დევიკა გირიშის მიერ 2025 წლის 27 მაისი ეს სტატია გამოქვეყნდა 2025 წლის 23 მაისის „The Film Comment Letter“-ის გამოცემაში, ჩვენს უფასო ყოველკვირეულ საინფორმაციო ბიულეტენში, რომელიც წარმოგიდგენთ ორიგინალურ კინოკრიტიკასა და წერილებს. გამოწერისთვის გადადით აქ. „ეს უბრალოდ უბედური შემთხვევა იყო“ (ჯაფარ პანაჰი, 2025) წლევანდელ კანის კინოფესტივალზე ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა არც ტომ კრუზის წითელ ხალიჩაზე გამოჩენა იყო და არც დენზელ ვაშინგტონის მოულოდნელი საპატიო „ოქროს პალმის რტო“ – ეს იყო ჯაფარ პანაჰის დაბრუნება კრუაზეტზე 22 წლის შემდეგ. მისი უახლესი ფილმის, „ეს უბრალოდ უბედური შემთხვევა იყო“, პრემიერა ოფიციალურ კონკურსში, ასევე აღნიშნავდა პირველ შემთხვევას 15 წლის განმავლობაში, როდესაც ირანელმა რეჟისორმა შეძლო საკუთარი ფილმის საჯარო ჩვენებაზე დასწრება. ორ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში, რომელიც ცენზურითა და დევნით იყო გამორჩეული – მათ შორის პატიმრობა, შინაპატიმრობა და გადაღებებისა და მოგზაურობის აკრძალვები – პანაჰის სასჯელის შემსუბუქება მოხდა 2023 წლის თებერვალში, როდესაც ის გაათავისუფლეს ციხიდან „პროპაგანდისთვის“ მისი მსჯავრის გაუქმების შემდეგ, რამაც საბოლოოდ საშუალება მისცა უფრო თავისუფლად ეცხოვრა და ემოგზაურა. ამან მას ასევე საშუალება მისცა დაბრუნებოდა ფილმების რეჟისორობას იმ რთული და სარისკო მეთოდების გარეშე, რომელსაც ის იყენებდა 2011 წლის „ეს არ არის ფილმი“-ს შემდეგ. ის ფილმები, მათ შორის 2015 წლის „ტაქსი“, 2018 წლის „3 სახე“ და 2022 წლის „დათვები არ არსებობენ“, მეტა-რეფლექსურად ეხებოდა აკრძალვის პირობებში გადაღებების პრაქტიკულ და ეთიკურ საკითხებს. „ეს უბრალოდ უბედური შემთხვევა იყო“ ამ შაბლონს სცილდება უფრო პირდაპირი ნეორეალისტური ნარატივით: მძიმე – მაგრამ ხშირად ბნელად იუმორისტული – თრილერი მოგვითხრობს ყოფილი პოლიტპატიმრების ჯგუფზე, რომლებიც იტაცებენ მამაკაცს, თვლიან რა მას სადაზვერვო ოფიცრად, რომელმაც ისინი აწამა და დაკითხა ციხეში. ისინი ტანჯვას განიცდიან სისხლისღვრის, მწუხარების, გაურკვევლობისა და შიშის მტკივნეული და წინააღმდეგობრივი იმპულსების გამო თეირანში და მის შემოგარენში მგზავრობისას. მიუხედავად იმისა, რომ პანაჰი თავად არ ჩნდება ფილმში „ეს უბრალოდ უბედური შემთხვევა იყო“, როგორც მან სხვა ბოლოდროინდელ ფილმებში გააკეთა, ეს აშკარად გასაოცრად პირადი ამბავია სახელმწიფო რეპრესიების საშინელებების შემდეგ ცხოვრების გაგრძელების რთულ გამოწვევაზე. მას შემდეგ, რაც „ეს უბრალოდ უბედური შემთხვევა იყო“ კანში პრემიერა შედგა, მე პანაჰის ინტერვიუ ავიღე ფილმის გადაღებებზე, მთარგმნელის დახმარებით, რომელიც თარგმნიდა სპარსულსა და ინგლისურს შორის. ორი დღის შემდეგ, ცნობილი გახდა, რომ პანაჰის ფილმმა „ოქროს პალმის რტო“ მოიპოვა. ძალიან დიდი ხნის შემდეგ შეძელით კანში დაბრუნება. როგორ გრძნობთ თავს ახლა, როცა აქ ხართ? როგორი იყო პრემიერაზე დასწრება? 15 წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც უკანასკნელად შევძელი ჩემი ფილმის ყურება მაყურებელთან ერთად. არც კი ვიცოდი, მოხდებოდა თუ არა ეს კავშირი მაყურებელს, ფილმსა და ჩემს შორის კვლავ. ეს ისევ პირველი შემთხვევასავითაა. გარკვეული გაგებით, დამავიწყდა ჩემი წინა გამოცდილებები მაყურებელთან. ასე რომ, ეს იყო უაღრესად ემოციური, არა მხოლოდ ჩემთვის – ბოლოს, დიდ ეკრანზე, დავინახე ჩემი მსახიობები [მაყურებელში] ტიროდნენ. ეს ძალიან განსაკუთრებული იყო. თქვენი ბოლო ფილმები შეზღუდვების პირობებში იყო გადაღებული და, შესაბამისად, ძალიან თვითრეფლექსური იყო. ისინი კინოს ეხებოდა, მაგრამ ასევე გადაღებებს სხვადასხვა შეზღუდვების პირობებში. თქვენ განავითარეთ კინოს ასეთი ძლიერი ენა ცენზურის ქვეშ. როგორია ახლა, ამდენი წლის შემდეგ, უფრო თავისუფალ კინოსთან დაბრუნება? ეს უფრო ფსიქოლოგიურ დონეზე ქმნის განსხვავებას, რადგან 20 წლის განმავლობაში აკრძალული მქონდა ფილმების გადაღება, რამაც, რა თქმა უნდა, უფრო მეტად ჩამაფიქრა ჩემს თავში და მაიძულა მეფიქრა საკუთარ მდგომარეობაზე. რაზეც არ უნდა მეფიქრა, ეს უკან მიბრუნებდა საკუთარ თავთან. მაშინაც კი, თუ ტაქსის მძღოლზე მინდოდა ფილმის გადაღება, ტაქსის მძღოლს საკუთარ თავთან ვაიგივებდი, კინორეჟისორს, რომელსაც არ შეუძლია თავისი ხელობით ცხოვრება და მანქანის მართვას იწყებს, უსმენს ადამიანებს ან აკვირდება მათ თავისი სამსახურის მეშვეობით. ვერ გავექცეოდი ჩემს მდგომარეობას. მაგრამ როგორც კი აკრძალვა მოიხსნა, დავუბრუნდი ნებისმიერი რეჟისორის მდგომარეობას, რომელსაც შეუძლია გარკვეულ პირობებში იმუშაოს და იმოგზაუროს. მაგრამ ამან რეალური ცვლილება არ მოახდინა, რადგან რა შემეძლო გამეკეთებინა? შემეძლო წავსულიყავი და ამ ფილმის გადაღებისთვის ნებართვა მეთხოვა? რა თქმა უნდა, ისინი ნებართვას არ მომცემდნენ. მაგრამ, ყოველ შემთხვევაში, ფსიქოლოგიურად, არ ვგრძნობდი, რომ ისევ აკრძალვის ქვეშ ვიყავი; არ ვიყავი საკუთარ თავზე ან ჩემს ძველ მდგომარეობაზე შეპყრობილი. შევძელი გახსნა და ჩემი ნამუშევარი, ჩემი ფილმი, მიმეძღვნა იმ ადამიანებისთვის, ვისთანაც ციხეში გავატარე დრო. მანქანები ირანული კინოს მნიშვნელოვანი მახასიათებელია – თქვენი კინოს, აბას კიაროსტამის ფილმების და თქვენი შვილის, პანაჰ პანაჰის ფილმის „გზას გაუდექი“ (2021) შემთხვევაშიც კი. ჩავთვალე საინტერესოდ, რომ ეს ფილმიც ძირითადად მოძრავ ავტომობილშია გადაღებული. არ ვიცი, საიდან მოდის ეს. მახსოვს, რაღაც მომენტში, ირანელი რეჟისორები ბევრ ფილმს იღებდნენ ბავშვებზე და ხალხი კითხულობდა: „რატომ იღებთ ფილმებს ბავშვებზე?“ ახლა ეს მანქანებს ეხება. „რატომ იღებთ ფილმებს მანქანებში?“ რაც არ უნდა შევცვალოთ, ყოველთვის იქნება კითხვები, თუ რატომ ავირჩიეთ ეს თემა ან ლოკაცია. მაგრამ ვფიქრობ, როდესაც იატაკქვეშა კინოს იღებ, მანქანაში ყოფნა გაძლევს [დაუსრულებელი წინადადება, როგორც ორიგინალში].