ვენეციის კინოფესტივალი: „დაფარვა“ და რეალობის მოთხოვნა

დევკა გირიშის ავტორობით 2025 წლის 15 სექტემბერი ეს სტატია გამოქვეყნდა The Film Comment Letter-ის 2025 წლის 12 სექტემბრის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ ბიულეტენში, რომელიც შეიცავს ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და სტატიებს. ბიულეტენზე ხელმოწერა შეგიძლიათ აქ. „დაფარვა“ (ლორა პოიტრასი და მარკ ობენჰაუსი, 2025) ვენეციის კინოფესტივალზე ყოფნას უცნაურად დამამშვიდებელი ეფექტი აქვს. ყოველწლიური „ვენეციის საერთაშორისო კინოფესტივალი“ („Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica“) თავად ვენეციაში კი არა, პატარა კუნძულ ლიდოზე ტარდება, რომელიც მატერიკიდან 15-წუთიანი ბორნის მგზავრობითაა დაშორებული. ჩემთვის, როგორც ნიუ-იორკელისთვის, თუ ვენეცია სიმულაციას ჰგავს, თავისი მოკირწყლული, მანქანებისგან თავისუფალი გზებით, თვალწარმტაცი არხებითა და ისტორიული ფასადებით, ლიდო სამყაროს კიდეზე გადადებულ იდილიას ჰგავს. ყოფილი „ბალნეოთერაპიული კურორტი“ და სპა ქალაქი, კუნძული სავსეა ტენიანი სიზარმაცით – ფესტივალის მთელი აურზაურის მიუხედავად, რომელიც 20,000-კაციან საზოგადოებაში 100,000-ზე მეტ ვიზიტორს იზიდავს, იქაურობა იშვიათად დასახლებულად და ნელა მოქმედებად გრძნობს თავს. ეკლესიის საათის რეკვას ვუსმენდი, რათა მე გადამეწყვიტა, როდის იყო სეანსზე წასვლის დრო. ფილმებს შორის ჩემს ბინაში ვწვებოდი ხოლმე. ჩემს საჭმელს ვამზადებდი პატარა მაღაზიებიდან ნაყიდი პროდუქტებით, მას შემდეგ რაც მივხვდი, რომ 22:00 საათის შემდეგ საჭმლის შოვნა თითქმის შეუძლებელი იყო. თუ ეს ყველაფერი ძალიან დამამშვიდებელია, ის ასევე გარკვეულწილად გამაბუჟებელია, და ჯილდოების მოპოვებაზე ორიენტირებული, ვარსკვლავებით სავსე, ფორმულური სიუჟეტების მქონე ნამუშევრები, რომლებიც ფესტივალის მთავარ კონკურსს ავსებს, მდგომარეობას არ შველის. იქნება ეს პაოლო სორენტინოს გახსნის ფილმი „ლა გრაცია“ („La grazia“), რომელშიც ტონი სერვილო იტალიის პრეზიდენტის როლს ასრულებს, რომელიც ევთანაზიის კანონთან ჭიდილობს (და დრედებით მოსილი შავი პაპის უკმაყოფილებასთან), თუ იორგოს ლანთიმოსის „ბუგონია“ („Bugonia“), ბინძური, შეშლილი თრილერი ორ QAnon-ით გაჟღენთილ ინცელ ტიპზე, რომლებიც Sackler-ის მსგავს აღმასრულებელ დირექტორს იტაცებენ, თუ კეტრინ ბიგელოუს უგემოვნო „დინამიტის სახლი“ („A House of Dynamite“), რომელიც აშშ-ს მთავრობის ომის ოთახის შიდა მექანიზმებს ადევნებს თვალს, სანამ ბირთვული რაკეტა (მოხერხებულად ამოუცნობი მტრის მიერ გაშვებული) ქვეყნისკენ მიფრინავს, კონკურსის მრავალი ნარატივი, როგორც ჩანს, რეალურ სამყაროსთან კავშირს ეძებდა, მაგრამ საბავშვო თეატრის ფანტაზიებს ჰგავდა: ფართოდ დახასიათებული, გამაღიზიანებლად თვითკმაყოფილი და მნიშვნელოვანი ფსონების გარეშე. (ჯიმ ჯარმუშის „ოქროს ლომის“ მფლობელი „მამა დედა და ძმა“ [„Father Mother Sister Brother“] და გილერმო დელ ტოროს „ფრანკენშტეინი“ [„Frankenstein“] ორი გამონაკლისი იყო – პირველი თავისი ლამაზად გამჭრიახი და მახვილგონივრული გამოკვლევით შვილობილი კავშირების შესახებ, ხოლო მეორე მერი შელის ეგზისტენციალიზმის უტიფრად ოპერულად გაზიარებით). შესაძლოა, ამიტომაც იყო, რომ წლევანდელ ფესტივალზე ყველაზე მეტად ის ფილმები დავაფასე, რომლებიც ძირითადად არასაკონკურსო სექციებიდან იყო, და რაიმე სახის არამხატვრული ნამუშევრები, რომლებიც ლიდოს მაცდურ ბუშტს რეალობის ელვისებური დარტყმებით ხვრეტდნენ. მაგალითი: ლორა პოიტრასის და მარკ ობენჰაუსის დოკუმენტური ფილმი „დაფარვა“ („Cover-Up“). ფილმი ეხება ცნობილ და შეუპოვარ ამერიკელ საგამოძიებო ჟურნალისტ სეიმურ ჰერშს, თუმცა აქ „ეხება“ არასწორ წინდებულად მეჩვენება. პოიტრასის რამდენიმე ფილმი ადამიანის ცხოვრებიდან და შემოქმედებიდან იღებს სათავეს – ედუარდ სნოუდენი, ჯულიან ასანჟი, ნენ გოლდინი – მაგრამ მხოლოდ როგორც სტრუქტურული პრინციპი, რათა შეისწავლოს ფართო სოციალური და პოლიტიკური მნიშვნელობის იდეები და საკითხები. მისი დოკუმენტური ფილმები თავს არიდებს არამხატვრული ფილმების ორ გამაღიზიანებელ თანამედროვე ტენდენციას – ცნობილი ადამიანის ბიო-დოკუმენტურ ფილმს და მონტაჟით დატვირთულ თემატურ ფილმს – რათა მიაღწიოს რაღაც ბევრად უფრო ცოცხალსა და ამაღელვებელს: იმის შეგრძნებას, თუ როგორ პოულობენ ინდივიდები საკუთარ თავს ისტორიაში. ჰერშის შემთხვევაში, ეს ისტორია ხანგრძლივი და რთულია. სი, მათთვის, ვინც მას იცნობს, კარიერა დაიწყო ხელისუფლებისთვის სიმართლის თქმით, 1968 წლის ვიეტნამში მი ლაის ხოცვა-ჟლეტის შესახებ მოხსენებით, სადაც ამერიკელმა ჯარისკაცებმა ასობით უიარაღო ბავშვი და ზრდასრული პირი სასტიკად მოკლეს – ზოგჯერ, გაუპატიურებისა და დასახიჩრების შემდეგ – ვიეტკონგთან ბრძოლის საბაბით. „დაფარვა“ იწყება ჰერშის მონათხრობით იმის შესახებ, თუ როგორ გაჩნდა ეს ექსკლუზივი, რაც ხაზს უსვამს იმას, რომ მას არ დასჭირვებია დიდი დეტექტიური უნარები: ფაქტები აშკარად ჩანდა, მაგრამ არავის გამოუჩენია ინიციატივა მათი გამოძიებისა და მოხსენებისთვის. ეს დაპირისპირება პასიურობასა და თანამონაწილეობასთან ხდება მთავარი ხაზი, რომელიც აკავშირებს მრავალ ისტორიას – სახელმწიფო დონის დანაშაულების ნუსხას – რომლებსაც პოიტრასი და ობენჰაუსი ჰერშის მეშვეობით გვიყვებიან, მათ შორის ოპერაცია CHAOS, CIA-ს საიდუმლო პროგრამა სტუდენტური პროტესტანტების ჯაშუშობისთვის 1960-იან წლებში; უოტერგეიტის სკანდალი; და აბუ-გრეიბის ბნელი გამოცხადებები. პოიტრასის და ობენჰაუსის სტილი მარტივი და პირდაპირია, და ფარულად პოლემიკური. მიუხედავად იმისა, რომ ჰერშის ისტორია ძირითადად საარქივო მასალებითა და ინტერვიუებით არის გადმოცემული, ჩვენ ვხედავთ მას, თუ როგორ ესაუბრება წყაროს ღაზაში ისრაელის თავდაცვის ძალების მიერ ბავშვების მკვლელობის შესახებ; მი ლაისთან რითმის გამოტოვება რთულია. ინტერვიუების სეგმენტების დროს, პოიტრასის ხმა ხშირად ისმის, რომელიც ნაზად იკვლევს ეკლიან ჰერშს, რომელსაც ეშინია თავისი წყაროების გამხელისა და ყოყმანობს, შექმნას ფილმი, რომელიც მასზე იქნება ორიენტირებული და არა მის სუბიექტებზე; მხოლოდ მოკლედ აკეთებს კომენტარს მის პირად ცხოვრებაზე...