„ჩვენ ვხედავთ ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო შეთანხმებების ეროზიას, რაც საგანგაშოდ ნორმალიზდება“, - ამბობს ხუან პაბლო სალიატო თავის სადებიუტო მხატვრულ ფილმზე, რომლის პრემიერაც ბერლინში შედგა. ავტორი: გეორგ სალაი გლობალური ბიზნესის რედაქტორი „წითელი ანგარი“ (Hangar rojo), ჩილელი რეჟისორის, პროდიუსერისა და სცენარისტის ხუან პაბლო სალიატოს სადებიუტო მხატვრული ფილმი, შესაძლოა, 1970-იანი წლების ჩილეში ვითარდებოდეს სამხედრო გადატრიალების ფონზე, თუმცა ის თემები და ადამიანური გამოწვევები, რომლებსაც ის იკვლევს, მეტად აქტუალურია. ფილმი მოგვითხრობს კაპიტან ხორხე სილვას ისტორიას, რომელიც საჰაერო ძალების დაზვერვის ყოფილი ხელმძღვანელია. იგი იღებს ბრძანებას, რომელიც სამუდამოდ შეცვლის მის ცხოვრებას. მას ევალება საჰაერო ძალების აკადემიის, სადაც ახალგაზრდა იუნკერებს წვრთნის, გადაქცევა დაკავებისა და წამების ცენტრად. ამის მიზეზი გენერალ აუგუსტო პინოჩეტის მეთაურობით სამხედრო ოფიცრების ჯგუფის მიერ მოწყობილი გადატრიალებაა, რომელმაც სოციალისტი პრეზიდენტი სალვადორ ალიენდე დაამხო. „წითელი ანგარის“ მსოფლიო პრემიერა ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალის განყოფილება „ახალი ხმების პერსპექტივები“ (Perspectives) ფარგლებში შედგა. ნამდვილი მოვლენებით შთაგონებული და შავ-თეთრ ფერებში გადაღებული ფილმი აღწერილია, როგორც პირველი ლათინოამერიკული თრილერი, რომელიც იკვლევს სამხედრო სტრუქტურების შიდა მექანიზმებს 1970-იანი წლების დიქტატურების დროს. სალიატოს ადრე რეჟისორი იყო დოკუმენტური ფილმის „წითელი თვალები“ და სერიალების „რქაზე დამოკიდებულები“, „გათავისუფლებულები“ და „სექსის კულტურა“. მან „წითელი ანგარი“ ლუის ემილიო გუზმანის სცენარის მიხედვით გადაიღო. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ნიკოლას სარატე („ციხე ანდებში“, „ფსიქოპათის გონების შიგნით“), ბორის კერკია, მარსიალ ტაგლე, კატალინა სტუარდო და არონ ერნანდესი. ფილმის პროდიუსერია Villano, ხოლო თანაპროდიუსერები არიან Brava Cine, Rain Dogs, Caravan, Berta Film და TVN. მსოფლიო გაყიდვებს Premium Films/MPM Premium ახორციელებს. ფილმში სილვა უამრავ დილემას აწყდება. „დარწმუნებული, რომ საშინელება ხანმოკლე იქნება, სილვა ცდილობს განზე გადგეს“, – ნათქვამია „წითელი ანგარის“ მოკლე შინაარსში. „მაგრამ პოლკოვნიკ იანის – ძველი მეტოქის, რომელიც უკონტროლო ძალაუფლებითა და დაუმთავრებელი საქმეებით ბრუნდება – გამოჩენა სილვას აიძულებს შეხვდეს არა მხოლოდ თავის წარსულს, არამედ თავის ღრმა რწმენასაც. როდესაც სატვირთო მანქანები იწყებენ ანგარის პატიმრებით ავსებას და ძალაუფლების გამოყენება სულ უფრო დაუნდობელი ხდება, სილვა აღმოჩნდება შეუძლებელ გზაჯვარედინზე: დაუმორჩილებლობამ შეიძლება სიცოცხლე დაუჯდეს, მაგრამ ასევე მორჩილებამაც“. THR-მა სალიატოს ჰკითხა „წითელი ანგარის“ შექმნის, პოლიტიკური და მორალურად ორაზროვანი საკითხების შესახებ, რომლებსაც ფილმი ეხება, მისი აქტუალურობისა და იმის თაობაზე, რაზე მუშაობს შემდეგ. მადლობა ძლიერი ფილმისთვის და ამ რთულ მორალურ არჩევანში შეღწევისთვის. მაინტერესებს: რამდენად ცნობილია ხორხე სილვას ამბავი ჩილეში, და არის თუ არა ფილმი ავტობიოგრაფიაზე, წიგნზე ან მსგავს რამეზე დაფუძნებული? დიდი მადლობა თქვენი სიტყვებისთვის. ხორხე სილვას ისტორია ჩილეში ფართოდ არ არის ცნობილი; ის ძირითადად ვრცელდება იმ ადამიანების მცირე წრეში, ვინც ეს პერიოდი შეისწავლა. მასთან დაკავშირებული ყველაზე ემბლემური შემთხვევაა გენერალ ალბერტო ბაჩელეტის, ჩილეს ყოფილი პრეზიდენტის მიშელ ბაჩელეტის მამის ისტორია, რომელიც დიქტატურის მიერ წამების შემდეგ გარდაიცვალა. სწორედ კაპიტანი სილვა იყო მასთან ერთად მის უკანასკნელ წუთებში საჯარო ციხეში. ფილმი შთაგონებულია ფერნანდო ვილიაგრანის ავტობიოგრაფიული ქრონიკით „Disparen a la bandada“, რომელიც არის ერთ-ერთი იმ ორი სტუდენტიდან, ვისი სიცოცხლეც სილვამ ამ ამბავში გადაარჩინა. ვილიაგრანმა ჩაატარა კვლევა ჩილეს საჰაერო ძალების ოფიცრებსა და უნტეროფიცრებზე, რომლებიც საკუთარმა ამხანაგებმა აწამეს გადატრიალებაში მონაწილეობაზე უარის თქმის გამო. ფერნანდოს, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული პროდუქციაში, მეშვეობით, ჩვენ შევძელით ხორხე სილვასთან შეხვედრა. მისი პირველი პირის გადმოცემით იმ ზუსტი მომენტის მოსმენა, როდესაც გადატრიალება განვითარდა, გადამწყვეტი იყო. მაგრამ ყველაზე მეტად ის პოზიცია დაგვრჩა მეხსიერებაში, საიდანაც ის საუბრობდა: არა ძალაუფლების მაღალი ეშელონებიდან, არამედ შუა დონიდან, სადაც ბრძანებები დანაწევრებულად მოდის და მორჩილება გარდაუვალი ჩანს. ეს მორალური ორაზროვნება და ეს პერსპექტივა დაგვეხმარა გაგვეგო, რომ ეს იყო ფილმის გული. რატომ გადაწყვიტეთ შავ-თეთრი ფილმის გადაღება? რამდენიმე ნიშანმა მიმიყვანა შავ-თეთრთან. პირველი გამოჩნდა წიგნის კითხვისას. ერთ პასაჟში ფერნანდო ვილიაგრანი წერს, რომ 1973 წლის 11 სექტემბერს, როდესაც გაიღვიძა და სამხედრო გადატრიალების შესახებ შეიტყო, ყველაფერი უეცრად შავ-თეთრად მოეჩვენა. ეს გამოსახულება ჩემთვის ღრმად კინემატოგრაფიული იყო. იქ ჩაიბეჭდა თესლი – ინტუიცია, რომ ეს ამბავი ამ ვიზუალური წარმოსახვით უნდა ყოფილიყო გადმოცემული. საინტერესოა, რომ მოგვიანებით, როცა ეს ფრაზა ფერნანდოს ვახსენე, მას არც ახსოვდა, რომ დაწერა, მაგრამ ის იქ იყო. მეორე მიზეზი სტილისტური იყო. ჩემი ფონი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ხელოვნების სკოლასთან, და ჩემი მრავალი მითითება მოდის არა მხოლოდ კინოდან, არამედ მხატვრობიდან და მისი ისტორიიდან. ფილმს ყოველთვის ექსპრესიონისტულ რეჟიმში წარმოვიდგენდი, სადაც გამოსახულებას ძლიერი ემოციური დატვირთვა აქვს. ამ თვალსაზრისით, შავ-თეთრი – კიაროსკურო, კონტრასტი...