) ხვდება დაპატიმრებულ მუსლიმებს, რომლებიც ეხმარებიან მას ნარკოტიკების დატოვებასა და ლიდერული ხმის პოვნაში. „South Central“ (1992) ბობი ჯონსონი (გლენ პლამერი) ხვდება მამისეულ ფიგურას, რომელიც ეხმარება მას