ტედ ფენდტის ფილმში „უცხო მოგზაურობა“ არავინ მიდის საზღვარგარეთ; ხალხი ბევრს დადის — ძირითადად ბერლინის კროიცბერგში — მაგრამ ამ ერუდირებული ფილმისთვის მთავარი მოხეტიალე აზროვნებაა, გონებრივი ხეტიალი. მას წიგნები იწვევენ, იტალიელი მწერლის ანა მარია ორტესეს ნაწარმოებები, რომელმაც სიკვდილის შემდეგ მოიპოვა აღიარება, მაგრამ ჯერ კიდევ ვერ პოულობს სათანადო ყურადღებას თავისი სამშობლოს მიღმა. ოცდაათ წელს გადაცილებული ლეონი (ფილმის მთავარი გმირი და ფენდტის თანასცენარისტი, ლეონი როდრიანი) იმდენად შეპყრობილია მისი ნაწარმოებებით, რომ დაჟინებით მოითხოვს მათ გერმანულად და იტალიურად წაკითხვას, დარწმუნებულია, რომ ორიგინალი უფრო მეტ მინიშნებას მისცემს იმ უცნაური შელოცვის შესახებ, რომელსაც ისინი მასზე ახდენენ. „უცხო მოგზაურობა“ ლეონის დეტექტივად, ორტესეს სფინქსად, ხოლო ორ მის ტომს, რომლებსაც ლეონი თანამოაზრე წიგნის მოყვარულთა მცირე ჯგუფთან ერთად სწავლობს — „იგუანა“ (The Iguana, 1965) და „ტოლედოს პორტი“ (Il Porto di Toledo, 1975) — იდუმალ ხელნაწერებად აღიქვამს, ისეთებად, რომლებიც, როგორც ახალგაზრდა ქალი თავიდანვე ლამაზად ამბობს, „რაღაცას მიშვრებიან: ისინი კარებზე აკაკუნებენ, რომლებსაც ურჩევნიათ დაკეტილი დარჩნენ“. თქვენი რეაქცია „უცხო მოგზაურობაზე“ არ იქნება დამოკიდებული ორტესეს შემოქმედებასთან თქვენს ნაცნობობაზე, არამედ იმაზე, რამდენად შეძლებთ გაიგოთ ის დამაბნეველი სიამოვნება, რომელსაც ლეონი განიცდის და რასაც ფენდტის ფილმი ხშირად იწვევს — როდესაც წიგნში ჩაძირვა საზღვრების გადაკვეთის აქტად იქცევა, ხოლო სხვის სამყაროში შეღწევა ნიშნავს, რომ თქვენი სამყარო იცვლება ამ შეხვედრის შედეგად. მართალია, „უცხო მოგზაურობა“ არასოდეს ახდენს კითხვის რომანტიზებას. ერთი წლის განმავლობაში გაშლილი, ყოველი თვე თავ-თავად, ის ლეონის მიჰყვება, როცა ის ორტესეს წინადადებებს ეჭიდება, ხან მარტო, ხშირად მეგობრებთან ერთად: ჰანასთან (ჰანა დორინგი), მომავალ დედასთან, რომელიც ამბობს, რომ ავტორის წერის სტილი „ძალიან ამაღელვებელი და ინტენსიურია“; ალეხოსთან (ალეხო ფრანცეტი), ბუენოს-აირესელ ემიგრანტთან, რომელიც ამტკიცებს, რომ „ესმის“ ორტესეს პროზა; და ფლორიანთან (ფლორიან მოდელი), უნივერსიტეტიდან გარიცხულ სტუდენტთან, რომელიც ჩივის, რომ მას არ ესმის. ლეონი თავად ამბობს, რომ გვერდები რაღაც სახის „წინააღმდეგობას“ აჩვენებენ. და როგორ უნდა დავადანაშაულოთ ის? „ტოლედოს პორტი“ და „იგუანა“ ფანტასტიკასა და ავტობიოგრაფიას შორის არიან გაჭიმულები, მაგრამ ყველაზე სიზმრისეულ მომენტებშიც კი, ისინი არ ინტერესდებიან გაქცევის სამყაროების გამოძახებით, არამედ მკითხველის სამყაროს დესტაბილიზაციით. ბუნდოვანი, დამაბნეველი, წინააღმდეგობრივი, ისინი შორს არიან იმისგან, რასაც სასაუბროდ „მსუბუქ მასალას“ დავარქმევდით; განსაკუთრებით რთული პასაჟის წაკითხვის შემდეგ, ფლორიანის სახეზე ირონიული ღიმილი გადაურბენს: „ეს თავიდან უნდა წავიკითხო…“ შესაძლოა, თავადაც ისეთივე დაკარგულად იგრძნოთ თავი „უცხო მოგზაურობის“ ყურებისას, ფილმის, რომლის ერთსაათიანი ხანგრძლივობა შეიძლება მცირე აღწერილობებს იწვევდეს, მაგრამ აბსოლუტურად არაფერს „პატარას“ ან „უმნიშვნელოს“ არ გვთავაზობს. ამის „ადამიანების კითხვის“ ისტორიად მიჩნევა ტექნიკურად ზუსტი, მაგრამ უიმედოდ რედუქციული იქნებოდა. ფენდტისა და როდრიანის სცენარს სიმპოზიუმის მასშტაბი აქვს, დამათრობელი და მოხეტიალე, რომელიც აერთიანებს საუბრებს, რომლებიც უფრო მეტად ფილოსოფიასა და ლიტერატურულ თეორიას ეხება, ვიდრე მონაწილეთა შინაგან სამყაროს. როდესაც ლეონი იშვიათი პაუზის დროს თავისი წიგნის კლუბის შეხვედრებიდან ცუდ განშორებაზე საუბრობს, აზრი იმის შესახებ, რომ ის უნდა არსებობდეს ორტესეს სამყაროში ცურვის გარდა დახარჯული საათების მიღმა, იმდენად შოკისმომგვრელია, რომ ერთგვარ თავბრუსხვევას იწვევს. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თქვენ ამ თავგამოდებულ მკითხველებს არ გაიცნობთ; უბრალოდ „უცხო მოგზაურობა“ გაიძულებთ, რომ ისინი თითქმის ექსკლუზიურად ორტესეს რომანებთან მათი ურთიერთობის მეშვეობით აღმოაჩინოთ. ფენდტი, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გიწვევთ წაიკითხოთ, როგორ კითხულობენ ისინი, და რაც ამ ფილმში ასე მომხიბვლელია, არის ის, თუ როგორ ეხება ის მათ ინტელექტუალურ და ფიზიკურ ურთიერთქმედებებს ამ ტექსტებთან. ჯენი ლუ ციგელის მიერ 16 მმ-იან ფირზე გადაღებული, ის სტატიკური საშუალო კადრებით გადმოგვცემს ლეონისა და სხვებს, როდესაც ისინი ამ წიგნებს კითხულობენ და ფიზიკურად იცვლებიან ამ პროცესში: ღიმილი, შეჭმუხნული შუბლი, თვალები, რომლებიც ფურცლიდან მის მიღმა გაშლილ სამყაროზე გადადის. აი, იშვიათი ფილმი, რომელიც ზედმიწევნით ზუსტად გადმოსცემს იმას, თუ როგორ შეუძლია ხელოვნების ნიმუშს თავი დაიმკვიდროს მათ სხეულებში, ვინც მას აღიქვამს. „უცხო მოგზაურობის“ დიდი ნაწილი, ისევე როგორც ლიტერატურული მასალა, რომელმაც ის შთააგონა, განზრახ ბუნდოვანი რჩება. თუმცა, დაკარგვა მისი ხიბლის ნაწილია. „მე მომწონს სიბნელეში ყოფნა,“ ეუბნება ლეონი ფლორიანს შუა ფილმში. „სულ უფრო მეტად მეპარება ეჭვი იმაში, რასაც ვკითხულობ.“ მაგრამ ის დაბნეულობა, რომელსაც ის ორტესეს შემოქმედებაში მოგზაურობისას განიცდის, სრულად არ ხსნის იმას, რასაც შესაძლოა იგრძნოთ „უცხო მოგზაურობის“ ყურებისას. თუ ფენდტის ფილმი რაიმე ფორმით დამაბნეველია, ეს მხოლოდ მისი მტკივნეული დებატების — ჭეშმარიტებასა და რეალობას შორის, რეალიზმსა და ექსპრესიონიზმს შორის — შედეგი არ არის, არამედ იმ თამამი ჩართულობის, რომელსაც ის აუდიტორიისგან ითხოვს. „უცხო მოგზაურობა“ დგას სადღაც მატიას პინიეროს „შენ მწვავ მე“-ის ტექსტურ ფეტიშიზმსა (ფილმი, რომელიც სავსეა წიგნების რეალური ამონარიდებით, რომლებსაც ის ეყრდნობა და მაყურებლებსა და პერსონაჟებს იწვევს, რომ ისინი ერთად წაიკითხონ ეკრანზე) და ჯეიმს ბენინგის „მკითხველების“ რადიკალიზმს შორის, რომელიც მხოლოდ იმის საშუალებას გაძლევთ, რომ უყუროთ ადამიანებს სრულ სიჩუმეში კითხვას, ტოვებს რა თქვენ სრულიად უცოდინარს იმის შესახებ, თუ რას ათვალიერებენ ისინი და გიბიძგებთ, რომ სანაცვლოდ ფოკუსირება მოახდინოთ იმ ფიზიკურ ტრანსფორმაციებზე, რომლებსაც ეს გვერდები ახდენენ მათზე, ვინც მათ ამუშავებს. ფენდტი, თავის მხრივ, გაძლევთ საშუალებას მოისმინოთ ლეონი და სხვები...